ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΜΠΟΥΡΑΤΙΝΟΣ Ἕλληνας: Ὑπέρβαση κάθε ὁρίου Ὃ Ἕλληνας δὲν εἶναι ἕνα «κάτι». Οὔτε ἐνσαρκώνει μιὰν ἰδιότητα, ὅπως ὁ Βρεταννός, ὁ Βούλγαρος ἤ ὁ '᾿Αἴτινός. Ἕλληνας θὰ πῆ ἀναζήτηση ὁρίου πρὸς κάθε κατεύθυνση --- καὶ πρὸ πάντων καχυποψία ἀπέναντι στὴν ὅποια ἀ- νακάλυψή του. Τὸ ἔνστικτο τοῦ ψυθιρίζει ὅτι καλὴ μὲν εἶναι ἡ ἀνακάλυψη, στὸ μέτρο ὅμως ποὺ διαγράφει ἕνα κάποιο περιεχόμενο, περιορίζει τὸ εἶναι του καὶ τὸν ἀναγκάζει νὰ σταματήση τὴν συνυφασμένη μ᾽ αὐτὸ ἀναζήτηση. "Αν λοιπὸν θέλει κανεὶς νὰ δώση ἕνα ὁρισμὸ τῆς ἑλληνικότητας, θὰ ἔλε- γε ὅτι Ἕλληνας εἶναι ἁπλούστατα ὅποιος ἀναρωτιέται ποῦ βρίσκεται τὸ ὅριο τοῦ κάθε τινὸς (περιλαμβανομένου τοῦ ἑαυτοῦ του) καὶ δὲν ἱκανοποιεῖται μὲ τὴν ἀπάντηση. Βάσει αὐτοῦ τοῦ ὁρισμοῦ ἡ κατ᾽ ἐξοχὴν χριστιανικὴ περίοδος τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας ἀπὸ τὸν 6ο μέχρι τὸν 10ο αἰῶνα μ.Χ. εἶναι --- ἡ λιγώ- τερο ἑλληνική --- μὲ τὴν ἕννοια ὅτι οἱ ἕτοιμες ἀπαντήσεις τῆς χριστιανικῆς πί- στης, ἀκόμα καὶ αὐτὲς ποὺ ἀφοροῦσαν στὴν διατύπωση τῶν μεγάλων µετα- φυσικῶν ἐρωτημάτων τῆς πατερικῆς θεολογίας, περιώρισαν τὸ πλαίσιο µέσα στὸ ὁποῖο μποροῦσε νὰ κινηθῆ τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα στὶς ἀνήσυχες ἀναζητή- σεις του!). Θὰ ἰσχυρισθοῦν μερικοί, ὅτι ἕνας ὁρισμὸς τῆς ἑλληνικότητας τόσο εὐρὺς ἐξισώνει τὸν Ἕλληνα μὲ τὸν ἄνθρωπο γενικά. Δὲν ἀπορρίπτεται ἡ κατηγο- ρία. Γίνεται δεκτὴ ὡς ἔπαινος. Ὃ Ἕλληνας ἐνσαρκώνει ὄντως ἰδιότητες πα- νανθρώπινες. Στὸ μέτρο ποὺ ὁ Οὐγκαντέζος δὲν ἱκανοποιεῖται μὲ τὴν ἀπάν- τηση στὸ ἐρώτημα «ποῦ τὸ ὅριο τοῦ κόσμου» ἤ «τὶ θὰ πῆ νὰ εἶμαι Οὐγκαντέ- ζος», εἶναι καὶ αὐτὸς Ἕλληνας --- καὶ σὰν τέτοιο θὰ τὸν δέχονταν οἱ πιὸ Ἕλ- ληνες ἀπὸ τοὺς προγόνους μας. Ἡ παγκοσμιότητα τοῦ Ἕλληνα εἶναι τελικὰ ποὺ ἐπέτρεψε στὸν ἑλληνικὸ πολιτισμὸ νὰ ἀποκτήση τὴν παγκόσμια ἀκτινο- βολία του --- καὶ νὰ ἑλκύση ἀνθρώπους ἀπὸ ᾽Ανατολὴ καὶ Δύση, Βορρᾶ καὶ Νότο. Μὴ δεχόμενος νὰ ὁρίση τὸ ὅριο τοῦ χρόνου ἤ τοῦ ἑαυτοῦ του, ὁ Ἕλλη- νας μπορεῖ νὰ ἀγγίξη τὸν συνάνθρωπό του μὴ βλέποντας ὅρια οὔτε σ᾽ αὐτὸν, Ὅτι ταυτίζεται ὁ Ἕλληνας μὲ τὸ ὀντολογικὸ ἐρώτημα μᾶλλον παρὰ μὲ τὴν ὅποια ἀπάντηση σ᾽ αὐτὸ (καὶ εἰσέφερε ὁ ἴδιος πολλές), δὲν σημαίνει ὅτι κυριαρχεῖται ἀπὸ τὴν ἀμφιβολία. Σημαίνει ὅτι ἡ βεβαιότητά του μετατίθεται (1) Ἢ ἀρχικὴ απήχηση τοῦ Χριστιανισμοῦ στὸν Ἕλληνα τὸν 2ο καὶ 30 αἰῶνα ὀφείλεται στὸ ὅτι ὁ πρῶτος βοήθησε τὸν δεύτερο νὰ ἀνακαλύψη πάλι τὸν λόγο πρὸς τὰ ἔσω τῆς πηγαίας μυστη- ριακῆς πρακτικῆς, τὸν ὁποῖο εἶχε θάψει ὑπὸ τὸν λόγο πρὸς τὰ ἔξω τῆς μετὰ τὸν ΄Ομηρο ύποστα- σιοποιητικῆς του πορείας. Τὸ διαζύγιο Χριστιανισμοῦ - -ΕΣλληνισμοῦ ἐπῆλθε μόνον ἀργότερα, ὅ- ταν στὸν λόγο πρὸς τὰ ἔσω ὁ πρῶτος ὑποκατάστησε σταδιακὰ τὴν ἔννοια τῆς ὀρθοδοξίας, τὴν τόσο ξένη πρὸς τὴν ἑλληνικὴ ποιότητα. (2) Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ἡ λέξη «ὅριο» ἔχει τὶς ρίζες της στὸ ρῆμα «ὁρῶ» --- ὅπως βέβαια τὸ «ὁρίζω». Ο Ἕλληνας ἤξερε ἀπὸ ἔνστικτο ὅτι αὐτὴ τούτη ἡ ἀπομόνωση ἑνὸς ἀντικειμένου, ποὺ προὐποθέτει τὸ «ὁρῶ», ὄχι μόνο θέτει τὰ ὅριά του, ἀλλὰ καθορίδει τὴν εἰκόνα, καὶ συνεπῶς τὸ περιορίζει.