Οἱ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ 6. Ὕστερο Βυζάντιο καὶ Γ. Πλήθων - Γεμιστὸς έσα στὸ ἀπόλυτο πνευματικὸ σκοτάδι ποὺ ἐπεκράτησε μετὰ τὴ θασιλεία τοῦ Ἰουστινιανοῦ (6λ. «Δ», τ. 251), ἡ μάθηση τῶν νέων ἔγινε προνόμιο ἐλαχίστων, κατὰ κανόνα προερχοµένων ἀπὸ ἀρχοντικὲς οἰκογένειες καὶ µάθαιναν γράμματα κυρίως μόνο ὅσοι προωρίζονταν γιὰ νὰ στελεχώσουν κρατικὲς ὑπηρεσίες ἢ τὴν ἴδια τὴν Ἐκκλησία. Καὶ λέμε «μάθαιναν γράµµατα», διότι μόνο γραφὴ καὶ ἀνάγνωση διδάσκονταν καὶ µάλιστα ὑπὸ τὴν ἐποπτεία τῆς Ἐκκλη- σίας, ἐφόσον τὸ ἐκπαιδευτικὸ σύστημα εἶχε περάσει πλήρως ὑπὸ τὸν ἔλεγχό της. Ὡς σχολικὰ διόλία χρησιμοποιοῦνταν ἡ Καινὴ καὶ ἡ Πα- λαιὰ Διαθήκη καὶ ἄλλα θρησκευτικὰ κείµενα. Τὸ αὐστηρὸ αὐτὸ ἐκπαιδευτικὸ καθεστὼς (δηλαδὴ τὸ σημερινὸ µάθηµα τῶν Θρησκευτικῶν), τὸ ὁποῖο εἶχε ἐξορίσει ὡς ἐχθρικὴ ὕλη τὴν ἀρχαία γνώση καὶ ἐπι- στήµη (γιὰ φιλοσοφία οὔτε λόγος νὰ γίνεται), διατηρήθηκε µέχρι τὸν 8ο καὶ 9ο αἰῶνα. Τότε, σύμφωνα μὲ τὸν Παπαρρηγόπουλο. «...οἱ σπουδαιότεροι ἀπὸ τοὺς θασιλιάδες κατάλαθαν, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὴν ἀνακαλέσουν στὴν πατρίδα καὶ νὰ χρησιμοποιήσουν κάθε τρόπο γιὰ νὰ προοδεύσῃ ἡ ἑλληνικὴ παιδεία, ἐπιστήμη καὶ τέχνη. ᾿Απὸ τὸν 8ο καὶ 9ο αἰῶνα ἡ δημόσια ἐκπαίδευση μεταρρυθµίστηκε καὶ ἔχασε τὸν προηγούμενο ἐκκλησιαστικό της χαρακτῆρα. Στὴν ἀνώτερη σχολὴ τῆς Μαγναύρας διδάχτηκε ἡ ἐθνικὴ ἐπιστήμη καὶ Φιλοσοφία». Ὁ Φωτιάδης ἐξηγεῖ: «Οἱ δύο ὅμως "Ισαυροι;, πατέρας καὶ γιός, ὄχι μονάχα χτυπᾶνε ὅσους ἀντιδροῦν στὶς μεταρρυθμίσεις τους, παρὰ καὶ προχωρᾶνε σὲ ἄλλες ὅμοια τολμηρές. Ὡς τότε στὸ Βυζάντιο ὅλη σχεδὸν ἡ ἐκπαίδευση δρισκό- ταν στὰ χέρια τῶν παπάδων καὶ τῶν καλογέρων (ἱερατικὴ καὶ μοναστηριακή). "Ηταν μὲ ἄλλα λόγια ἡ παιδεία κληρικὴ κι ὄχι λαϊκή. Οἱ "Ισαυροι κλείνουν τὰ σεμινάρια τῆς πρώτης καὶ προσπαθοῦν νὰ δημιουργήσουν λαϊκὰ ἐκπαιδευτή- ρια. “Ἢ πράξη αὐτὴ τοῦ έοντα”, γράφει ὃ Παπαρρηγόπουλος, “ἦταν συνετή, γιατὶ ἦταν πραγματικὰ ἀπαραίτητο νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ δημόσια ἐκπαίδευση ἀπὸ τὰ χέρια τοῦ κλήρου, ὁ ὁποῖος μὲ τὸ νὰ τὴν περιορίζη σὲ σχολαστικὲς ἑρμηνεῖες τῶν Γραφῶν καὶ τῶν θρησκευτικῶν δογμάτων, ἀντὶ νὰ διαλύη τὶς προλήψεις ποὺ ἐπι- κρατοῦσαν, ἀντίθετα τὶς αὔξανε»". 1. Κωνσταντῖνος Παπαρρηγόπουλος, «Ἱστορία τοῦ 'Ελληνικοῦ Ἔθνους», τόμος πέμπτος, σελίδα 36. 2. Ὁ πατέρας Λέων ὁ Γ καὶ ὁ γιός του Κωνσταντῖνος. 3. Φωτιάδης, «Ἡ ἐπανάσταση τοῦ 1821», τόμος α΄. σελίδα 89: καὶ Παπαρρηγόπουλος, «Ἱστορία τοῦ “Ἑλληνικοῦ Ἔθνους». τόμος πέμπτος, σελίδα 266.