ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ3Σ Γλώσσα καὶ ποίηση Τὸ ποιητικὸ ἔργο δὲν εἶναι ἁπλὰ καὶ μόνο γλωσσικὴ σύνθεση. Μέσα σ ̓ αὐτὸ βέβαια ἣ γλώσσα παίζει ἕνα σημαντικὸ ρόλο, ἀλλὰ σὲ μιὰ λειτουργία μεταγλωσσική, ᾱνάλογη μ ̓ ἐκείνη ποὺ ἐκτελεῖ ἡ ἐπιστημονικὴ γλώσσα. Ἐδῶ οἱ λέξεις δὲν ἀποτελοῦν σημεῖα, ὑποκατάστατα πραγμάτων, χρήσιμα γιὰ ἐπικοινωνία καὶ μετάδοση μηνυμάτων ἤ γνώσεων’ εἶναι σύμβολο μὲ ρόλο καθαρὰ λειτουργικό. Γι ̓ αὐτὸ καὶ παίρνουν τὸν ποιητικὸ χρωματισμό τοὺς μέσα στὸ φραστικὸ περιβάλλον. ̓Απ ̓ αὐτὰ καταλαβαίνει κανείς, ὅτι καμμιά λέξη δὲν ἔχει μεγαλύτερο βάρος ἀπὸ τὶς ἄλλες. Κι ἀκόμη καμμιὰ φράση μόνη της, ξεκομμένη ἀπὸ τὴν ποιητικὴ εἰκόνα, δὲν κρύβει μέσα της ἐκρηκτικὲς δυνάμεις' ἄλλωστε ἣ ποίηση δὲν εἶναι συνθηματολ.ογία οὔτε καὶ ἡ μορφὴ τῆς ρητορικῆς τέχνης, ποὺ ἔεσηκώνει κύματα ἐνθουσιασμοῦ καὶ γενικὰ πάθη’ καθαρίζει ἴσα - ἴσα τὴν ψυχή, ὅπως λέχθηκε, καὶ τὴ γεμίζει μὲ εὐγενικὲς ἐπιδιώξεις. Ἔτσι ἀναγκαστικά, γιὰ νὰ ἑρμηνεύσουμε τὸ ποίημα, πρέπει νὰ δώσουμε μιὰ πρακτικὴ ἀπάντηση στὸ ἐρωίημα: τὶ ναι ἡ ποίηση; Ἣ μεταγλωσσικὴ μορφὴ δείχνει, πὼς εἶναι μιὰ ἑρμηνεία μὲ γλὠσσικὰ σύμβολα τοῦ κόσμου: μιὰ ἀποκάλυψη πρῶτα τοῦ πλούτου τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου κι ἔπειτὰ τῶν δυνατοτήτων ἐμπλουτισμοῦ μὲ ψυχικὰ περιεχόμενα τοῦ κοινωνικοῦ καὶ φυσικοῦ χώρου. Ἐδῶ δὲν ἐνδιαφέρουν οἱ σχέσεις χρόνου, χώρου καὶ αἰτιότητας, ἄν καὶ τὸ ποιητικὸ γεγονὸς εἶναι στενὰ δεμένο μὲ τὰ λογικὰ αὐτὰ στοιχεῖα, ἀλλὰ ἡ ἴδια ἡ οὐσία τῶν πραγμάτων, ὅπως ἐκδηλώνεται μέσα ἀπὸ τὶς συγκεκριμένες μορφές. Ἔτσι, ἄν μοῦ ἐπιτρεπόταν, θὰ χρησιμοποιοῦσα τὴ φράση τοῦ Σοπενχάουερ, γιὰ νὰ χαρακτηρίσω τὴν ποίηση: εἶναι ἡ πρώτη ἄντικειμενικοποίηση τῆς βούλησης μέσα στὴν πλατωνικὴ ἰδέα. ̓Αναγκαῖα ὅμως θὰ ἔπρεπε νά κάνω μιὰ συμπλήρωση: η ἰδέα μέσα στὴν ποίηση δὲν εἶναι λογικὴ ἔννοια, γυμνὸ σχῆμα, ἀλλὰ μεστὸ βίωμα, ἀξία