ΠΑΝΝΗΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΟΣ Σάρκα καὶ Ψυχή "Αν θεωρήσουμε τὸ χῶρο αὐτὸ τοῦ «4αυλοῦ» χῶρο φιλοσοφικοῦ συμποσίου, τότε πατᾶμε στὸ ἔδαφος τοῦ ὡραίου καὶ τοῦ ἀληθινοῦ. ̓Αρχίζουμε λοιπὸν τὴ συζήτηση λέγοντας, ὅτι κορύφωση τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος εἶναι ὁ δος αἰῶνας. Γενικὰ τὸ χρῶμα τὸ ἑλληνικὸ ἀρχίζει νὰ διαμορφώνεται τὸ 1000 πρὸ Χριστοῦ, λίγο μετὰ τὴν καταστροφὴ τοῦ μυκηναϊκοῦ πολιτισμοῦ καὶ φτάνει μέχρι τὸν τελευταῖο ἀπόηχο τοῦ ἑλληνιστικῆς ἐποχῆς περὶ τὸ 150 μ.Χ. ἼΑσχετα ὅμως ἀπὸ τὸ ποιὸ πρέπει νὰ θεωρηθῆ ὡς ὑψηλότερο ἤ χαμηλότερο σημεῖο του, ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς δια “ρίνεται γιὰ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο εἶδε, περιέγραψε καὶ ἀπεικόνισε τὸ ἀνθρώπινο σῶμα. Καὶ ὁ τρόπος αὖτὸς συνίσταται στὸ ὅτι ἀπαθανάτισε πάντοτε τὸ σῶμα, σὰν ὁλοκληρωμένη ἔκφραση ὅλων συγχρόνως τῶν νευρικῶν καὶ ψυχικῶν ἐκδηλώσεων τῆς Ὑπάρξεως. Καὶ γιαυτὸ καὶ ὁ τρόπος αὐτὸς ὀνομάστηκε κλασσικός. Πέρασε ἕνας μεσαίωνας ἄλλων 1800 ἐτῶν, ἀπὸ τὸ 200 μ.Χ. ἕως σήμερα, ποὺ βεβαίως εἶναι καὶ αὐτὸς ἑλληνικὸς ἤ χριστιανικός. Κατὰ τὸ διάστημα αὐὖτὸ τὸ σῶμα κατηγορήθηκε, στιγματίσθηκε, ὑβρίσθηκε, περιφρονήθηκε. Μόλις τὰ τελευταῖα 100 χρόνια, ὑπὸ τὸ φῶς τῶν εὐρωπαϊκῶν πολιτιστικῶν προβολέων, ἀποκαθίσταται ἀπὸ τοὺς ὑπαρξιακοὺς αὐτὸ τὸ «βέβηλο» σῶμα, σὲ ὅλη του τὴν ἀξία καὶ τὴν ἀναμφισβήτητη ὀμορφιά. Γιατὶ τὸ ἀνθρώπινο σῶμα, δηλ. ἡ Ὕπαρξη, ἀναγνωρίζεται πλέον ἀπὸ τοὺς περισσότερους πὼς εἶναι ὅλη ἡ τέχνη, ὅλος ὁ πολιτισμός, ὅλο τὸ Πνεῦμα. Ἐκεῖ, στὶς ἀκτὲς τῆς ̓Ιωνίας καὶ στὰ νησιὰ τοῦ Αἰγαίου, γεννήθηκε ὁ ἐπικὸς στίχος τοῦ Ὁμήρου. Ἐκεῖ, στὴ Μυτιλήνη, τὴ Ρόδο καὶ τὴν ̓Αττικὴ πρόβαλε γιὰ πρώτη φορὰ ὁ λυρικὸς στίχος γύρω στὸν 6ο αἰῶνα. Ἐκεῖ, πάλι, στὴ σκιὰ τῆς ̓Ακροπόλεως, στὸν 5ο αἰῶνα, γράφτηκε ἡ Τραγωδία, τὸ ἀξεπέραστο αὐτὸ δεῖγμα τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος. Αὐτὴ εἶναι ἡ Ἑλλάδα. Οὔτε ἡ ἱστορία της ἔχει τόση μεγάλη σημασία οὔτε ἡ φυσική της ὀμορφιὰ οὔτε ὁ χαρακτῆρας τῶν ἀνθρώπων οὔτε τίποτε ἄλλο. Βέβαια, πολλοὶ ἰσχυρίζονται, ὅτι ἡ Ἑλλάδα ποὺ θαυμάζουμε εἶναι στοχασμός, ἐνῶ ἐκεῖνο ποὺ ἔχει τὴν πιὸ μεγάλη σημασία, εἶναι ἡ ποιότητα τοῦ ζῆν. Καὶ μεταξὺ αὐτῶν εἶναι καὶ ὁ Αἰσχύλος, ποὺ ὑπερηφανεύεται ὄχι γιὰ τὸ ἀνεπανάληπτο καὶ ἀθάνατο πνευματικό του ἔργο, ἀλλὰ γιατὶ «μὲς τῶν στρατιωτῶν τὲς τάξεις, τὸν σωρό, πολέμησα τὸν Δᾶτι καὶ τὸν ̓Αρταφέρνη». Ἣ πρᾶξις λένε εἶναι τὸ πᾶν, τὸ καθημερινὸ ζῆν. ̓Αλλὰ ἐγὼ τολμῶ νὰ ἀπαντήσω, ὅτι ὁ Αἰσχύλος, καθὼς βέβαια ζῆ κατάφατσα τὴν ἐποχή του, δὲν μπορεῖ νὰ κρίνη τὸν ἑαυτό του ἀντικειμενικά. Μαραθῶνες, ὅπως καὶ Σαλαμῖνες, εἶχαν καὶ ἄλλοι λαοί, ἀλλὰ Αἰσχύλοι καὶ Σοφοκλῆδες δὲν ἐπαναλήφθηκαν. ̓Ἐπὶ πλέον στὸν όο καὶ 5ο αἰῶνα δὲν ἔχουν ἀρχίσει οἱ ἄνθρωποι (ἐδῶ τουλάχιστον στὴν Ἑλλάδα) νὰ ξεχωρίζουν τὸ πνεῦμα ἀπὸ τὸ ὑλικὸ σῶμα, τὴ σάρκα ἀπὸ τὴ ψυχή. Γιαυτὸ καὶ ὁ Αἰσχύλος δὲν μπορεῖ νὰ καταλάβει πόσο θὰ παρεξηγηθοῦν τὰ λόγια του, ποὺ ξεχωρίζουν