Ὁλόκληρο μυκηναϊκὸ νεκροταφεῖο ἀποκαλύπτεται στὰ Γλυκὰ Νερὰ Ἀττικῆς Στὸ τεῦχος 187 (Ἰούλιος 1987) τοῦ «Δ» εἴχαμε παρουσιάσει δύο ταφικὰ μνημεῖα τῆς μυκηναϊκῆς ἐποχῆς, ποὺ ἦλθαν στὸ φῶς κατὰ τὴ διάρκεια ἐργασιῶν διαπλατύνσεως τῆς κεντρικῆς ὁδοῦ Μεσολογγίου στὰ Γλυκὰ Νερὰ Ἀττικῆς (θέση Φούρεζι). Στὸν ἴδιο χῶρο ἀπὸ τὸ 1992 ἔχει ἐγκατασταθῆ ἐργοτάξιο ἀρχαιολογικῆς ἀνασκαφῆς, τὸ ὁποῖο ἐξακολουθεῖ νὰ ἐρευνᾷ ἕναν ἱκανῶν διαστάσεων – καὶ προφανῶς ἀσύλητο – μυκηναϊκὸ τάφο, ποὺ εὑρέθη πλησίον θεμελίων οἰκίας κατὰ τὶς ἐργασίες οἰκοδομικῆς ἐπεκτάσεως. Πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων ὀκτὼ νέες ταφικὲς κατασκευὲς ἀνεκαλύφθησαν στὸ μέσον τῆς ὁδοῦ Μεσολογγίου. Τὸ ἀρχαιολογικὸ κλιμάκιο εὑρίσκεται πλέον χωρὶς ἀμφιβολία ἐνώπιον ὁλόκληρου πανάρχαιου νεκροταφείου, πού, ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὶς θέσεις τῶν τάφων καὶ τὶς μεταξύ τους ἀποστάσεις, ἀποτελεῖ ὠργανωμένο χῶρο ἀποθέσεως τῶν νεκρῶν. Ἡ περίτεχνη κατασκευὴ τῶν τάφων μαρτυρεῖ ὑψηλὸ πολιτισμικὸ ἐπίπεδο. Χαρακτηριστικὸ εἶναι ὅτι, κρίνοντας ἀπὸ τὶς διαστάσεις τους, οἱ ἑπτὰ ἀπ’ αὐτοὺς ἀνήκουν σὲ ἐνήλικα ἄτομα, ἐνῷ ὁ ὄγδοος σὲ νήπιο ἢ βρέφος. Ἀπ’ τοὺς δύο μεγαλύτερους τάφους ὁ πρῶτος διαθέτει μικρὴ κλίμακα τριῶν ἀναβαθμῶν, προθάλαμο, φατνεῖο καὶ κυρίως ταφικὸ θάλαμο στὸ χαμηλότερο σημεῖο του. Οἱ διαστάσεις του εἶναι περίπου 2,5X1,5 μ. Ὁ δεύτερος, παραλληλόγραμμος καὶ αἰσθητικὰ πιὸ λιτός τάφος βρίσκεται σὲ ἀπόσταση 15 μ. καὶ στὴν ἴδια νοητὴ εὐθεία μὲ τὸν προηγούμενο. Ἔχει τὶς συνήθεις διαστάσεις ἑνὸς τάφου καὶ τὸ βάθος του δὲν ὑπερβαίνει τὸ 1 μ. Πέριξ αὐτοῦ ἔχουν ἀνασκαφῆ ἀκόμη τρεῖς τάφοι μὲ τὶς ἴδιες διαστάσεις, ποὺ χωρίζονται μεταξύ τους μὲ πλινθόκτιστα τοιχώματα. Τὸ σκάμμα γύρω τους, κατὰ ἕνα ἐπίπεδο ψηλότερο, ἔχει συνολικὸ ἐμβαδόν 20 τ.