οι Μ. 1. ΕΙΝΙ ΕΥ” Ἡ ἑλληνικὴ ἀντίληψη περὶ πολιτικῆς Στὴν Αθήνα, ἐπεσήμαινε ὁ σοφιστὴς Πρωταγόρας, ὅταν τὸ ἀντικείμενο τῆς συζη- τήσεώς τους ἀπαιτῆ πολιτικὴ σύνεση, οἱ πολῖτες ἀκούουν ὁποιονδήποτε, γιατὶ νομί- ζουν, ὅτι ὁ οἱοσδήποτε μπορεῖ νὰ διαθέτη τὴν ἀρετὴ αὐτή, διαφορετικἁ δὲν μποροῦν νὰ ὑπάρχουν πόλεις (Πλάτων, Πρωταγόρας, 322Ε - 323Α). ΄Ο Εὐριπίδης ἐπαναλαμβάνει τὸ ἴδιο στὶς ᾿Ικέτιδες (στ. 438-41), ποὺ δίδαξε κατὰ τὴν δεκαετία 420 - 410 π.Χ. Αναφε- ρόμενος στὰ λόγια τοῦ κήρυκος κατὰ τὴ διάρκεια μιᾶς συναθροίσεως τῆς ἐκκλησίας τοῦ δήμου «Τίς θέλει πόλει χρηστόν τι βούλευμ ἐς μέσον φέρειν ἔχων;», ὁ Θησεύς σχο- λιάζει, «Τοὺ λεύθερον ἐκεῖνο. Καὶ ταῦθ᾽ ὁ χβήζων λαμπρὸς ἐσθ᾽, ὁ μὴ θέλων σιγᾷ. Τί τούτων ἰσαίτερον πόλει;». Οἱ κρίσεις αὐτὲς τοῦ Πρωταγόρα καὶ τοῦ Εὐριπίδη ἔγινε δυνατὸ νὰ διατυπωθοῦν µόνο χάρη στὴν καθιέρωση μιᾶς θεμελιώδους ἑλληνικῆς καινοτομίας ---τῆς πολιτικῆς. Ἢ κυβέρνηση εἶναι ἄλλο ζήτημα: ὁποιαδήποτε κοινωνία ὁποιασδήποτε συνθέσεως ἔ- χει ἀνάγκη ἑνὸς μηχανισμοῦ γιὰ τὴν θέσπιση νόμων καὶ τὴν ἐφαρμογή τους, γιὰ τὴ συγκρότηση τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν, καὶ γιὰ τὴν ἐξο- μάλυνση τῶν διενέξεων. Οποιαδήποτε κοινωνία ἐπίσης ἔχει ἀνάγκη τῆς ἐκ μέρους τῶν πολιτῶν ἐπιδοκιμασίας τῶν νόμων της καὶ τοῦ κρατικοῦ της μηχανισμοῦ καθὼς καὶ μιᾶς θεωρίας περὶ δικαιοσύνης. ᾽Αλλὰ οἱ Ἕλληνες ἔκαναν ἕνα περαιτέρω ριζο- σπαστικὸ βῆμα, ἕνα διπλὸ βῆμα: ἐντόπισαν τὴν πηγὴ τῆς ἐξουσίας στὴν πόλιν, στὴν ἵ- δια τὴν κοινότητα: καὶ ἔπαιρναν τὶς πολιτικές τους ἀποφάσεις σὲ ἀνοιχτὲς συζητή- σεις, συνήθως μὲ Ψηφοφορία ἤ καταμέτρηση κεφαλῶν. Αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι πολιτική" καὶ ἡ ἑλληνικὴ τραγωδία καὶ ἱστοριογραφία τοῦ ε΄ π.