Η «ΤΡΑΓΩΔΙΑ» ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ Ἡ τραγῳδία εἶναι τὸ πιὸ πολυσυζητημένο λογοτεχνικὸ εἶδος καὶ ἀποτελεῖ ἕνα πολὺ βασικὸ τμῆμα μιᾶς γυμνασιακῆς μόρφωσης, στὸ ὑψηλότερο ἐπίπεδο τὸ VCE στὴν Πολιτεία τῆς Βικτώριας, τὸ Ἀπολυτήριο Γυμνασίου. Ἡ Ἀντιγόνη, ὁ Οἰδίπους, ἡ Μήδεια κ.λπ. εἶναι ὀνόματα ποὺ συζητοῦνται κατὰ κόρον στὸ ἐπίπεδο τοῦτο. Ἡ Ἑλληνικὴ Γλῶσσα καὶ ἐδῶ ἔχει τὸν πρωταρχικὸ ρόλο. Ἡ τραγῳδία δὲν μπορεῖ νὰ διδαχτῇ χωρὶς τοὺς ἑλληνικοὺς ὅρους. Μετὰ τὸ 1600 μ.X. οἱ ὅροι αὐτοὶ ἔγιναν πανευρωπαϊκοὶ καὶ τοὺς βλέπουμε σήμερα πολὺ εὐκολόπλαστους στὴν ἀγγλικὴ γλῶσσα. Ἄς δοῦμε μερικοὺς ἀπὸ αὐτοὺς ποὺ ἐξυψώνουν τὴν ἀγγλικὴ γλῶσσα σὲ μιὰ καλλιεργημένη καὶ προοδευτικὴ γλῶσσα: T ραγῳδία (= tragedy), σύνθετη λέξη ἀπὸ τὶς ἑλληνικὲς τράγος + ᾠδὸς (ἀοιδός), γιατὶ οἱ ἠθοποιοὶ ἦταν ντυμένοι ὡς τράγοι. Τὸ ἐπίθετο τραγικὸς ἔγινε tragic καὶ ἀπὸ ἐδῶ ἐμεῖς σήμερα κάναμε τὸ δικό μας τραγούδι, ἀλλὰ δὲν πάψαμε νὰ χρησιμοποιοῦμε τὴν ᾠδή (= ode ·προφέρεται ωντ-μακρὸν ω), ἀπὸ ὅπου ἔχουμε τὸ ἑλληνικὸν ᾠδεῖο καὶ στὰ ἀγγλικὰ odeum. Ὁ πρωταγωνιστὴς ἔγινε protagonist, ἡ κάθαρση catharsis (προφ. καθάρσις) καὶ τὸ ἐπίθετο καθαρτικός cathartie. Hamartia εἶναι τὸ λάθος, ἡ ἁμαρτία (ἀστοχία) τοῦ πρωταγωνιστῆ μὲ τὴν ἀρχαία σημασία καὶ ὄχι τὴ χριστιανική. Ἡ περιπέτεια ἔγινε peripeteia καὶ ἡ ἀναγνώριση anagnorisis καὶ πάλι τοῦ πρωταγωνιστῆ. Τὸ δρᾶμα ἔγινε drama καὶ τὸ τραγικὸ δρᾶμα tragic drama. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προεκταθοῦμε σ’ ἄλλες θεατρικὲς λέξεις (= theatrical words) οὔτε στὰ τῶν σκηνικῶν ἀπὸ ὅπου ἔγινε ἡ λέξη scene (= σκηνὴ) καὶ προφέρεται «σίν», ἴδια μὲ τὴν ἁμαρτία (sin). Στὴν Εὐρώπη τοῦ Μεσαίωνα ἦταν τελείως ἄγνωστες οἱ κλασικές μας τραγῳδίες (classic tragedies) καθὼς ἐπίσης ἡ θεωρητικὴ βάση (theoretical basis) τοῦ Ἀριστοτέλη. Οἱ τραγῳδίες τοῦ Σαίξπηρ παίζονται στὴν Ἀγγλία μετὰ τὸ 1600 μ.X. Ἡ πρώτη ἔκδοση τῶν τραγῳδιῶν αὐτῶν ἔγινε τὸ 1623 μὲ τὶς τρεῖς ἑλληνικὲς λέξεις ὡς βασικὸς τίτλος (= basic title): «Cometies, Histories and Tragedies». Ἡ τραγική μας εἰρωνεία (tragic irony) εἶναι, ὅτι ἐμεῖς οἱ Νεοέλληνες τὶς ἀνακαλύψαμε μόλις τὰ τελευταῖα 200 χρόνια, γιατὶ ὁ μαῦρος Μεσαίωνας μᾶς δίδαξε μόνο τὶς ἱστορίες τῶν «προγόνων» μας τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Αὐτὴ εἶναι ἡ σύγχρονη τραγῳδία μας. Ἡ ἰδέα τῆς τραγῳδίας ὡς λογοτεχνικοῦ εἴδους ἀποτελεῖ σήμερα τὸ πρωτότυπο (= prototype) τῆς λογοτεχνικῆς ἐμπειρίας (empiric), τῆς ποίησης (poetry), τοῦ δράματος (drama), τοῦ λυρισμοῦ (lyric) ὅπως ἐλεγεία (elegy), ᾠδῆς (ode), κωμῳδίας (comedy), short story (ἱστορία, διήγημα), biography (βιογραφία) καὶ autobiography (αὐτοβιογραφία). Κάθε νέος κριτικὸς μὲ τὴν κριτική του (new critic with his criticism) πάντοτε θὰ φτάνῃ στὴν πηγὴ τῆς γνώσης, ποὺ εἶναι τὸ ἑλληνικὸ θέατρο (theatre). Οἱ Ἀμερικανοὶ τό... ἁπλοποιήσανε σὲ theater! Τὸ θέατρο ὅμως παραμένει πάντοτε θέατρο καὶ ἡ λάμψη αὐτοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Θεάτρου φαίνεται ὅτι δὲν θὰ σβήσῃ ποτέ, γιατὶ οἱ ἑλληνικὲς λέξεις –ὡς ἀναμμένοι δαυλοί– θὰ τὸ κρατοῦν ζωντανὸ γιὰ πάντα σὲ ὅλες τὶς γλῶσσες τοῦ κόσμου. Θωμᾶς Γ. Ἠλιόπουλος Διευθυντὴς Κολλεγίου «Παιδεία» Μελβούρνης