Ο ΑΙΟΛΟΣ - ΨΥΧΗ Ὅταν οἱ ἀρχαῖοι μας μετὰ τὸν 8ο π.X. αἰῶνα ἀνακατώθηκαν στὴν ἰταλικὴ Χερ- σόνησο μὲ τοὺς Ἐτρούσκους, τοὺς Λατίνους, τοὺς Ρωμαίους καὶ ἄλλα φῦλα, ὁ θεὸς τῶν Ἀνέμων Αἴολος μὲ τὴ μυθολογία του, τὰ πολλά του φωνήεντα καὶ τὸ ψιλὸ καὶ δασὺ πρῶτο του φθόγγο, πρόσθεσε στὶς νέες γλῶσσες τὸ φθόγ- γο ς (σῖγμα) καὶ ὅπως ὁ ἥλιος ἔγινε στὰ Λατινικὰ solκαὶ solaris, ἔτσι καὶ ὁ Αἴολος ἔγινε μέσῳ Λατινικῶν στὴν Ἀγγλικὴ Γλῶσσα Saiwolos, sawol καὶ saelκαὶ ἔμεινε στὶς νέες γλῶσσες νὰ σημαίνῃ μόνο ἄνεμος καὶ ἀέρας. Καὶ ἀπὸ τὸν Αἴολο (= Seolus), τὸ γρήγορο φύσημα τοῦ ἀέρα ἀπὸ τὴ γρήγορη ἀλλαγή, οἱ Ἄγγλοι βόλεψαν τὴν ἰδέα τῆς ψυχῆς τους, ποὺ μοιάζει σὰν ταχύτατο πέρασμα καὶ ἔκαναν τὴ λέξη τους soul (= ψυ- χή). Εἶναι μία ὑποφερτή, ἀνθρώπινη δημιουργία ποὺ μοῦ θυμίζει τὸ στίχο τοῦ N. Καζαντζάκη:«Μικρὴ ἀστραπὴ ἡ ζωή μας, ἀλλὰ προφταίνουμε». Τώρα θὰ μοῦ πῆτε, πῶς ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες κάναμε τόσο κρύα καὶ τόσο ψυχρὴ τὴ δι- κή μας ψυχή; Κανείς μας δὲν μπορεῖ νὰ τὴν ἐτυμολογήσῃ. Ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους (τὸν Πλάτωνα, τὸν Ἀριστοτέλη, τὸν Ἐπίκουρο) προσπαθοῦμε νὰ βροῦμε τὸ λόγο, γιὰ τὸν ὁποῖο τὴν εἴπαμε ψυχή, ἀλλὰ μένει ἕνα ἄλυτο μυστήριο. Τί ψύχει ἡ ψυχή; Ἐφ’ ὅσον ἔχει ὄνομα πρέπει νὰ ὑπάρχῃ; Κανεὶς δὲν ξέρει, κι ἂς λέγωνται, κι ἂς γράφωνται τό- σα «περὶ ψυχῆς»! Αὐτὴ μένει «κρύα» καὶ δὲν ἀπαντάει σὲ κανέναν, ὅσα ζεστὰ λόγια καὶ νὰ λέμε· ὅσο πάσχουμε νὰ τὴν σώσουμε ἀπὸ τὸ ψυγεῖο. Γνωρίζουμε νὰ τὴ σώ- σουμε; Πῶς; Γιατί; Αὐτὸ τὸ μυστήριο οὔτε οἱ Ἄγγλοι μπόρεσαν νὰ τὸ λύσουν καὶ ἐνῷ ἔχουν τὴ δι- κή τους ἑλληνόβγαλτη Soul(= ψυχή), προτίμησαν νὰ πάρουν καὶ τὴ δική μας ψυχή, ποὺ τὴν ἔκαναν psyche (προφέροντάς την σάικι), ἀπ’ ὅπου μποροῦν νὰ κά- νουν καὶ ἄλλες παράγωγες λέξεις: psychic(= ψυχικὸς), psychology(=ψυχολο- γία) καὶ ἄλλα, ἐνῷ ἡ δική τους soulμένει ἄτεκνη καί... ψυχρή. Ὁ ἑλληνικὸς ἄνεμος ὅμως