ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΠΟΠΕΙΡΕΣ ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΕΩΣ ΑΠΟ τὴν ΘΙΕΟΚΡΑΤΙΑ Τὸ ὅραμα τοῦ Κὸντ καὶ ὁ Φόθος τοῦ θανάτου τὰ 1928 ὁ μεγάλος ἑλληνιστῆς σὲρ Ε.. Πνίηρείοπο ἀναφερόμενος στὴν πνευματικὴ κατάσταση τῆς Εὐρώπης ἔγραφε: «Σήµερα στὴ Δύση ὁ χριστιανισμὸς παραμένει τὸ µόνο σύστηµα σκέψης ποὺ εἶναι γενικἀ ἀποδεκτὸ καὶ ἴσως τὸ µόνο ποὺ μπορεῖ νὰ ὀνομαστῇ σύστημα, ὅσο κι ἂν ἡ ἀλήθεια του ἀμφισθητῆται εὐρύτατα. "Εξω ἀπ’ τὰ ὅριά του ἁπλώνεται ἕνα ἄγονο καὶ ἀχαρτογράφητο τέλμα. Ἢ ἀπόπειρα τοῦ ὠφελιμισμοῦ νὰ θέσῃ ἐναλλακτικὲς προτάσεις φάνηκε μάταιη. Ὃ πραγματισμὸς πνέει τὰ λοίσθια. Ὃ θετικισμὸς εἶναι νεκρός»). Σήµερα, ἑθδομήντα χρόνια ἀργότερα, ἡ ἴδια μᾶλλον κατάσταση ἐξακολουθεῖ νὰ ὑφίσταται. Παρὰ τὴν ἐντυπωσιακὴ ἀνάπτυξη τῶν ἐπιστημῶν καὶ τὸ θέριεµα τῆς γνώ- σης ὁ χριστιανιομὸς παραμένει στὴ Δύση ἀκόμη ἰσχυρὸ ἰδεολογικὸ καὶ κοινωνικὸ σύ- στημα’ καὶ μάλιστα σὲ μιὰ ἐποχή, ποὺ μετὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸ Διαφωτισμὸ ὁ χριστια- νισμὸς ὡς κοσμοθεωρία ὑπέστη µεγάλη φθορά. Τὶς πρωταρχικὲς αἰτίες αὐτῆς τῆς πα- ραδοξότητας --πού, ἂς σηµειωθῇ, ἀποτελεῖ μεῖζον ζήτημα τοῦ σύγχρονου πολιτι- σμοῦ-- θὰ προσπαθήσουμε ἐδῶ νὰ καταδείξουµε. Οἱ πρῶτοι διαφωτιστὲς τοῦ 18ου αἰῶνα διεκήρυτταν τὴν πίστη τους στὸν ἄνθρω- πο καὶ στὶς ἀπεριόριστες δυνατότητες τῆς νοήσεώς του. Πόσοι ἄνθρωποι ὅμως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἦταν σὲ θέση νὰ κατανοήσουν τὴν ἐκρηκτικὴ σημασία τῆς ἀρχῆς αὐτῆς; Ασφαλῶς ἐλάχιστα µόνο φωτεινὰ πνεύματα. Ἢ Εὐρώπη τότε ἔτεινε νὰ µετα- τραπῇ σὲ ἕνα ἀπέραντο προλεταριᾶτο, σὲ µία ἀμόρφωτη καὶ πάλι ἐργατικὴ μᾶζα, ποὺ τὸ µόνο ποὺ μποροῦσε νὰ διαισθανθῇ ἦταν ἡ ἀθλιότητα τῆς μοίρας τῆς, πάνω στὴν ὁποία ἐπένδυαν θέδαια οἱ νέες μορφὲς ἐξουσίας: Πολιτικἀ (ὁ σοσιαλισμὸς καὶ ἀργότερα ὁ μαρξισμός) καὶ ἐθνικιστικά «κινήματα». Μέσα σ᾽ αὐτὴν τὴν καταπίεση ὁ χριστιανισμὸς ὡς μεταφυσικὸς ἔστω «τιμωρὸς τῶν ἰσχυρῶν» διεμδόλιζε καὶ πάλι τὶς συνειδήσεις τῶν λαῶν. Ποιός θὰ μποροῦσε νὰ πείσῃ τοὺς κατατρεγμένους γιὰ παράδειγμα ἀνθρακωρύχους γιὰ τὸ ὑπεύθυνο με- γαλεῖο τῆς ἀνθρώπινης φύσης, ὅταν κυριαρχοῦσε τὸ ἀνεύθυνο μεγαλεῖο τοῦ Θεοῦ; Στὰ χρόνια τῆς Γαλλικῆς Ἐπανάστασης κατὰ τὴν περίφημη ἐποχὴ τῆς Τρομο- χρατίας ὁ Ροδεσπιέρος παραμέρισε δυναμικὰ τὸν ρωμαιοκαθολικισμό, καθιερώνο- ντας νέα θρησκεία, αὐτὴν τοῦ «Ὑπερτάτου "Οντος»’, Ἐθέσπισε καὶ τελετὲς λατρεί-