ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΜΠΟΥΡΑΤΙΝΟΣ Ἕλληνας: Ὑπέρβαση κάθε ὁρίου Ὃ Ἕλληνας δὲν εἶναι ἕνα «κάτι». Οὔτε ἐνσαρκώνει μιὰν ἰδιότητα, ὅπως ὁ Βρεταννός, ὁ Βούλγαρος ἤ ὁ ' ̓Αἴτινός. Ἕλληνας θὰ πῆ ἀναζήτηση ὁρίου πρὸς κάθε κατεύθυνση --- καὶ πρὸ πάντων καχυποψία ἀπέναντι στὴν ὅποια ἀνακάλυψή του. Τὸ ἔνστικτο τοῦ ψυθιρίζει ὅτι καλὴ μὲν εἶναι ἡ ἀνακάλυψη, στὸ μέτρο ὅμως ποὺ διαγράφει ἕνα κάποιο περιεχόμενο, περιορίζει τὸ εἶναι του καὶ τὸν ἀναγκάζει νὰ σταματήση τὴν συνυφασμένη μ ̓ αὐτὸ ἀναζήτηση. "Αν λοιπὸν θέλει κανεὶς νὰ δώση ἕνα ὁρισμὸ τῆς ἑλληνικότητας, θὰ ἔλεγε ὅτι Ἕλληνας εἶναι ἁπλούστατα ὅποιος ἀναρωτιέται ποῦ βρίσκεται τὸ ὅριο τοῦ κάθε τινὸς (περιλαμβανομένου τοῦ ἑαυτοῦ του) καὶ δὲν ἱκανοποιεῖται μὲ τὴν ἀπάντηση. Βάσει αὐτοῦ τοῦ ὁρισμοῦ ἡ κατ ̓ ἐξοχὴν χριστιανικὴ περίοδος τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας ἀπὸ τὸν 6ο μέχρι τὸν 10ο αἰῶνα μ.Χ. εἶναι --- ἡ λιγώτερο ἑλληνική --- μὲ τὴν ἕννοια ὅτι οἱ ἕτοιμες ἀπαντήσεις τῆς χριστιανικῆς πίστης, ἀκόμα καὶ αὐτὲς ποὺ ἀφοροῦσαν στὴν διατύπωση τῶν μεγάλων μεταφυσικῶν ἐρωτημάτων τῆς πατερικῆς θεολογίας, περιώρισαν τὸ πλαίσιο μέσα στὸ ὁποῖο μποροῦσε νὰ κινηθῆ τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα στὶς ἀνήσυχες ἀναζητήσεις του!). Θὰ ἰσχυρισθοῦν μερικοί, ὅτι ἕνας ὁρισμὸς τῆς ἑλληνικότητας τόσο εὐρὺς ἐξισώνει τὸν Ἕλληνα μὲ τὸν ἄνθρωπο γενικά. Δὲν ἀπορρίπτεται ἡ κατηγορία. Γίνεται δεκτὴ ὡς ἔπαινος. Ὃ Ἕλληνας ἐνσαρκώνει ὄντως ἰδιότητες πανανθρώπινες. Στὸ μέτρο ποὺ ὁ Οὐγκαντέζος δὲν ἱκανοποιεῖται μὲ τὴν ἀπάντηση στὸ ἐρώτημα «ποῦ τὸ ὅριο τοῦ κόσμου» ἤ «τὶ θὰ πῆ νὰ εἶμαι Οὐγκαντέζος», εἶναι καὶ αὐτὸς Ἕλληνας --- καὶ σὰν τέτοιο θὰ τὸν δέχονταν οἱ πιὸ Ἕλληνες ἀπὸ τοὺς προγόνους μας. Ἡ παγκοσμιότητα τοῦ Ἕλληνα εἶναι τελικὰ ποὺ ἐπέτρεψε στὸν ἑλληνικὸ πολιτισμὸ νὰ ἀποκτήση τὴν παγκόσμια ἀκτινοβολία του --- καὶ νὰ ἑλκύση ἀνθρώπους ἀπὸ ̓Ανατολὴ καὶ Δύση, Βορρᾶ καὶ Νότο. Μὴ δεχόμενος νὰ ὁρίση τὸ ὅριο τοῦ χρόνου ἤ τοῦ ἑαυτοῦ του, ὁ Ἕλληνας μπορεῖ νὰ ἀγγίξη τὸν συνάνθρωπό του μὴ βλέποντας ὅρια οὔτε σ ̓ αὐτὸν, Ὅτι ταυτίζεται ὁ Ἕλληνας μὲ τὸ ὀντολογικὸ ἐρώτημα μᾶλλον παρὰ μὲ τὴν ὅποια ἀπάντηση σ ̓ αὐτὸ (καὶ εἰσέφερε ὁ ἴδιος πολλές), δὲν σημαίνει ὅτι κυριαρχεῖται ἀπὸ τὴν ἀμφιβολία. Σημαίνει ὅτι ἡ βεβαιότητά του μετατίθεται (1) Ἢ ἀρχικὴ απήχηση τοῦ Χριστιανισμοῦ στὸν Ἕλληνα τὸν 2ο καὶ 30 αἰῶνα ὀφείλεται στὸ ὅτι ὁ πρῶτος βοήθησε τὸν δεύτερο νὰ ἀνακαλύψη πάλι τὸν λόγο πρὸς τὰ ἔσω τῆς πηγαίας μυστηριακῆς πρακτικῆς, τὸν ὁποῖο εἶχε θάψει ὑπὸ τὸν λόγο πρὸς τὰ ἔξω τῆς μετὰ τὸν ́Ομηρο ύποστασιοποιητικῆς του πορείας. Τὸ διαζύγιο Χριστιανισμοῦ - -ΕΣλληνισμοῦ ἐπῆλθε μόνον ἀργότερα, ὅταν στὸν λόγο πρὸς τὰ ἔσω ὁ πρῶτος ὑποκατάστησε σταδιακὰ τὴν ἔννοια τῆς ὀρθοδοξίας, τὴν τόσο ξένη πρὸς τὴν ἑλληνικὴ ποιότητα. (2) Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ἡ λέξη «ὅριο» ἔχει τὶς ρίζες της στὸ ρῆμα «ὁρῶ» --- ὅπως βέβαια τὸ «ὁρίζω». Ο Ἕλληνας ἤξερε ἀπὸ ἔνστικτο ὅτι αὐτὴ τούτη ἡ ἀπομόνωση ἑνὸς ἀντικειμένου, ποὺ προὐποθέτει τὸ «ὁρῶ», ὄχι μόνο θέτει τὰ ὅριά του, ἀλλὰ καθορίδει τὴν εἰκόνα, καὶ συνεπῶς τὸ περιορίζει.