Μέγα τό τοῦ φόθου κράτος τε ρχἡ σοφίας», φόθος Κυρίου», κατὰ τὸν ἑθραϊκὸ τρόπο σκέ- Ψεως. Καμμιὰ ἄλλη ἀντίληψη δὲν σφράγισε τόσο προσδιοριστικἀ, σὲ τόσο πλάτος καὶ θάθος, ἐδῶ κι αἰ- ὤνες πολλούς, ἕως σήµερα, τὴ ζωή μας, τὸ πνεῦμα: µας, τὴν ἀτομικὴ καὶ πολιτική µας συμπεριφορά, τὴν ἴδια τὴν Ἱστορία, μὲ μιὰ φράση: τὴν ἀν- θρώπινη συνείδηση. Ὁ φόθος τοῦ «Κυρίου», τοῦ οἱουδήποτε συµθατι- κοῦ, ἐπίσημου, κατεστημένου «ἹΚυρί- ου», πρέπει, σύµφωνα μ᾽ αὐτὸν τὸν τρὀπο θεωρήσεως τῆς ζωῆς καὶ τοῦ Κόσμου, νὰ ἀποτελῆ τὸν ὁδηγό, τὸν δείκτη γιὰ τὴν ἀνεύρεση τοῦ ὀρθοῦ, τοῦ ἀληθινοῦ, τὴν πηγὴ τῆς σοφίας. Αὐτὸ τὸ πρέπει, τὸ διατυπωµένο τόσο κατηγορηµατικἀ καὶ τόσο ὁρι- στικά, δὲν καλύπτει ἁπλῶς τὸ θρη- σκευτικὸ μέρος τῆς γνώσεως. Ὁ «φόθος Κυρίου», ὁ μεταφυσικὸς φό- θος, παίρνει διάφορες ἐκφράσεις, συναρτᾶται πρὸς κάθε «κύριο», ὄχι µόνο τὸν «Κύριο», γίνεται μήτρα της ὑποταγῆς, θεμόλιο Ιἰδεοιλογικὸ τῆς ὑ- ποδουλώσεως, τῆς πνευματικῆς, ἠθι- κῆς καὶ κοινωνικῆς ὑποδουλώσεως, φιλοσοφικὸ «ἄλλοθι» τῆς τυραννίας, κάθε τυραννίας τοῦ πνεύματος, τῆς ψυχῆς, τῆς ζωῆς µας. "Όντας ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ «ὑποχθό- νια» συναισθήματα, ὁ φόθος, ἔχει, σύμφωνα μὲ ὅλες τὶς Ψψυχολογίες, τὴν ἀρχή του στὸ ἄγνωστο, ἀπορρό- ει ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδο τοῦ νοῦ µπρο- στὰ στὸ μὴ ὁρατό, τὸ μὴ θεθαμωμµέ- νο. Ὁ πρῶτος φόθος τοῦ παιδιοῦ δη- μιουργεῖται µέσα στὸ σκοτάδι, κατα- λαμθάνει, κατατρύχει καὶ παραλύει τὴν ψυχή, μόλις ἀχρηστευθη ἡ ση- μαντικώτερη ὁδὸς προσπελάσεως ἐ- ξωτερικῶν πληροφοριῶν, ἡ ὅραση. Δέν εἶναι συναίσθημα ἔρευνας, «ὄρε- Τοῦ ---. - ΔΕΥΤΕΡΗ ΔΙΚΑΙΟΥ ξις τοῦ εἰδέναι», ἐλευθερωτικὸ ἀπὸ τὴν ἄγνοια καὶ τὴν πλάνη, δὲν µπο- ρεῖ νὰ ἀποτελόση προὐπόθεση τῆς γνώσεως. Εἶναι ἀκριθῶς τὸ ἀντίθε- το ὁ φόθος, γεννιέται ταυτόχρονα μὲ τὸ σταµάτηµα τῶν γνωστικῶν λἎει τουργιῶν καὶ ταυτίζεται μὲ τὴν κα- τάσταση ἀνυπαρξίας της γνώσεως, μὲ τὴν ἐκμηδένισή της. Ἡ πίστη ὅ- τι ὁ φόθος, ὁ οἰοσδήποτε «φόθος, ἀποτελεῖ «ἀρχὴν σοφίας» εἶναι, κα- τὰ συνέπειαν, τὸ ἐκ διαμέτρου ἀν- τίθετο τῆς ἀλήθειας, συνιστα σκόπι- µη διαστρέθλωσή της, εἶναι δόγμα. ᾽Αντὶ νὰ συνεχίσουμε ἐμεῖς τὴν κριτικἠ αὐτοῦ τοῦ δόγµατος, τοῦ 6α- θύτατα ἐξουκσιαστικοῦ, ὅπως ὅλα τοῦ εἴδους του, ἂς ἀφήσουμε νὰ μιλήση σχετικἁ ἕνας ἔξοχος στοχαστής, ἕ- νας Ἕλληνα πνευματικά, ὁ καθηγητὴς τῆς ᾿Οξφόρδης ΗΙ- ΟΗΑΗΟ Κνν. ΙΙΝΙαΡΤΟΝΕ: «Ἂς πάρωµε --γράφε:-- ἕνα περίφημο παράδειγµα. Ἡ ἑλληνι-