«Χιοῦμορ»: Ἡ «ἄλλη» ὄψη τῆς ἀλήθειας Τὸ γέλιο δὲν εἶναι μόνο μιὰ φυσικὴ ψυχοσωματικὴ ἐκδήλωση τοῦ ἀνθρώπου ὡς προσώπου καὶ ὡς κοινωνικῆς ὀντότητας ἀλλὰ καὶ ἕνα θεμελιῶδες στοιχεῖο πολιτισμοῦ. Ὅμως, ἐνῷ ἡ ὕπαρξή του παρατηρεῖται σὲ ὅλες ἀνεξαιρέτως τὶς φυλὲς καὶ τὰ ἔθνη τοῦ κό- σμου, τὰ αἴτια ποὺ τὸ προκαλοῦν ἀπαντῶνται γιὰ πρώτη φορὰ στὴν πλέον σύνθετη καὶ τεχνοποιημένη μορφή τους ἀποκλειστικὰ στὴν Ἑλληνικὴ Ἀρχαιότητα. Πέρα ἀπὸ τὰ θεατρικὰ εἴδη τῆς κωμῳδίας, τῶν φλυάκων, τῶν κλαυσιγελώτων ἀλλὰ καὶ τῶν λογοπαιγνίων, τῶν σοφισμάτων, τῶν ἀνεκδότων καὶ τῶν σκωμμά- των, τὸ κεφάλαιο τοῦ «χιοῦμορ» στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα περιλαμβάνει καὶ τὴν γε- λοιογραφία ὡς κατ’ ἐξοχὴν ἐπινόηση τῶν προγόνων μας. Ἡ ἀπεικόνιση μιᾶς σκηνῆς ἢ μιᾶς ἁπλῆς μορφῆς ποὺ προκαλεῖ εὐθυμία, ἀνε- ξάρτητα ἀπ’ τὸ ἐὰν καὶ κατά πόσον ἔχει ἱστορικὴ ἢ φανταστικὴ προέλευση, συ- νετελεῖτο τόσο διὰ τῆς γλυπτικῆς ὅσο καὶ διὰ τῆς ζωγραφικῆς – καὶ δὴ τῆς ἀγγει- ογραφίας. Στὴν πρώτη περίπτωση ἔχουμε μεταξὺ ἄλλων διάφορα πήλινα εἰδώ- λια, ποὺ ἀναπαριστοῦν χαρακτηριστικοὺς τύπους τῆς Ἀθηναϊκῆς κωμῳδίας, ὅπου κατὰ κόρον ἀποτυπώνονται μὲ ἀπόλυτη μιμητικὴ τελειότητα οἱ συνήθειες, οἱ μορφασμοὶ καὶ οἱ στάσεις τοῦ σώματος ποὺ ὑποδηλοῦν καταστάσεις ὅπως θλί- ψη, πανουργία, περίσκεψη, εἰρωνεία, ὀργή, σαρκασμό. Μακρὰ πορεία ἀπὸ τὴν Προϊστορία ø̔στόσο τὰ πλέον ἀσφαλῆ συμπεράσματα γιὰ τὴν ὑφὴ καὶ τοὺς σκοποὺς ποὺ ἐξυπηρετοῦσε ἡ ἀρχαία γελοιογραφία εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαχθοῦν κυρίως ἀπὸ τὴ μελέτη τῶν σῳζομένων ζωγραφικῶν παραστάσεων μὲ χι- ουμοριστικὸ περιεχόμενο, ποὺ χρονολογοῦνται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον στὸν 5ο καὶ τὸν 4ο αἰῶνα π.X., χωρὶς αὐτὸ ἀπαραίτητα νὰ σημαίνῃ ὅτι σὲ προγενέ- στερες ἐποχὲς ἡ γελοιογραφικὴ τέχνη καὶ ἡ αἰσθητική της ἦταν ἀνύπαρκτες. Κω- μικὰ στοιχεῖα ἐντοπίζονται καὶ σὲ ζωγραφικὰ καὶ γλυπτικὰ ἔργα, ποὺ ἀνάγονται ὄχι μόνο στὴ Γεωμετρικὴ ἀλλὰ ἀκόμη καὶ στὴν Προϊστορικὴ περίοδο. Ἴσως ἡ ἀδυναμία ἀμέσου ἐντοπισμοῦ τῶν στοιχείων αὐτῶν νὰ ὀφείλεται στὸ πρῖσμα τῆς «σοβαρῆς» ἐπεξεργασίας τῶν ἀρχαιολογικῶν δεδομένων τους, μέσα ἀπὸ τὸ ὁποῖο