ΠΑΝΝΗΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΟΣ Σάρκα καὶ Ψυχή "Αν θεωρήσουμε τὸ χῶρο αὐτὸ τοῦ «4αυλοῦ» χῶρο φιλοσοφικοῦ συµπο- σίου, τότε πατᾶμε στὸ ἔδαφος τοῦ ὡραίου καὶ τοῦ ἀληθινοῦ. ᾽Αρχίζουμε λοι- πὸν τὴ συζήτηση λέγοντας, ὅτι κορύφωση τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος εἶναι ὁ δος αἰῶνας. Γενικὰ τὸ χρῶμα τὸ ἑλληνικὸ ἀρχίζει νὰ διαμορφώνεται τὸ 1000 πρὸ Χριστοῦ, λίγο μετὰ τὴν καταστροφὴ τοῦ μυκηναϊκοῦ πολιτισμοῦ καὶ φτάνει μέχρι τὸν τελευταῖο ἀπόηχο τοῦ ἑλληνιστικῆς ἐποχῆς περὶ τὸ 150 μ.Χ. ἼΑσχετα ὅμως ἀπὸ τὸ ποιὸ πρέπει νὰ θεωρηθῆ ὡς ὑψηλότερο ἤ χαμηλό- τερο σημεῖο του, ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς δια “ρίνεται γιὰ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁ- ποῖο εἶδε, περιέγραψε καὶ ἀπεικόνισε τὸ ἀνθρώπινο σῶμα. Καὶ ὁ τρόπος αὖ- τὸς συνίσταται στὸ ὅτι ἀπαθανάτισε πάντοτε τὸ σῶμα, σὰν ὁλοκληρωμένη ἔκφραση ὅλων συγχρόνως τῶν νευρικῶν καὶ ψυχικῶν ἐκδηλώσεων τῆς Ὑ- πάρξεως. Καὶ γιαυτὸ καὶ ὁ τρόπος αὐτὸς ὀνομάστηκε κλασσικός. Πέρασε ἕνας μεσαίωνας ἄλλων 1800 ἐτῶν, ἀπὸ τὸ 200 μ.Χ. ἕως σήµερα, ποὺ βεβαίως εἶναι καὶ αὐτὸς ἑλληνικὸς ἤ χριστιανικός. Κατὰ τὸ διάστηµα αὐὖ- τὸ τὸ σῶμα κατηγορήθηκε, στιγµατίσθηκε, ὑβρίσθηκε, περιφρονήθηκε. Μό- λις τὰ τελευταῖα 100 χρόνια, ὑπὸ τὸ φῶς τῶν εὐρωπαϊκῶν πολιτιστικῶν προ- βολέων, ἀποκαθίσταται ἀπὸ τοὺς ὑπαρξιακοὺς αὐτὸ τὸ «βέβηλο» σῶμα, σὲ ὅλη του τὴν ἀξία καὶ τὴν ἀναμφισβήτητη ὀμορφιά. Γιατὶ τὸ ἀνθρώπινο σῶμα, δηλ. ἡ Ὕπαρξη, ἀναγνωρίζεται πλέον ἀπὸ τοὺς περισσότερους πὼς εἶναι ὅλη ἡ τέχνη, ὅλος ὁ πολιτισμός, ὅλο τὸ Πνεῦμα. Ἐκεῖ, στὶς ἀκτὲς τῆς ᾿Ιωνίας καὶ στὰ νησιὰ τοῦ Αἰγαίου, γεννήθηκε ὁ ἐ- πικὸς στίχος τοῦ Ὁμήρου. Ἐκεῖ, στὴ Μυτιλήνη, τὴ Ρόδο καὶ τὴν ᾿Αττικὴ πρόβαλε γιὰ πρώτη φορὰ ὁ λυρικὸς στίχος γύρω στὸν 6ο αἰῶνα. Ἐκεῖ, πάλι, στὴ σκιὰ τῆς ᾿Ακροπόλεως, στὸν 5ο αἰῶνα, γράφτηκε ἡ Τραγωδία, τὸ ἀξεπέ- ραστο αὐτὸ δεῖγμα τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος. Αὐτὴ εἶναι ἡ Ἑλλάδα. Οὔτε ἡ ἱστορία της ἔχει τόση µεγάλη σημασία οὔτε ἡ φυσική της ὀμορφιὰ οὔτε ὁ χαρακτῆρας τῶν ἀνθρώπων οὔτε τίποτε ἄλλο. Βέβαια, πολλοὶ ἰσχυρίζονται, ὅτι ἡ Ἑλλάδα ποὺ θαυµάζουµε εἶναι στοχα- σµός, ἐνῶ ἐκεῖνο ποὺ ἔχει τὴν πιὸ µεγάλη σημασία, εἶναι ἡ ποιότητα τοῦ ζῆν. Καὶ μεταξὺ αὐτῶν εἶναι καὶ ὁ Αἰσχύλος, ποὺ ὑπερηφανεύεται ὄχι γιὰ τὸ ἀνε- πανάληπτο καὶ ἀθάνατο πνευματικό του ἔργο, ἀλλὰ γιατὶ «μὲς τῶν στρατιω- τῶν τὲς τάξεις, τὸν σωρό, πολέμησα τὸν Δᾶτι καὶ τὸν ᾿Αρταφέρνη». Ἣ πρᾶ- ξις λένε εἶναι τὸ πᾶν, τὸ καθημερινὸ ζῆν. ᾽Αλλὰ ἐγὼ τολμῶ νὰ ἀπαντήσω, ὅτι ὁ Αἰσχύλος, καθὼς βέβαια ζῆ κατά- φατσα τὴν ἐποχή του, δὲν μπορεῖ νὰ κρίνη τὸν ἑαυτό του ἀντικειμενικά. Μα- ραθῶνες, ὅπως καὶ Σαλαμῖνες, εἶχαν καὶ ἄλλοι λαοί, ἀλλὰ Αἰσχύλοι καὶ Σο- φοκλῆδες δὲν ἐπαναλήφθηκαν. ᾿Ἐπὶ πλέον στὸν όο καὶ 5ο αἰῶνα δὲν ἔχουν ἀρχίσει οἱ ἄνθρωποι (ἐδῶ τουλάχιστον στὴν Ἑλλάδα) νὰ ξεχωρίζουν τὸ πνεῦ- μα ἀπὸ τὸ ὑλικὸ σῶμα, τὴ σάρκα ἀπὸ τὴ ψυχή. Γιαυτὸ καὶ ὁ Αἰσχύλος δὲν μπορεῖ νὰ καταλάβει πόσο θὰ παρεξηγηθοῦν τὰ λόγια του, ποὺ ξεχωρίζουν