ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΕΠΟΣ 1936: ΟοπίγαΓ]ς αοίες τοῦ 1917 Ενά ἀπ ̓ τὰ παγκόσμιας σημασίας πολιτικὰ γεγονότα τοῦ αἰῶνα μας ἦταν ᾱσφαλῶς οἱ «μεγάλες δίκες» τῆς Μόσχας. Ἐπειδὴ οἱ «δίκες» ἐκεῖνες ὄχι μόνο προκαθώρισαν τὴν ἐξέλιξη τοῦ σοβιετικοῦ σοσιαλισμοῦ πρὸς μιὰ νέα μορφή, ἀλλὰ καὶ ἐπανατοποθέτησαν τὶς σχέσεις ̓Ανατολῆς -Δύσης στὸ σημερινό τους χαρακτῆρα. Τί ἔγινε, λοιπόν, τότε; Μὲ ἀφορμὴ, τὸν Δεκέμβρη, τοῦ 1934, τὴ μυστηριώδη δολοφονία τοῦ Κύρωφ, προχειριζόμενου διάδοχου τοῦ Στάλιν, ἕνα κῦμα φονικῶν ἐκκαθαρίσεων, πρωτοφανοῦς κλίμακας, διάτρεξε τὸν κομματικὸ καὶ ῥπαλληλικὸ μηχανισμό τῆς Σοβιετικῆς Ἔνωσης. Μία πλημμυρίδα, ποὺ τὰ ἀπονέρια της φτάσανε μέχρι τὶς ἀχτὲς τοῦ πολέμου κι ̓ ὕστερα μέχρι τὸ θάνατο τοῦ Στάλιν τὸ 1953, Ἡ ἔκταση καὶ τὸ βάθος τῶν ἐξαγνιστικῶν αὐτῶν ἐπιχειρήσεων, σ ̓ ὅλα τὰ στρώματα τῆς κοινωνικῆς πυραμίδας, δὲν ἔχουν τίποτα τὸ ἀνάλογο στὴν παγκόσμια ἱστορία. Μόνο οἱ προγραφὲς τοῦ Μάριου καὶ τοῦ Σύλλα, στὴν ἀρχαία Ρώμη ἤ, ἀργότερα, ἡ «Νύχτα τοῦ ̓Αγίου Βαρθολομαίου» στὴ Γαλλία, μποροῦνε νὰ τὶς πλησιάσουν. Στὶς ἐκκαθαρίσεις αὐτὲς βασανίστηκαν σὲ ὑπόγεια κελλιά, τουφεκίστηκαν στημένοι στὸν τοῖχο, πυροβολήθηκαν μὲ πιστόλι στὸ σβέρκο καὶ πέθαναν ἄθλια ἀπ ̓ τὶς κακουχίες σὲ μακρυνὰ στρατόπεδα ἀπειράριθμα ἄτομα. Τὰ θύματα αὐτὰ ἧταν κατὰ κανόνα μέλη τοῦ κόμματος, ὑπάλληλοι κι ̓ οἱ συγγενξις τους, ἀλλὰ κι’ ὁρισμένες ἄλλες κοινωνικὲς κατηγορίες, ἀτόφιες, σὲ ἀριθμοὺς ἀνεξακρίβωτους ἀκόμα ἀλλὰ πάντως μὲ πολλὰ μηδενικά. Μόνο στὸ στρατό, ἀνάμεσα στὰ 1938 καὶ 1939, σφάχτηκε τὸ 5509 τῶν ρώσσων στρατηγῶν καὶ πάνω ἀπὸ τριάντα χιλιάδες ἀξιωματικοὶ κατώτερων βαθμῶν. Οἱ τρόφιμοι δὲ τῶν φυλακῶν καὶ τῶν παραπηγμάτων ἐκτοπισμοῦ κυμάνθηκαν ἀνάμεσα στὰ ἔξη μὲ δώδεκα ἑκατομμύρια ἄτομα, σ ̓ ὅλη τὴν εἰκοσάχρονη περίοδο τῶν καταδιώξεων, μὴ ὑπολογιζομένων τῆς μεγάλης θνησιμότητας καὶ τοῦ πε- ριορισμενου ἀριθμοῦ τῶν ἀπολύσεων. Ὁ Χρουστσώφ ὅταν πῆρε τὴν ἐξουσία, μίλησε γιὰ ἐννιὰ ἑκατομμύρια ἀπ ̓ αὐτοὺς τοὺς αἰχμάλωτους τοῦ κρυφοῦ ἐσωτερικοῦ μετώπου. ̓Ανάμεσα δὲ σ ̓ αὐτοὺς χάθηκαν, χωρὶς ποτὲ πιὰ νὰ δώσουν σημεῖα ζωῆς, κι ̓ ἀρκετοὶ ξένοι κι ̓ Ἕλληνες κομμουνιστές, ποὺ βρέθηκαν ἐκεῖ γιὰ διάφορους λόγους (Χαϊτᾶς, Εὐτυχιάδης κ.λ.π.). Τὸ πρόβλημα εἶναι ἐδῶ νὰ βροῦμε τὶ σήμαινε κοινωνιολογικά, γιὰ τὴ «χώρα τῆς ̓Οχτωβριανῆς Ἓπανάστασης», ἣ τρομερὴ αὐτὴ ἐγχείρηση κι ̓ ὁ «γῦψος» τῆς σταλινικῆς αὐταρχικότητας. Γιὰ ποιὸ λόγο ἔγιναν καὶ ποιὰ ἦταν τ ̓ ἀποτελέσματάτους. Ἐννοεῖται, πὼς ἡ ἐξέταση αὐτή ὁδηγεῖ ἔμμεσα σὲ μία ἐπανεκτίμηση ὁλόκληρου τοῦ σοβιετικοῦ πειράματος καὶ τοῦ «πραγματικοῦ σοσιαλισμοῦ». Μιὰ ἐπανεκτίμηση, ποὺ δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος γιὰ νὰ μὴ γίνει. Γιατί αὐτή, δὲν ἀποτελεῖ καθόλου «ἐπέμβαση στὰ Ἐσωτερικά μιᾶς ξένης χώρας», ἀλλὰ στὰ ἐσωτερικά μιᾶς ἰδεολογίας κι ̓ ἑνὸς πολιτειολογικοῦ συστήματος, ποὺ διδάσκεται καὶ προπαγανδίζεται σ ̓ ὅλο τὸν κόσμο. Κι ̓ ἀποτελεῖ στοιχειώδη ἄμυνα τῶν δικῶν μας δημοκρατικῶν μορφῶν. Μορφῶν, ποὺ βρίζονται καὶ προπηλακίζονται μονόπλευρα, ἀπὸ τὸν "Αλλο Κόσμο. Η παγκόσμια κοινὴ γνώμη εἶδε μέσα στὶς ἐκκαθαρίσεις ἐκεῖνες, στὶς «δικαστικὲς δολοφονίες», ὅπως τὶς ὀνόμασε τότε ὁ διεθνὴς τύπος, διάφορα ἀντιφατικὰ πράγματα. “Ορισμένοι, ἕναν ἀγώνα ἐπικράτησης μεταξὺ διαφόρων φατριῶν καὶ πρὸς ἱκανοποίηση προσωπικῶν φιλοδοξιῶν. Μερικοὶ τὸ σαδισμὸ καὶ τὴ σατανικότητα ἑνὸς ψυχοπαθοῦς δικτάτορα (τοῦ μακαρίτη «Μουστάκια», ὅπως τὸν ἔλεγαν τρυφερὰ οἱ ἐδῶ ὀπαδοί του). Κι ἄλλοι, μιὰ συνωμοσία πραχτόρων τοῦ «ξένου κεφάλαιου» σὲ βάρος τοῦ σοβιετικοῦ καθεστῶτος, ἀπὸ φθόνο γιὰ τὶς «προόδους» τοῦ σοσιαλισμοῦ. Κατὰ τὴ μεταπολίτευσῃ τῶν ἐπιγόνων τοῦ Στάλιν (Μαλένκωφ, Μπουλ-