ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Ἡ κρίση τοῦ πνευματικοῦ ἀνθρώπου Νέα στὰ τόσα δεινὰ ποὺ µαστίζουν, στὶς μέρες µας, τὴν πνευματική µας ζωὴ ἕνα, καὶ ὄχι ἀπὸ τὰ λιγότερο εὐκατα- φρόνητα, εἶναι ἡ κρίση τοῦ ἴδιου τοῦ πνευ- ματικοῦ ἀνθρώπου. Πρόκειται γιὰ μιὰ κρί- ση ταυτότητας, μιὰ κρίση διαρκείας μὲ πολλαπλὰ συμπτώματα. "Οσο κι ἄν φαίνεται περίεργο, ὁ σημερι- νὸς λογοτέχνης, ὁ συγγραφέας, ὁ ποιητής, ὁ ἄνθρωπος ποὺ γράφει θέατρο, κάνει κινη- µατογράφο καὶ προβληματίζεται γενικὰ πάνω στὶς σύγχρονες κοινωνικές, πολιτι- κὲς καὶ πολιτιστικὲς πραγματικότητες,νο- σεῖ ὁ ἴδιος. Σὲ πολλὲς μάλιστα περιπτώ- σεις, παρουσιάζει ἔντονα συμπτώματα πα- ρακμῆς, ὕφεσης καὶ χαλάρωσης. Ἴσως γιὰ ὅλα ὅσα τοῦ συμβαίνουν, καὶ ποὺ θὰ τὰ θυ- μίσουμε ἐδῶ, νὰ μὴ φταίει μόνο αὐτός. Ὃ κόσμος γύρω του παραέγινε γι᾿ αὐτὸν ἐχθρικὸς καὶ εἶναι εὐνόητο νὰ νιώθει τὴν ἀ- νάγκη νὰ σηκώσει γύρω του ἕνα προστα- τευτικὸ τεῖχος. Ωστόσο εἶναι γεγονὸς: - να αἴσθημα μικροψυχίας, ἀνασφάλειας καὶ δειλίας κατατρύχει σήµερα τὸν κάθελογῆς ᾿πνευματικὸ ἄνθρωπο. Διώθει παραιτηµέ- νος. Δὲν ἔχει τὸ κουράγιο νὰ τὰ βάλει μὲ τοὺς ἰσχυρούς, νὰ πάρει δικούς του δρό- μους, νὰ διαφωνήσει, νὰ συγκρουστεῖ, νὰ πεῖ τὴν προσωπική του γνώμη ἀδιαφορών- τας, ἂν εἶναι ἐπικίνδυνη ἤ δυσάρεστη στοὺς πολλοὺς ἤ τοὺς κρατοῦντες. Ὁ πνευματικὸς ἄνθρωπος (νοούμενος πάντα ὡς δημιουργικἡ πνευματικὴ προσωπικότη- τα ποὺ ἐπηρεάζει τὴν κοινὴ γνώμη, τὴν κα- τευθύνει καὶ τὴν διαμορφώνει) σήμερα προ- τιµάει νὰ ἕπεται, ν᾿ ἀκολουθεῖ τοὺς πολ- λοὺς, νὰ συµβιβάζεται καὶ νὰ επαναπαύε- ται. Ἔχει γίνει πολὺ πρακτικὸς καὶ πολὺ διπλωμάτης. Βολεύεται καὶ προτιμᾶ νὰ προσφέρει, ὄχι πολὺ ἀκριβά, τὶς ὑπηρεσίες του, στὸ ὁὅποιοδήποτε κομματικὸ ἤ πνευ- ματικὸ κατεστημένο. Γιὰ τὴν ἀκρίβεια, ἕνα µεγάλο µέρος ἀπὸ τοὺς πνευματικούς µας ἀνθρώπους ἔχουν ἀρνηθεῖ τὴν ἴδια τους τὴν ἰδιότητα ὡς ὑπεύ- θυνοι καὶ συνειδητοὶ πολῖτες, τιμητὲς καὶ ἐ- πικριτὲς τῶν κακῶς κειμένων τῆς κοινω- νίας. Σήµερα, πολλοὶ ἀπ᾿ αὐτοὺς προτι- μοῦν ν᾿ ἀλλοιθωρίζουν ἤ, ἀκόμα, καὶ νὰ ἐ- θελοτυφλοῦν. Μὲ κλειστὰ μάτια μπορεῖ νὰ μὴ βλέπουν, νὰ προδίδουν τὴν ἁποστολή τους, κερδίζουν ὅμως περισσότερα. ”Αλ- λὠστε, οἱ περισσότεροι ἀγαποῦν περισσό- τερο τὰ χρήματα καὶ τὶς ἀνέσεις καὶ λιγό- τερο τὴν ἀνεξαρτησία τῆς γνώμης. Ἔτσι, πολλοί συµβιβάστηκαν καὶ ὑπέ- κυψαν στὶς μύριες, εἶν᾽ ἀλήθεια, πιέσεις καὶ στοὺς ἀνάριθμους πειρασμούς. Ἐκεῖνο ποὺ κυρίως θέλουν τὶς πιὸ πολλὲς φορὲς ν᾽ ἀποφύγουν εἶναι νὰ μὴ μείνουν οὐραγοί, μόνοι, συντροφιὰ μὲ τοὺς λίγους, μὲ τοὺς μοναχικούς... Ἔτσι ἀκολουθοῦν τοὺς πολ- λούς. Εἶναι πάντα µέσα στὰ πράγματα προσφέροντας μὲ μιὰν ἀφοπλιστικὴ ἐμπι- στοσύνη τὶς ὑπηρεσίες τους στὰ ὁποιαδή- ποτε κομματικὰ ἤ ἄλλα κατεστηµένα, μὲ μοναδικὸ ἀντάλλαγμα νὰ τοὺς ἐξασφαλι- στοῦν οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ προνό- µια. Οἱ περισσότεροι εἶναι μόνιμα μὲ τὴν κάθε φορὰ Κυβέρνηση. Είναι πρόθυμοι νὰ ἐπωφεληθοῦν ἀπὸ τὶς εὐκαιρίες προβολῆς καὶ ἀνάδειξης ποὺ τοὺς παρέχονται καὶ πρόθυμοι, στὴν προσπάθειά τους νὰ ἐπι- κρατήσουν, νὰ ὑποτιμήσουν ἤ ἀκόμα καὶ νὰ κατασυκοφαντήσουν τοὺς συναδέλφους τους. Εἶναι λυπηρὸ ἀλλὰ ἀληθινό: Οἱ σηµερι- νοὶ πνευματικοὶ ἄνθρωποι, στὴ µεγάλη τοὺς πλειοψηφία, ἔχουν μιὰν «ἀρετὴ» ποὺ ἐλάχιστα τὴν εἶχαν ἀναπτύξει οἱ ὅμοιοί τοὺς ἄλλων ἐποχῶν. Ἔχουν μιὰ ἱκανότητα προσαρμογῆς σὲ ὑψηλότερο βαθμὸ ἀνε- πτυγμένη. Εἶναι οἱ καλύτερα ἐλισσόμενοι ἄνθρωποι. Μυρίζονται ἀπὸ χιλιόμετρα μα- κριὰ τὴν «λεία» τοὺς καὶ σπεύδουν μὲ μιὰ ἐκπληχτικὴ γρηγοράδα νὰ περιβάλλουν ἀ- σφυχτικὰ τοὺς κάθε φορὰ ἰσχυρούς. Μπρο- στά τους οἱ ταπεινοὶ χαμαιλέοντες τοῦ ζωϊ- κοῦ βασιλείου δὲν μποροῦν νὰ συγκριθοῦν: καὶ τοῦτο, γιατὶ αὐτοὶ ἔμαθαν ν᾿ ἀλλάζουν γρήγορα καὶ κάθε φορὰ ὄχι μόνο ἐξωτερι- κὰ ἀλλὰ καὶ ἐσωτερικά. Παίζουν μὲ τὶς λέ-