Πληροφορίες τοῦ χριστιανοῦ ἱστορικοῦ Προκοπίου «...ὁ Ἰουστινιανὸς δὲν ἦταν ἀνθρώπινο πλάσμα, ἀλλὰ ἦταν, ὅπως ἀναφέρθηκε, κάποιος δαίμονας ἀνθρωπόμορφος... (...) Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς λοιπὸν ἔχει σκοτώσει τόσους πολλούς, ὥστε κανένας ἄλλος στὸν κόσμο, μοῦ φαίνεται, δὲν θὰ ἦταν ποτὲ σὲ θέση νὰ πῇ τὸν ἀκριβῆ ἀριθμό τους, παρὰ μόνο ὁ θεός»1. Ἡ περιγραφὴ αὐτὴ τοῦ Ἰουστινιανοῦ ὡς ἑνὸς αἱμοσταγοῦς τυράννου δὲν ἀνήκει σὲ κάποιον δηλωμένο ἀντιφρονοῦντα ἢ δηλωμένο ἐχθρό του ἀλλὰ στὸ σύγχρονό του καὶ ἐπίσημο ἱστορικὸ συγγραφέα τῶν πράξεων τοῦ αὐτοκράτορα, τὸν Προκόπιο. Ὁ Προκόπιος γεννήθηκε στὴν πόλη Καισάρεια τῆς Παλαιστίνης γύρω στὸ 500 μ.X. Ἀρχικὰ ἄσκησε τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δικηγόρου ἢ τοῦ ρήτορα στὴ Νέα Ρώμη (Κωνσταντινούπολη). Τὸ ἔτος 527 διωρίστηκε ἰδιαίτερος γραμματέας καὶ νομικὸς σύμβουλος τοῦ στρατηγοῦ Βελισσαρίου, τὸν ὁποῖο συνώδεψε στὶς πρῶτες του ἐκστρατεῖες στὴν Περσία, στὴν Ἀφρικὴ καὶ στὴν Ἰταλία. Ἀπὸ τὴ θέση αὐτὴ ἀνέλαβε συχνὰ σημαντικὲς ἀποστολὲς στὴν ὑπηρεσία τῆς Ρώμης. Στὴν αὐτοκρατορικὴ αὐλὴ γνώρισε μεγάλες τιμές, ἴσως νὰ ἦταν καὶ ἕνας ἀπὸ τοὺς εὐνοημένους τοῦ Ἰουστινιανοῦ, ἐφόσον τὸ ἔτος 560 μ.X. τοῦ ἀποδόθηκε ὁ τιμητικὸς τίτλος τοῦ «Illustris» (Ἐπιφανής). Δύο χρόνια ἀργότερα ἔγινε ἔπαρχος. Τὰ παραπάνω στοιχεῖα μαρτυροῦν, ὅτι ἦταν πρόσωπο ποὺ γνώριζε καλὰ τὰ ὅσα συνέβαιναν στὰ ἀνώτατα κλιμάκια τῆς ἐκχριστιανισμένης ρωμαϊκῆς διοίκησης, ἡ ὁποία ἕδρευε στὴν Κωνσταντινούπολη. Ὡς ἱστορικὸς συγγραφέας ἔγραψε τὸ ἔργο «Ἱστορίαι», ὅπου περιγράφονται στὸ σύνολό τους οἱ πολεμικὲς ἐπιχειρήσεις ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ἰουστινιανοῦ, καὶ τὸ «Περὶ κτισμάτων», ὅπου περιγράφονται τὰ δημόσια κτήρια, ναοὶ καὶ ἄλλα μεγάλα ἀρχιτεκτονικὰ ἔργα, ποὺ ἔγιναν ἀπὸ τὸν ἴδιο αὐτοκράτορα. Τὸ δεύτερο βιβλίο του χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὴ στομφώδη γλῶσσα καὶ τὴν ἀδιάκοπη κολακεία πρὸς τὸ αὐτοκρατορικὸ ζεῦγος, Ἰουστινιανὸ καὶ Θεοδώρα. Ὡστόσο ὁ ἐπίσημος ἱστορικὸς τοῦ αὐτοκράτορα, ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἀνέλαβε νὰ ἀφήσῃ αἰώνιο καὶ δοξασμένο τὸ ὄνομα τοῦ Ἰουστινιανοῦ μέσῳ τῶν γραπτῶν του, εἶναι ὁ ἴδιος ὁ ὁποῖος ἐν ἀγνοίᾳ ὅλων τῶν συγχρόνων του, κρυφὰ καὶ προσεκτικά, ἀποφάσισε – γιὰ χάρη τῶν ἑπόμενων γενιῶν – νὰ γράψῃ καὶ ἕνα τρίτο 1. Προκόπιος, «Ἀνέκδοτα», κεφάλαιο πέμπτο, 18 1-5, μετάφραση Ἀλόης Σιδέρη, ἐκδόσεις «ΑΓΡΑ».