ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Ἡ κρίση τοῦ πνευματικοῦ ἀνθρώπου Νέα στὰ τόσα δεινὰ ποὺ μαστίζουν, στὶς μέρες μας, τὴν πνευματική μας ζωὴ ἕνα, καὶ ὄχι ἀπὸ τὰ λιγότερο εὐκαταφρόνητα, εἶναι ἡ κρίση τοῦ ἴδιου τοῦ πνευματικοῦ ἀνθρώπου. Πρόκειται γιὰ μιὰ κρίση ταυτότητας, μιὰ κρίση διαρκείας μὲ πολλαπλὰ συμπτώματα. "Οσο κι ἄν φαίνεται περίεργο, ὁ σημερινὸς λογοτέχνης, ὁ συγγραφέας, ὁ ποιητής, ὁ ἄνθρωπος ποὺ γράφει θέατρο, κάνει κινηματογράφο καὶ προβληματίζεται γενικὰ πάνω στὶς σύγχρονες κοινωνικές, πολιτικὲς καὶ πολιτιστικὲς πραγματικότητες,νοσεῖ ὁ ἴδιος. Σὲ πολλὲς μάλιστα περιπτώσεις, παρουσιάζει ἔντονα συμπτώματα παρακμῆς, ὕφεσης καὶ χαλάρωσης. Ἴσως γιὰ ὅλα ὅσα τοῦ συμβαίνουν, καὶ ποὺ θὰ τὰ θυμίσουμε ἐδῶ, νὰ μὴ φταίει μόνο αὐτός. Ὃ κόσμος γύρω του παραέγινε γι ̓ αὐτὸν ἐχθρικὸς καὶ εἶναι εὐνόητο νὰ νιώθει τὴν ἀνάγκη νὰ σηκώσει γύρω του ἕνα προστατευτικὸ τεῖχος. Ωστόσο εἶναι γεγονὸς: να αἴσθημα μικροψυχίας, ἀνασφάλειας καὶ δειλίας κατατρύχει σήμερα τὸν κάθελογῆς ̓πνευματικὸ ἄνθρωπο. Διώθει παραιτημένος. Δὲν ἔχει τὸ κουράγιο νὰ τὰ βάλει μὲ τοὺς ἰσχυρούς, νὰ πάρει δικούς του δρόμους, νὰ διαφωνήσει, νὰ συγκρουστεῖ, νὰ πεῖ τὴν προσωπική του γνώμη ἀδιαφορώντας, ἂν εἶναι ἐπικίνδυνη ἤ δυσάρεστη στοὺς πολλοὺς ἤ τοὺς κρατοῦντες. Ὁ πνευματικὸς ἄνθρωπος (νοούμενος πάντα ὡς δημιουργικἡ πνευματικὴ προσωπικότητα ποὺ ἐπηρεάζει τὴν κοινὴ γνώμη, τὴν κατευθύνει καὶ τὴν διαμορφώνει) σήμερα προτιμάει νὰ ἕπεται, ν ̓ ἀκολουθεῖ τοὺς πολλοὺς, νὰ συμβιβάζεται καὶ νὰ επαναπαύεται. Ἔχει γίνει πολὺ πρακτικὸς καὶ πολὺ διπλωμάτης. Βολεύεται καὶ προτιμᾶ νὰ προσφέρει, ὄχι πολὺ ἀκριβά, τὶς ὑπηρεσίες του, στὸ ὁὅποιοδήποτε κομματικὸ ἤ πνευματικὸ κατεστημένο. Γιὰ τὴν ἀκρίβεια, ἕνα μεγάλο μέρος ἀπὸ τοὺς πνευματικούς μας ἀνθρώπους ἔχουν ἀρνηθεῖ τὴν ἴδια τους τὴν ἰδιότητα ὡς ὑπεύθυνοι καὶ συνειδητοὶ πολῖτες, τιμητὲς καὶ ἐ- πικριτὲς τῶν κακῶς κειμένων τῆς κοινωνίας. Σήμερα, πολλοὶ ἀπ ̓ αὐτοὺς προτιμοῦν ν ̓ ἀλλοιθωρίζουν ἤ, ἀκόμα, καὶ νὰ ἐθελοτυφλοῦν. Μὲ κλειστὰ μάτια μπορεῖ νὰ μὴ βλέπουν, νὰ προδίδουν τὴν ἁποστολή τους, κερδίζουν ὅμως περισσότερα. ”Αλλὠστε, οἱ περισσότεροι ἀγαποῦν περισσότερο τὰ χρήματα καὶ τὶς ἀνέσεις καὶ λιγότερο τὴν ἀνεξαρτησία τῆς γνώμης. Ἔτσι, πολλοί συμβιβάστηκαν καὶ ὑπέκυψαν στὶς μύριες, εἶν ̓ ἀλήθεια, πιέσεις καὶ στοὺς ἀνάριθμους πειρασμούς. Ἐκεῖνο ποὺ κυρίως θέλουν τὶς πιὸ πολλὲς φορὲς ν ̓ ἀποφύγουν εἶναι νὰ μὴ μείνουν οὐραγοί, μόνοι, συντροφιὰ μὲ τοὺς λίγους, μὲ τοὺς μοναχικούς... Ἔτσι ἀκολουθοῦν τοὺς πολλούς. Εἶναι πάντα μέσα στὰ πράγματα προσφέροντας μὲ μιὰν ἀφοπλιστικὴ ἐμπιστοσύνη τὶς ὑπηρεσίες τους στὰ ὁποιαδήποτε κομματικὰ ἤ ἄλλα κατεστημένα, μὲ μοναδικὸ ἀντάλλαγμα νὰ τοὺς ἐξασφαλιστοῦν οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ προνόμια. Οἱ περισσότεροι εἶναι μόνιμα μὲ τὴν κάθε φορὰ Κυβέρνηση. Είναι πρόθυμοι νὰ ἐπωφεληθοῦν ἀπὸ τὶς εὐκαιρίες προβολῆς καὶ ἀνάδειξης ποὺ τοὺς παρέχονται καὶ πρόθυμοι, στὴν προσπάθειά τους νὰ ἐπικρατήσουν, νὰ ὑποτιμήσουν ἤ ἀκόμα καὶ νὰ κατασυκοφαντήσουν τοὺς συναδέλφους τους. Εἶναι λυπηρὸ ἀλλὰ ἀληθινό: Οἱ σημερινοὶ πνευματικοὶ ἄνθρωποι, στὴ μεγάλη τοὺς πλειοψηφία, ἔχουν μιὰν «ἀρετὴ» ποὺ ἐλάχιστα τὴν εἶχαν ἀναπτύξει οἱ ὅμοιοί τοὺς ἄλλων ἐποχῶν. Ἔχουν μιὰ ἱκανότητα προσαρμογῆς σὲ ὑψηλότερο βαθμὸ ἀνεπτυγμένη. Εἶναι οἱ καλύτερα ἐλισσόμενοι ἄνθρωποι. Μυρίζονται ἀπὸ χιλιόμετρα μακριὰ τὴν «λεία» τοὺς καὶ σπεύδουν μὲ μιὰ ἐκπληχτικὴ γρηγοράδα νὰ περιβάλλουν ἀσφυχτικὰ τοὺς κάθε φορὰ ἰσχυρούς. Μπροστά τους οἱ ταπεινοὶ χαμαιλέοντες τοῦ ζωϊκοῦ βασιλείου δὲν μποροῦν νὰ συγκριθοῦν: καὶ τοῦτο, γιατὶ αὐτοὶ ἔμαθαν ν ̓ ἀλλάζουν γρήγορα καὶ κάθε φορὰ ὄχι μόνο ἐξωτερικὰ ἀλλὰ καὶ ἐσωτερικά. Παίζουν μὲ τὶς λέ-