ποὺ ἡ πα- ρουσία ἤ ἀπουσία της ἀπὸ τὰ συγκεκριμένα πράγματα καὶ γεγονότα δημιουργεῖ τὴν ἄδολη χαρὰ μέσα στὴν ψυχὴ τοῦ ποιητῇ σὰν ὀμορφιὰ ἤ τραυματίζει τὸ ἀνθρώπινο αἰσθητήριο σὰν ἀσκήμια. Μπορεῖ νὰ βεβαιωθεῖ κανεὶς γιὰ τὴν θετικότητα αὐτῶν τῶν ἀπόψεων, ἄν μελετήσει προσεκτικὰ τὸ ποιητικὸ σύμβολο: γιὰ παράδειγμα, ἄς πάρουμε τὸ βίωμα τῆς ἀλήθειας. Ἢ ἀποκάλυψή της μέσα σὲ κάθε ἀνήσυχη καὶ ἐρευνητικὴ ψυχὴ γίνεται σχεδὸν πάντα αἰσθητὴ σὰν ἕνα ἐκτυφλωτικὸ φῶς κάτω ἀπὸ τὸ ὁποῖο οἱ σχέσεις τῶν πραγμάτων ἑρμηνεύονται μόνες τοὺυς ̓ φαίνεται σὰν ἀστραπή, ποὺ διαλύει τὰ σκοτάδια τοῦ νοῦ καὶ θερμαίνει ἤ καίει ἀνάλογα μὲ τὴν ψυχικὴ τοποθέτηση καὶ προσμονή. Αὐτὴ τὴν ψυχικὴ πραγματικότητα ἕνας ἐπιστήμονας θὰ τὴν περιγράψει μὲ τὴν βοήθεια μαθηματικῶν συμβόλων καὶ θὰ τῆς δώσει τὴ μορφὴ μιᾶς ἐξίσωσης τοῦ φυσικοῦ νόμου. Ὃ ποιητὴς ὅμως τὴν ἐκφράζει ὅπως τὴν ἔζησε καὶ προσπαθεῖ νὰ τὴν κάνει κατανοητὴ μὲ γλωσσικὰ σύμβολα, ποὺ δὲν ἐξυπηρετοῦν τὴν ἀφαιρετικὴ λειτουργία τῆς κρίσης, ἀλλὰ τὸν ἄμεσο φωτισμὸ ὅλης τῆς διάνοιας. Ἔτσι ἡ ἰδέα γίνεται εἶδος, παίρνει μορφὴ καὶ ἔλκει πρὸς τὸ μέρος της τὴ συνείδηση μὲ τὴν ὀμορφιά της" ἡ ὀμορφιὰ ὅμως εἶναι ὄχι μόνο τὸ ποιητικό, ἀλλὰ καὶ τὸ πραγματικὸ ἀπεικόνισμα τῆς ἀλήθειας. Γι’ αὐτὸ καὶ φαίνεται ὅτι τὸ κέντρο, γύρω ἀπὸ τὸ ὁποῖο περιστρέφεται ἡ ποίηση εἶναι ἡ ὀμορφιά. Αὐτὴ ὅμως δὲν εἶναι καθαρὴ μορφή, ἰδέα, ἀλλὰ ἀντικειμενικοποίηση τῆς τελειότητας τῆς οὐσίας. Ἢ ὀμορφιὰ εἷναι τὸ αἰσθητικὸ σύμβολο τῆς ἀλήθειας, τῆς ἁρμονίας, τῆς εἰρήνης, τῆς πληρότητας, τῆς πνευματικῆς ἔξαρσης καὶ χαρᾶς, ποὺ προσφέρουν οἱ δημιουργικὲς στιγμές. Φτάνει νὰ φέρει κανεὶς στὸ νοῦ του τὴν Ἐλευθερία τοῦ Σολωμοῦ, ποὺ ἀκτινοβολεῖ φῶς καὶ ἁγιότητα, γιὰ νὰ καταλάβει τὴν οὐσία τῶν ποιητικῶν συμβόλων. ̓Αλλὰ κι ἀκόμη μπορεῖ νὰ τὸ δεῖ καθαρὰ μέσα στὶς «Ὁ κ. Παν. ̓Αθανασιάδης εἶναι γυμνασιάρχης φιλόλογος, ὑπηρετῶν σὲ γυμνάσιο τῆς ̓ ̓Αττι- κῆς.