Χ. αἰῶνος ἀποκαλύπτουν πόσο ἡ πολιτικὴ κυριαρχοῦσε στὸν ἑλληνικὸ πολιτισμό. Βέβαια διεξήγοντο πολιτικὲς συζητήσεις σὲ γειτονικὲς ἤ προγενέστερες κοινω- νίες, στοὺς αὐλικοὺς κύκλους τῶν βασιλέων τῆς Αἰγύπτου, τῆς ᾿Ασσυρίας, τῆς Περ- σίας ἤ, σὲ περιωρισµένη ἔκταση, στὶς αὐλὲς τῶν Περσῶν σατραπῶν καὶ στοὺς κύ- κλους τῶν ὁμηρικῶν ἡρώων. Τέτοιες συζητήσεις δὲν συνιστοῦν πολιτική, πάντως, για- τὶ δὲν ἦταν οὔτε ἀνοιχτὲς οὔτε ὑποχρεωτικές. Ὡ βασιλεύς ἤ ἤ ὁ σατράπης δεχόταν συμ- βουλὲς ἀλλὰ δὲν ἦταν ὑποχρεωμένος νὰ τὶς προσέχη ἤ ἀκόμη νὰ τὶς ζητῆ. Αὐτοὶ ποὺ τὸν περιέβαλλαν σχεδίαζαν, µεθόδευαν καὶ μερικὲς φορὲς συνωμωτοῦσαν, γιὰ νὰ τοῦ ὑποβάλουν τὴν ἀπόφαση, μὲ μιὰ διαδικασία ποὺ μπορεῖ νὰ ἀποκληθηῆ κυβέρνηση «ἄν- τικάµαρας» (μᾶλλον παρὰ νόμιμη κυβέρνηση). Τὸ ἴδιο συνέβαινε καὶ μὲ τοὺς “Ελλη- νες τυράννους, ποὺ ἡ ὑπαρξή τους καθεαυτὴν ὁπωσδήποτε ἀπωτελοῦσε ἄρνηση τῆς - δέας πόλις καὶ ποὺ µέσα στὸ καθεστὼς τῶν ὁποίων ἡ πολιτικὴ ἔπαυε νὰ ὑφίσταται. Πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῆ, ὅτι ὑπῆρξαν ἐπίσης ὡὠρισμένες πρώιμες μὴ ἑλληνικὲς πο- λιτικὲς κοινότητες, μεταξὺ τῶν φοινικικῶν καὶ τῶν ἐτρουσκικῶν, διαφόρων τύπων. Ἐν τούτοις, παραμένει ὀρθή ἡ διαπίστωση ὅτι οὐσιαστικὰ οἱ Ἕλληνες «ἀνακάλυψαν» τὴν πολιτική. Στὴ δυτικἠὴ παράδοση ἡ ἱστορία τῆς πολιτικῆς πάντοτε ἄρχιζε ἀπὸ τοὺς “Ἕλληνες, γεγονὸς ποὺ συμβολίζεται ἀπὸ τὴν ἴδια τὴ λέξη («ροι[ἰο5»), ποὺ παράγεται ἀπὸ τὴ λέξη πόλις. Σὲ καμμιὰ κοινωνία τῆς Εγγὺς ᾿Ανατολῆς, ἐξ ἄλλου, ὁ πολιτισμὸς δὲν ἦταν τόσο πολιτικοποιημένος ὅσο ὁ ἑλληνικός. Καὶ σὲ καμμιὰ ἐπίσης προγενέστερη κοινωνία δὲν προσέλαβε ἡ κυβέρνηση ἐγκό- σµια ὑπόσταση, ἀπὸ κάθε ἄποψη, ἰδεολογικὴ καὶ πρακτική, ὅπως συνέβη μὲ τοὺς Ὁ διγ Μ. Ι. ΕΙΠΙΕΥ. τοῦ ὁποίου ὁ «Δαυλός» καὶ ἄλλοτε ἔχει δημοσιεύσει ἄρθρα. εἶναι καθη- γητὴς τῆς ἱστορίας στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Καϊμπριτζ καὶ ἀπὸ τὸ [976 πρύτανις τοῦ Ώαγνήπ (ο1]α- δὲ τοῦ Καϊμπριτζ. Τὸ δικαίωμα τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ἄρθρου του αὐτοῦ στὴν Ελλάδα ὁ «Άαυ- λὸς» ἀγόρασε ἀπὸ τὸ Οχίογα Ὀ πίνεΓςΙ(γ ΡΓεςς. ποὺ ἔχει τὴν παγκόσμια ἀποκλειστικότητά του,