Ἀγών: Ὁ μέγας ἄγνωστος θεὸς τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων Ὁ Παυσανίας στὰ «Ἠλιακά» του περιγράφοντας τὶς παραστάσεις τῶν θεῶν στὸ Ἡραῖο τῆς Ὀλυμπίας ἀναφέρεται καὶ στὸν Ἀγῶνα: «Στὰ πλάγια, ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος παριστάνεται ὁ Ἀσκληπιὸς καὶ ἡ Ὑγεία, μία ἀπὸ τὶς κόρες του· ἐπίσης ὁ Ἄρης καὶ πλάι του ὁ Ἀγών.» (5, 20, 1-3). Ὁ ἀκριβολόγος περιηγητὴς τὸν ἀνταμώνει λίγο ἀργότερα καὶ στὸ βάθρο τῶν ἀναθημάτων τοῦ Μικύθου: «Μεταξὺ τῶν ἀναθημάτων τοῦ Μικύθου ὑπάρχει καὶ ὁ Ἀγὼν μὲ ἁλτῆρες, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἡμικυκλικοί, δηλ. τὸ μισὸ ἑνὸς κύκλου, ὄχι ὅμως κανονικοῦ ἀλλὰ ἐπιμηκέστερου (ἔλλειψης) καὶ εἶναι καμωμένοι ἔτσι, ὥστε νὰ περνοῦν καὶ τὰ δάκτυλα τῶν χεριῶν, ὅπως γίνεται μὲ τὴ λαβὴ τῆς ἀσπίδας... Κοντὰ στὴν πλαστικὴ εἰκόνα τοῦ Ἀγῶνα εἶναι στημένος ὁ Διόνυσος καὶ ὁ Θρᾷξ Ὀρφεὺς καὶ ἕνα ἄγαλμα τοῦ Δία» (5, 26, 3 - ἀμφότερα τὰ ἀποσπάσματα ἀπὸ τὸ ἔργο «Παυσανίου Ἑλλάδος Περιήγησις», ἐκδ. «Ἐκδοτικὴ Ἀθηνῶν».) Ὁ Ἀγὼν λοιπὸν εἶχε ἐνταχθῆ στὸ Ἑλληνικὸ Πάνθεον, ἡ ἔννοιά του θεοποιήθηκε, γεγονὸς ποὺ δηλώνει ὅτι ἀποτελοῦσε βασικὸ συστατικὸ στοιχεῖο τοῦ νοήματος ποὺ ἔδιναν Ἡ ἰδεολογία καὶ ἀξιολογία τοῦ Ἀγῶνος Οἱ Ἕλληνες εἶχαν καὶ τὰ πάθη τους. Ἡ πολιτική τους ἱστορία δὲν εἶναι ἀπηλλαγμένη ἀπὸ παροξυσμούς, οἱ ὁποῖοι παρατηροῦνται καὶ εἰς ἄλλες φυλές. Ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἐξωρίζετο γιὰ πολιτικοὺς λόγους, θὰ κατέστρεφε τὴν πόλιν του, ἐὰν ἐδύνατο νὰ ἐπιστρέψῃ καὶ νὰ κυβερνήσῃ – εἴτε ὀλιγαρχικῶς εἴτε δημοκρατικῶς. Εἶναι ὅμως δύσκολο νὰ σκεφθοῦμε ἕναν Ἕλληνα, ὁ ὁποῖος θὰ μποροῦσε νὰ χαρακτηρισθῇ φανατικός. Ὁ Εὐριπίδης δίδει τὴν προσωπογραφία ἑνὸς φανατικοῦ, τοῦ Ἱππολύτου (ἁγνός, παρθενικὸς θαυμασμὸς τῆς παρθένου θεᾶς Ἀρτέμιδος), ὁ ὁποῖος δὲν ἀπονέμει τιμὲς στὴ θεὰ τοῦ Ἔρωτος, (Ἀφροδίτη). Ὁ φανατισμένος δὲν ἀγωνίζεται. Ἀγὼν ὅμως ἐννοεῖται ἡ συνειδητοποιημένη προσπάθεια, ἡ ἔχουσα ἀρχὴ καὶ τέλος. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ «Ἀγῶνος»: ἡ προσπάθεια, χωρὶς νὰ ἔχῃ σημασία οὔτε τὸ κόστος οὔτε τὸ ἀποτέλεσμα. Ὁ Ἱππόλυτος θὰ ἁγιοποιεῖτο ὑπὸ καθεστὼς θρησκευτικοῦ φανατισμοῦ (π.χ. χριστιανικὸ ἢ ἰσλαμικό). Ἡ ἑλληνικὴ συνείδησις ἐχαρακτήριζε κάθε ἀντιπολιτειακὴ στάσιν ὡς ἀλαζονεία καὶ ἀσέβεια πρὸς τοὺς θεούς, ὡς «Ὕβριν». Ἀντιθέτως ἡ «Αἰδώς», ἡ εὐλάβεια καὶ ἡ τιμὴ πρὸς τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ἡρῷα τῶν προγόνων ὁδηγοῦν εἰς τὴν συνειδητότητα - συμπολεμικότητα, καθὼς καὶ εἰς τὴν ἀφοσίωσι καὶ τήρησι τῶν κοσμικῶν νόμων, τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν ἀξιῶν. Ὁ προσωπικὸς Ἀγὼν ἑκάστου ἀθλητοῦ στὸν στίβο πέραν τοῦ σκοποῦ τῆς τελειοποιήσεώς του ἦτο ὁμολογία τοῦ χρέους του, ὅπως ἀγωνίζεται ὡς ἐλεύθερος ἄνθρωπος ἐναντίον κάθε ὑπέρφρονης βίας, ἀτομικῆς ἢ ὁμαδικῆς. Οἱ πνευματικές - ψυχικές - σωματικές του δυνάμεις ἔπρεπε εἰς τὸν στίβο νὰ τεθοῦν ὁλοκληρωτικῶς εἰς τὴν ὑπηρεσία τῆς «ὁμο(cid:2)