στὸν κόσμο τῆς Εὐρώπης ἀπὸ τὴν Ἐτρουρία, τὴ Ρώμη καὶ ὣς τὴν Ἀγγλία ἄφησε καὶ μία ἄλλη σπουδαία λέξη, βγαλμένη μὲ τὴν ἄδεια τοῦ Αἰόλου: μέσα ἀπὸ τὸν ἄνεμο, ἔγινε ἡ λέξη anima(= τὸ φύσημα, ἡ ἀναπνοή, ἡ ψυχή, τὸ πνεῦμα). Καὶ ἀπὸ ἐδῶ ἔχουμε τὴ λέξη animal(= ζῶο) καὶ animalcule(= τὸ μικρο- σκοπικὸ ζῶο). Ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸ ἄνεμο ἔγινε καὶ ἡ θεωρία τοῦ ἀνιμισμοῦ (animism), σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ὅλα τὰ φυσικὰ ὄντα καὶ φαινόμενα ἔχουν τὴν ψυχή τους, τὸ πνεῦμα τους· μία πίστη σὲ «πνευματικὲς ὑπάρξεις»ὅπως φαντάσματα κ.λπ. Βλέπετε πόσο δυνατὸς εἶναι ὁ ἑλληνικὸς ἄνεμος; Μὲ τὸν ἀνιμισμὸ ὅμως μᾶς χαντάκωσε καὶ ἐμᾶς τοὺς Ἕλληνες καὶ μὲ αὐτὴ τὴ «φαντασματικὴ»θεωρία ξεχάσαμε πῶς καὶ γιατὶ ἐκτι- μούσαμε ἐθνικὰ τὴ μυθολογία μας. Δὲν σταματάει ὅμως ἐδῶ ὁ ἑλληνικὸς ἄνεμος. Ὁ Αἴολος τὸν ἐλευθέρωσε, γιὰ νὰ μᾶς δώσῃ καὶ πολλὲς ἄλλες λέξεις στὴν Ἀγγλικὴ Γλῶσσα: animusεἶναι τὸ ἐχθρικὸ πνεῦμα καὶ animosityἡ ἔχθρα, τὸ μῖσος (στ’ ἀλήθεια εἶναι πολὺ δυνατὸς αὐτὸς ὁ ἄνεμος!). Μᾶς ἔδωσε ὅμως καὶ τὸ ρῆμα animate, ποὺ σημαίνει δίνω ζωὴ (φυσάω πνεῦμα μέσα σὲ κά- ποιον, ἐμφυσάω). Αnimateσημαίνει ἐπίσης ζωογονῶ, ἐμψυχώνω. Εἶναι ὅμως αὐτὴ ἡ λέξη ποὺ ἐξελίσσεται ἀκόμη σήμερα, ὅσο ἐξελίσσεται καὶ ἡ τηλεόραση καὶ ὁ κινη- ματογράφος. Τὰ κινούμενα σχέδια τοῦ κινηματογράφου καὶ τῆς τηλεόρασης, τὰ μί- κυ μάους, ποὺ εἶναι εἰκόνες ποὺ κινοῦνται ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλη καὶ δημιουργοῦν τὴ φωτογραφικὴ κίνηση καὶ «δίνουν ζωή», αὐτὰ ἡ Ἀγγλικὴ Γλῶσσα τὰ ὠνόμασε animationκαὶ μὲ τὴν ψηφιακὴ σήμερα τεχνολογία εἶναι ἄγνωστο ποῦ θὰ φτάσουν καὶ τί θὰ φέρουν οἱ ἄνεμοι τῆς τεχνολογίας, ποὺ καὶ αὐτὴ στὰ Ἀγγλικὰ ἔγινε technology. Ὁγλωσσικὸς ἑλληνικὸς ἄνεμος δὲν λέει νὰ σταματήσῃ καὶ ὁ Αἴολος σπέρνει ἀφειδῶς ἑλληνικὲς λέξεις σὲ κάθε γωνιὰ τῆς γῆς. Θωμᾶς Γ. Ἠλιόπουλος Διευθυντὴς Κολλεγίου «Παιδεία», Μελβούρνη