ΣΟΛΩΝ Π. ΚΥΔΩΝΙΑΤΗΣ ᾿Αθήνα -- πόλις κλασσική Κάθε πόλις ἔχει μιὰ δική της ξεχωριστὴ φυσιογνωμία, ἕνα προσωπικό της ἄρχιτε- κτονικὸ ρυθµό, Μπορεῖ προσωρινὰ νὰ ξεστρατίσει γιὰ λίγο, ὅταν ἄνθρωποί της, ποὺ δὲν εἶδαν, ποὺ δὲν γνώρισαν, ποὺ ξένες σειρῆνες τοὺς πἀρέσυραν, θελήσουν κάποτε νὰ τὴ µασκαρέψουν. Μὰ δὲν μπορεῖ, ἀργὰ ἤ γρήγορα, ἡ πόλις ξαναγυρίζει στὴν παλιά της τροχιά, στὰ γνώριμά της ἀχνάρια, ποὺ κλιματικές, ἱστορικὲς καὶ πνευματικὲς καταβολὲς τῆς ἔ- χουν χαράξει ἀνεξίτηλα μὲ μιὰ δική τους μορφολογία. Ἔτσι ἡ ᾿Αθήνα εἶναι μιὰ πόλις κλασσική. Η μοναδική. Σ᾽ αὐτήν, στὴ διαυγη ᾱ- τµόσφαιρά της, στὸ κατακάθαρο περιβάλλον της, κάτω ἀπὸ τὸ γαλανὸ οὐρανό της, ἐ- δὼ καὶ δυόµιση χιλιάδες χρόνια, γεννήθηκε καὶ κορυφώθηκε τὸν 50 π.Χ. αἰῶνα, τὸν «χρυσοῦν αἰῶνα» τοῦ Περικλέους, τὸν ἰδανικὸ πνεῦμα τοῦ κλασσικισμοῦ. Τὸ πνεῦμα ποὺ ὁὀδήγησε τὸν ἀνθρώπινο νοῦ στὰ ὑψηλότερα καὶ ἀνυπέρβλητα ἐπιτεύγματά του. Τότε, στὴν ἀκμή της, ἡ ᾿Αθήνα, ἀφοῦ µπόλιασε τὴ Ρώμη μὲ τὸν κλασσικισμό, ἐκ- σφενδόνισε τὸ κλασσικὸ πνεῦμα καὶ στὶς τρεῖς ἠπείρους τοῦ τότε γνωστοῦ κόσμου ᾱ- διάφορο ποιὰ ἦταν ἡ κατοπινὴ ἐξέλιξή τους. Ἢ Ρώμη, π.χ., μολονότι ἐπὶ αἰῶνες εἶχε μὲ τὴν ᾿Αθήνα πορεία παράλληλη, ξέφυγε προσωρινὰ πρὸς τὴν ᾽Αναγέννησι, γιὰ νὰ γίνει ἀργότερα Λ{παρόκ. Ἢ ᾿Αθήνα, τουναν- τίον, ἦταν καὶ παρέμεινε κλασσική, ὄχι µόνο στὶς ἐλεύθερες, ἀλλὰ καὶ στὶς σκλαβω- µένες στιγµές της. Μάλιστα κυρίως τότε ἡ ἀνάμνησίς της, ἡ αἴγλη της, στάθηκαν ἀρ- κετὰ γιὰ νὰ μιμηθοῦν τὸν κλασσικισμὸ πολλὲς ἐλεύθερες πόλεις, ὅπως τὸ Μόναχο, ἣ Φλωρεντία, τὸ Ἐδιμβοῦργο, ἀκόμη καὶ ἡ Οὐάσινγκτων, ποὺ καμάρωναν παίρνοντας σὰν παρώνυµο τὸ ὄνομά τῆς. Ὃ δὲ Ἕλλην ραγιᾶς, ποὺ ζοῦσε μὲς στὰ ἐρείπια τῶν Μνημείων τῆς ᾿Αρχαιότητος, σκόρπια σὲ κάθε του βῆμα του, ποτιζόταν ὑποσυνείδητα ἀπὸ τὴν μυστικὴν ἐκείνη ἁρ- μονία, ποὺ αὐτὰ ἀνέδιδαν. Καὶ μολονότι πλησιέστερος πρὸς τὸ Βυζάντιο, χωρὶς νὰ ξεχνάει τὸ θρῦλο τοῦ τε- λευταίου αὐτοκράτορά του, τοῦ «Μαρμαρωμένου Βασιλιᾶ», αἰσθανόταν ὅμως περήφα- νος, γιατὶ ἧταν κληρονόμος