ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΕΠΟΣ 1936: ΟοπίγαΓ]ς αοίες τοῦ 1917 Ενά ἀπ᾿ τὰ παγκόσμιας σημασίας πολι- τικὰ γεγονότα τοῦ αἰῶνα µας ἦταν ᾱ- σφαλῶς οἱ «μεγάλες δίκες» τῆς Μόσχας. Ἐπειδὴ οἱ «δίκες» ἐκεῖνες ὄχι µόνο προκα- θώρισαν τὴν ἐξέλιξη τοῦ σοβιετικοῦ σοσια- λισμοῦ πρὸς μιὰ νέα µορφή, ἀλλὰ καὶ ἐπα- νατοποθέτησαν τὶς σχέσεις ᾽Ανατολῆς -- Δύσης στὸ σημερινό τους χαρακτῆρα. Τί ἔγινε, λοιπόν, τότε; Μὲ ἀφορμὴ, τὸν Δεκέμβρη, τοῦ 1934, τὴ μυστηριώδη δολοφονία τοῦ Κύρωφ, προ- χειριζόµενου διάδοχου τοῦ Στάλιν, ἕνα κῦ- μα φονικῶν ἐκκαθαρίσεων, πρωτοφανοῦς κλίμακας, διάτρεξε τὸν κομματικὸ καὶ ῥ- παλληλικὸ μηχανισμό τῆς Σοβιετικῆς Ἔ- νωσης. Μία πλημμυρίδα, ποὺ τὰ ἀπονέρια της φτάσανε µέχρι τὶς ἀχτὲς τοῦ πολέμου κι᾿ ὕστερα µέχρι τὸ θάνατο τοῦ Στάλιν τὸ 1953, Ἡ ἔκταση καὶ τὸ βάθος τῶν ἐξαγνι- στικῶν αὐτῶν ἐπιχειρήσεων, σ᾽ ὅλα τὰ στρώματα τῆς κοινωνικῆς πυραμίδας, δὲν ἔχουν τίποτα τὸ ἀνάλογο στὴν παγκόσμια ἱστορία. Μόνο οἱ προγραφὲς τοῦ Μάριου καὶ τοῦ Σύλλα, στὴν ἀρχαία Ρώμη ἤ, ἀργό- τερα, ἡ «Νύχτα τοῦ ᾿Αγίου Βαρθολομαίου» στὴ Γαλλία, μποροῦνε νὰ τὶς πλησιάσουν. Στὶς ἐκκαθαρίσεις αὐτὲς βασανίστηκαν σὲ ὑπόγεια κελλιά, τουφεκίστηκαν στηµένοι στὸν τοῖχο, πυροβολήθηκαν μὲ πιστόλι στὸ σβέρκο καὶ πέθαναν ἄθλια ἀπ᾿ τὶς κακου- χίες σὲ μακρυνὰ στρατόπεδα ἀπειράριθμα ἄτομα. Τὰ θύματα αὐτὰ ἧταν κατὰ κανόνα µέλη τοῦ κόμματος, ὑπάλληλοι κι᾽ οἱ συγ- γενξις τους, ἀλλὰ κι’ ὁρισμένες ἄλλες κοι- νωνικὲς κατηγορίες, ἀτόφιες, σὲ ἀριθμοὺς ἀνεξακρίβωτους ἀκόμα ἀλλὰ πάντως μὲ πολλὰ μηδενικά. Μόνο στὸ στρατό, ἀνά- µεσα στὰ 1938 καὶ 1939, σφάχτηκε τὸ 5509 τῶν ρώσσων στρατηγῶν καὶ πάνω ἀπὸ τριάντα χιλιάδες ἀξιωματικοὶ κατώτερων βαθμῶν. Οἱ τρόφιμοι δὲ τῶν φυλακῶν καὶ τῶν παραπηγµάτων ἐκτοπισμοῦ κυµάνθη- καν ἀνάμεσα στὰ ἔξη μὲ δώδεκα ἑκατομ- μύρια ἄτομα, σ᾽ ὅλη τὴν εἰκοσάχρονη πε- ρίοδο τῶν καταδιώξεων, μὴ ὑπολογιζομέ- νων τῆς μεγάλης θνησιμότητας καὶ τοῦ πε- ριορισµενου ἀριθμοῦ τῶν ἀπολύσεων. Ὁ Χρουστσώφ ὅταν πῆρε τὴν ἐξουσία, μίλησε γιὰ ἐννιὰ ἑκατομμύρια ἀπ᾽ αὐτοὺς τοὺς αἰχμάλωτους τοῦ κρυφοῦ ἐσωτερικοῦ με- τώπου. ᾿Ανάμεσα δὲ σ᾽ αὐτοὺς χάθηκαν, χωρὶς ποτὲ πιὰ νὰ δώσουν σημεῖα ζωῆς, κι᾽ ἀρκετοὶ ξένοι κι᾿ Ἕλληνες κομμουνιστές, ποὺ βρέθηκαν ἐκεῖ γιὰ διάφορους λόγους (Χαϊτᾶς, Εὐτυχιάδης κ.λ.π.). Τὸ πρόβλημα εἶναι ἐδῶ νὰ βροῦμε τὶ σήμαινε κοινωνιολο- γικά, γιὰ τὴ «χώρα τῆς ᾿Οχτωβριανῆς Ἓ- πανάστασης», ἣ τρομερὴ αὐτὴ ἐγχείρηση κι᾿ ὁ «γῦψος» τῆς σταλινικῆς αὐταρχικό- τητας. Γιὰ ποιὸ λόγο ἔγιναν καὶ ποιὰ ἦταν τ᾽ ἀποτελέσματάτους. Ἐννοεῖται, πὼς ἡ ἐ- ξέταση αὐτή ὁδηγεῖ ἔμμεσα σὲ μία ἐπανε- κτίμηση ὁλόκληρου τοῦ σοβιετικοῦ πειρά- ματος καὶ τοῦ «πραγματικοῦ σοσιαλισμοῦ». Μιὰ ἐπανεκτίμηση, ποὺ δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος γιὰ νὰ μὴ γίνει. Για- τί αὐτή, δὲν ἀποτελεῖ καθόλου «ἐπέμβαση στὰ Ἐσωτερικά μιᾶς ξένης χώρας», ἀλλὰ στὰ ἐσωτερικά μιᾶς ἰδεολογίας κι᾽ ἑνὸς πο- λιτειολογικοῦ συστήματος, ποὺ διδάσκε- ται καὶ προπαγανδίζεται σ᾽ ὅλο τὸν κόσμο. Κι᾿ ἀποτελεῖ στοιχειώδη ἄμυνα τῶν δικῶν μας δημοκρατικῶν μορφῶν. Μορφῶν, ποὺ βρίζονται καὶ προπηλακίζονται μονόπλευ- ρα, ἀπὸ τὸν "Αλλο Κόσμο. Η παγκόσμια κοινὴ γνώμη εἶδε μέσα στὶς ἐκκαθαρίσεις ἐκεῖνες, στὶς «δι- καστικὲς δολοφονίες», ὅπως τὶς ὀνόμασε τότε ὁ διεθνὴς τύπος, διάφορα ἀντιφατικὰ πράγματα. “Ορισμένοι, ἕναν ἀγώνα ἐπι- κράτησης μεταξὺ διαφόρων φατριῶν καὶ πρὸς ἱκανοποίηση προσωπικῶν φιλοδο- ξιῶν. Μερικοὶ τὸ σαδισμὸ καὶ τὴ σατανι- κότητα ἑνὸς ψυχοπαθοῦς δικτάτορα (τοῦ μακαρίτη «Μουστάκια», ὅπως τὸν ἔλεγαν τρυφερὰ οἱ ἐδῶ ὀπαδοί του). Κι ἄλλοι, μιὰ συνωμοσία πραχτόρων τοῦ «ξένου κεφά- λαιου» σὲ βάρος τοῦ σοβιετικοῦ καθεστῶ- τος, ἀπὸ φθόνο γιὰ τὶς «προόδους» τοῦ σο- σιαλισμοῦ. Κατὰ τὴ μεταπολίτευσῃ τῶν ἐ- πιγόνων τοῦ Στάλιν (Μαλένκωφ, Μπουλ-