Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΔΙΑΛΕΧΤΗ ΖΕΥΓΩΛΗ -- ΓΛΕΖΟΥ: Η ΕΡΑΣΙΘΑΝΑΤΗ ΚΙ ΕΡ(2ΤΙΚΗ Πρέπει νὰ τὸ ποῦμε εὐθύς ἐξ ἀρχῆς: Σὲ κανένα Ἕλληνα λογοτέχνη, καὶ πιθανὸν σὲ κανένα γενικὰ λογοτέχνη, ὁ θάνατος κι ὁ ἔρωτας δὲν ἐναρμονί- σθηκαν τόσο σοφιλιαστά, τόσο σφιχτά, τόσο ἀξεδιάλυτα μεταξύ τους ὅσο στὸ ποιητικὸ ἔργο τῆς Διαλεχτῆς Ζευγώλη -- Γλέζου. Ομολογῶ, ὅτι δὲν γνώ- ριζα στὸ σύνολό της τὴν πνευματική της παραγωγή μέχρι πρόσφατα, ὅταν διάφορα ἐρεθίσματα, καὶ κυρίως ὡρισμένες ἐκδηλώσεις ποὺ ἔγιναν ἐφέτος ἐπ᾿ εὐκαιρίᾳ τοῦ ἰωβηλαίου της -- πάνω ἀπὸ μισὸς αἰῶνας θαλερῆς ὅσο καὶ διακριτικῆς πνευματικῆς παρουσίας ---, μὲ ἔστρεψαν πρὸς τὴ συστηματικὴ µελέτη του: Ἔμεινα, μὲ τὴν πρώτη ἐπαφή, δέσμιος μιᾶς πρωτόγνωρης γοή- τείας, αὐτῆς ποὺ μπορεῖ νὰ αἰσθανθῆ κανεὶς µόνο μὲ τὴ σταθερὴ καὶ συγκλί- νουσα ἀπὸ πολλὲς μεριὲς προσέγγιση τῶν δύο «ὧν ἄνευ οὐ» εἰδοποιῶν γνωρι- σµάτων τῆς ζωῆς, δηλ. τοῦ θανάτου καὶ τοῦ ἔρωτα, γνωρισμάτων ποὺ τελικὰ µέσα στὴν ποίηση τῆς Δ. Ζ.-Γ. ἑνίζονται, ταυτίζονται, συμπίπτουν ἀπόλυτα. Καὶ κάτι ἀκόμα πιὸ προχωρημένο, ποὺ ἴσως στὸ χῶρο τῶν ἰδεῶν νὰ ἀποτελῆ μοναδικὴ προσφορὰ τῆς ποιήτριας: Ἔρωτας καὶ θάνατος ὄχι µόνο ταυτίζον- ται μεταξύ τους, ἀλλὰ µέσα στοὺς ἁπλοῦς κι ἀπέριττους στίχους της συγχέ- ονται τελικὰ ὅλως διόλου μὲ τὴ ζωή, γίνονται ἐν προεκτάσει ἡ ἴδια ἡ ζωή. Ἔ- ἔοχη ἕνιση τοῦ τρισυπόστατου αὐτοῦ τραγικοῦ σχήματος, ὄχι µόνον ὡς πρὸς τὴ λυτρωτικὴ της ἀξία ἀλλὰ κι ὡς πρὸς τὴν ἀλήθεια της: Ποιός πράγματι κοι- νωνὸς τοῦ ἔυνοῦ λόγου μπορεῖ ν ἀμφιβάλλη, ὅτι ζωὴ - θάνατος - ἔρωτας εἷ- ναι ἁπλῶς τρεῖς ὄψεις ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος; Λοιπόν, αὐτὸ τὸ μεστὸν Πλούτωνος καὶ ἔμπλεων ᾿Αφροδίτης ἔργο τελι- κὰ οἰκοδομεῖται ποιητικὰ μὲ τὰ ἁπλούστερα μέσα τοῦ κόσμου: Ὃ πατέρας, ἡ μητέρα, ἡ ᾿Απείρανθος κι οἱ ἁπλοῖ ὅσο καὶ πνευματικώτατοι ἄνθρωποί της, ἡ Πλάκα ἤ ἡ Νεάπολη, ἀμπέλια καὶ βραγιές, ὁ ἐρχομός δύο μικρῶν ἀνηψιῶν ἀ- πὸ τὴν ᾿Αμερική, κληματαριὲς καὶ γλάστρες, ἡ Κατοχή, σπιτόγατοι, κυπαρίσ- σια καὶ περιστέρια εἶναι σχεδόν τὸ σύνολο τῶν μύθων πάνω στοὺς ὁποίους ἡ ποιήτρια ἔπλεξε μὲ τόσο μεράκι, πόνο ἀλλὰ κι ἐγκαρτέρηση τοὺς λυρικούς της ἱστούς. Κι ὁ ναὸς τοῦ Σουνίου, ἡ Παναγιά, ἡ 'Εστιάδες, τὰ κεριὰ ἤ τὰ πορθμεῖα τοῦ ᾿Αχέροντα, οἱ ᾿Απόστολοι ἤ ὁ Ξένιος Δίας εἶναι τὰ ἱστορικολα- ογραφικὰ ἐρεθίσματα ποὺ σοφιλιάζονται κι αὐτὰ σ᾽ ἕνα παγανιστικὸ κράμα ἄπεφθου αἰσθητικοῦ ἠλέκτρου, ξέχειλου ἀπὸ γαιώδη χρώματα και χώματα ἰώδη. Δεινὴ λαογράφος ἡ ἴδια --- ἡ συλλογή της Παροιμίες ἀπὸ τὴν ᾿Απείραν- θο τῆς Νάξου δὲν εἶναι µόνο ἀξιοθαύμαστη γιὰ τὴν πλήρη ἐποπτικότητά της, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν λαμπρὴ ἐπιστημονικὴ μέθοδο ποὺ ἐφαρμόζεται στὴν ἔρευνα τοῦ θέματος --- μπορεῖ καὶ συλλαμβάνει στὴν ποίησή της τὴ βαθύτερη ἑνότη- τα καὶ οὐσία τοῦ ἑλληνικοῦ, τοῦ σταθεροῦ αὐτοῦ κι ἄχρονου τρόπου ἀντιλή- Ψεως τῆς ζωῆς καὶ τοῦ κόσμου ποὺ ὑπόκειται ἀμετάβλητος στὶς διάφορες ἵ- στορικὲς φάσεις καὶ ἰδεολογικὲς καταστάσεις ποὺ πέρασε ὁ Ἑλληνισμός, γιὰ νὰ τὸν δώση πρωτογενῆ κι ἀδιαίρετο, ὅπως πράγματι εἶναι κι ὅπως πράγ- ματι βιώνεται ἀπὸ τοὺς ἁπλοῦς ἀνθρώπους τοῦ Αἰγαίου. "Αν πρέπει κανεὶς νὰ