τῶν ἀρχαίων προγόνων του, ἀναπολῶντας τὰ ὀνόματά των, ὅπως Λεωνίδας, Θεμιστοκλῆς, Οδυσσεύς, ᾿Αλέξανδρος, ἤ τῶν ἀρχαίων θεῶν: ᾽Απόλλων, Ἄρης, Αφροδίτη, Δήμητρα, Αθηνᾶ κλπ., μὲ τὰ ὁποῖα βάφτιζε τὰ παιδιά του. Τόσο μάλιστα, ποὺ ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ ἀντέδρασε, κατα- δικάζοντας αὐτὴ τὴν «καταφρόνησιν τῆς χριστιανικῆς ὀνοματοθεσίας», Δὲν εἶναι λοιπὸν περίεργο τὸ ὅτι μετὰ τὸ ᾿2Ι ἡ ᾿Αθήνα, στὴν αὐγὴ τῆς ἀποκατά- στάσεώς της, ἀνεζήτησε τὸ Νεοκλασσικὸ Ρυθμὸ σὰν ἔνδυμα παρουσιάσεώς της. Ρυθ- μὸ, σπέρµωυ καὶ ἠχὼ τῆς μεγάλης κλασσικῆς τέχνης, ποὺ τὸν ἔκαμε στολίδι καὶ γνώρι- σμα τῆς ἐλεύθερης πιὰ ταυτότητός της. Καὶ ὁ ρυθμὸς αὐτὸς, ποὺ κατὰ εὐτυχὴ συγκυρία μεσουρανοῦσε τότε σὲ Εὐρώπη καὶ ᾽Αμερική, δὲν ἔμεινε στὸν τόπο µας προνόμιο μιᾶς ἀρχούσης µόνο τάξεως. Σκόρ- πισε καὶ διεδόθη σ᾽ ὅλα τὰ λαϊκὰ στρώματα, ποὺ τὴν ἀγκάλιασαν σὰ ξενητεµένο παιδί τους, ποὺ ξαναγυρίζει στὸ τόπο ποὺ γεννήθηκε. Ἔτσι ἡ ᾿Αθήνα ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρο αἰῶ- να, 1830 μέχρι 930, στὴν ᾽Αρχιτεκτονική μιλοῦσε τὴ γλῶσσα του. Σ᾽ αὐτὸ βοήθησαν σημαντικἁ καὶ οἱ Ἕλληνες σοφοί, οἱ «Διδάσκαλοι τοῦ Γένους», σπουδασµένοι οἱ περισσότεροι στὸ ἐξωτερικὸ καὶ ποτισµένοι ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς ᾽Αναγεννήσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ κίνημα τοῦ Διαφωτισμοῦ, ποὺ ἔτρεξαν τὶς τελευταῖες δεκαετίες πρὶν ἀπ᾽ τὸ µεγάλο ξεσηκωμὸ καὶ τόνωσαν στοὺς Ἕλληνες τὴ στροφὴ πρὸς τὶς κληρονομικές τους ρίζες, Βοήθησε βέβαια καὶ ἡ Βαβαροκρατία, ποτισµένη κι αὐτὴ ἀπὸ τὸ κλασσικίζον πνεῦμα τοῦ Μονάχου, ποὺ κατηύθυνε ὁ φιλάρχαιος, φιλόμουσος καὶ φιλέλλην βασι- λεύς Λουδοβίκος Α΄. Δὲν ἔχει σημασία ποὺ τώρα, ἡ σημερινὴ γενιά µας, γιὰ λόγους ποὺ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος, στράφηκε στὸ διεθνιστικὀ πνεῦμα. Ἢ στεφανωµένη ἀπὸ ἕνα Παρθενῶνα ᾿Αθήνα εἶναι καὶ παραμένει πόλις κλασσι- Ἢ μοναδική. --α ΠΑΡΘΕΝΩΝ: Κτίστηκε ἀπὸ 447 π.Χ. μέχρι 432 π.Χ. ᾿Ανατινάχθηκε ΠΙαρασκευὴ, 26 Σεπτεμβρίου [687.