μ., ἐνῷ εὐρύτερα ὁ χῶρος παρουσιάζει τετραγωνικὲς ἀναβαθμίδες. Εἶναι βέβαιο ὅτι ἡ πρόοδος τῶν ἀνασκαφῶν θὰ φέρῃ στὸ φῶς κι ἄλλα μνημεῖα. Ὁ μικρὸς τάφος, δύο μόλις μέτρα μακρύτερος ἀπὸ τοὺς ἀμέσως προηγούμενους, διαστάσεων 0,40 X 1 μ., δὲν ἔχει ἀπόλυτα ὀρθογώνιο σχῆμα, ὅπως οἱ ἄλλοι, ἀλλὰ ὠοειδές, ἐνῷ τὸ τελικὸ βάθος του παρὰ τὴν ἐλαφρὰ ἀνωφέρεια τοῦ ἐδάφους βρίσκεται στὸ ἴδιο ἐπίπεδο μὲ αὐτὸ τῶν δύο ἄλλων τάφων. Ὁ τάφος αὐτὸς καὶ ὁ προηγούμενος εἶναι ἐπίσης συνευθειακοὶ μὲ τὸν μεγάλο τάφο ἐντὸς τοῦ ἐργοταξικοῦ χώρου. Ἡ διάταξη τόσο τῶν νέων αὐτῶν τάφων, ὅσο καὶ τῶν δύο παλαιότερων (ποὺ ἔχουν πλέον καλυφθῆ μὲ χῶμα) ἀποτελεῖ ἕνα ἐπὶ πλέον στοιχεῖο, ποὺ καθιστᾶ προφανῆ τὴν ὕπαρξη σπουδαίας νεκρουπόλεως στὴν περιοχή. Στὴν πεποίθηση αὐτὴ συνηγορεῖ καὶ ὁ ἐντοπισμὸς ἀκόμη ἑνὸς ταφικοῦ ὑποσυγκροτήματος σὲ ἀπόσταση δεκαπέντε μέτρων ἐντὸς οἰκοπέδου διαγωνίως τοῦ εὐρύτερου ταφικοῦ συγκροτήματος, ὅπου ἀνεσκάφη ὑπόγειος διάδρομος, οἱ ἄκρες τοῦ ὁποίου καταλήγουν σὲ δύο τάφους. Ὁ ἕνας παραλληλόγραμμος μὲ συνήθεις διαστάσεις βρίσκεται ἀπέναντι ἀπὸ τὸν πιὸ ἐπιβλητικὸ, ὑψηλὸ ταφικὸ θάλαμο μὲ ἐπιτηδευμένα λαξευμένη θύρα, ὕψους δύο μέτρων καὶ ἐμβαδοῦ περὶ τὰ 9 τ.μ. Δυστυχῶς τὸ μέλλον καὶ τῶν νέων αὐτῶν εὑρημάτων προδιαγράφεται δυσοίωνο, καθὼς ἀφ’ ἑνὸς μὲν εὑρίσκονται σ’ ἕναν δρόμο ποὺ πρόκειται νὰ ἀσφαλτοστρωθῇ σύντομα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ οἱ ἐργασίες ὕδρευσης καὶ ἀποχέτευσης γιὰ τὰ σπίτια τῆς περιοχῆς τούς ἔχουν προκαλέσει σοβαρὲς φθορές. Εὐχῆς ἔργον θὰ ἦταν νὰ πρυτανεύσῃ ἡ εὐαισθησία τῶν ἰθυνόντων, ὅπως ἀκριβῶς ὁ ζῆλος τῶν ἐκεῖ ἐργαζομένων ἀρχαιολόγων, ἀλλὰ καὶ τῆς τοπικῆς κοινοτικῆς ἀρχῆς, ποὺ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν προβαίνει σὲ ἐνέργειες γιὰ τὴν ἀξιοποίηση τῆς μεγάλης αὐτῆς πολιτισμικῆς κληρονομιᾶς. Μάριος Μαμανέας