ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
252ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2002
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Από τον Αριστοτέλη έως τον Χάιζενμπεργκ - Οι νομιμόφρονες και οι "αντάρτες" της Επιστήμης — ΠΑΠΑΜΙΧΑΗΛ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ
Κείμενο φύλλου
ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ
ΕΩΣ ΤΟΝ ΧΑΙΖΕΝΜΠΕΡΓΚ
Οἱ νομιμόφρονες καὶ οἰ«άντάρτες» τῆς Ἐπιστήμης
Ἡ προσφορὰ τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν στὴ Φιλοσοφία εἶναι ἀσφαλῶς ἀξιόλογη.
Ἡ προσφορὰ ὅμως τῆς Θεολογίας στὶς Φυσικὲς Ἐπιστῆμες ὑπῆρξε
κατὰ καιροὺς ὑπερθολικὰ καταστρεπτική. ̓Αδιάψευστη μαρτυρία εἶναι τὸ
κάψιμο ἐθνικῶν ̓διόλιοθηκῶν μὲ ἀνεκτίμητους πνευματικοὺς θησαυροὺς τῆς
ἀρχαιότητος καὶ ἡ ἀποστολὴ στὴν πυρὰ διακεκριμένων ἐ ἐπιστημόνων κατὰ
τὸν Μεσαίωνα μὲ τὴν κατηγορία τῆς μαγείας, γιὰ τὴν ἐξάλειψη ἀντιπαραθέσεων
στὰ ἐπικρατοῦντα ἰδεολογικὰ ρεύματα. Τὸ ὄνομα τοῦ Γαλιλαίου καὶ τῆς
Ἱερᾶς Ἐξετάσεως εἶναι ἐπιπλέον ἀποδείξεις.
Ὅλες οἱ ἡγεσίες τῶν λαϊκῶν μαζῶν στὶς ἀνθρώπινες κοινωνίες δημιουργοῦσαν ἰσχυρὰ κατεστημένα,
ποὺ ἡ σταθεροποίησή των ἀπαιτοῦσε καὶ τὴν ὕπαρξη κάποιου Φιλοσοφικοῦ θεμελίου.
Μέσα ὅμως ἀπὸ τὴν ἐπιστημονικὴ ἀνάπτυξη, ἀναδεύονταν νέες ἰδέες, ποὺ προκαλοῦσαν
δυσάρεστες πολλὲς φορὲς ἀναταράξεις στὶς σταθερὲς θέσεις τῶν κατεστημένων μὲ κίνδυνο
ἀκόμα καὶ τὴν ἀνατροπή τους,
Είναι ἑπόμενο, ἡ προτίμηση στὴν ἀναζήτηση τῶν ἀπαραιτήτων ἰδεολογικῶν θεμελίων ἀπὸ
τοὺς θεωρητικοὺς τῶν ἡγεσιῶν νὰ κατευθύνεται πρὸς ὁποιανδήποτε θρησκευτικἡ δάση, ἀρχεῖ
ἡ κοσμοθεωρία της νὰ μὴν κυοφορῇ τὸ σπόρο τῆς ἐπαναστατικῆς ἀλλαγῆς.
̓Απὸ τὸν Αριστοτέλη ἕως τὸν Χάιζενμπεργκ
ε
ἐπιλογὴ τοῦ τίτλου τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ δὲν εἶναι τυχαία, Χρονικὰ ἀνάμεσα στὸ διάστημα
αὐτὸ ἐπεκράτησαν ἐπιστημονικὲς ἀπόψεις μὲ ὑψηλὴ συχνότητα συγκρούσεων τῶν
φυσικῶν ἐπιστημῶν μὲ τὴ Θεολογία καὶ ἄλλα ἰδεολογικὰ ρεύματα. Ανάμεσα στὸν ̓Αριστοτέλη
καὶ τὸν Χάιζενμπεργκ ὁ Γαλιλαῖος ἐμφανίζεται σὰν «ὁ ἀπὸ μηχανῆς θεός». Ὃ
Γαλιλαῖος μὲ τὴ δική του νοοτροπία θεωρήσεως τοῦ κόσμον, ἠθελη μένα ἢ ὄχι, ἐλαχιστοποίησε
τὴν ἐπίδραση τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν στὰ φιλοσοφικά καὶ τὶς θρησκεῖες. Δημιούργησε μία
ἀνεξάρτητη καὶ αὐτοδύναμη ἐπιστήμη, τὴν ἐπιστήμη τῆς «Φυσικομαθηματικῆς Πειραματικῆς»,
ἔχοντας σὰν πρωτοπόρο τὸν Αρχιμήδη. Τὸ θρησκευτικὀ κατεστημένο τότε ἐνθαρρύνθηχε
καὶ ἔδωσε ἀρχετὲς ἐλευθερίες στὴν ἐπιστημονικὴ ἔρευνα τῆς φύσεως. Τὸ τηλεσκόπιο τοῦ
Γαλιλαίου καὶ πολλὲς ἄλλες διαπιστώσεις στὸν οὐρανό δὲν ἐμπόδιζαν τὴν συνύπαρξή τους μὲ
τὴ Θεολογία.
Τὸ εἰρηνικὸ ὅμως αὐτὸ διάλειμμα δὲν κράτησε γιὰ πολύ. Ἢ συσσώρευση γνώσεων ἀπὸ τὴν
παρατήρηση τοῦ οὐρανοῦ, ἀπὸ ὀνόματα διακεκριμένων ἀστρονόμων ποὺ ἔμειναν σταθμοὶ
στὴν ἱστορία τῆς ἐπιστήμης τῆς φύσεως, ἔφερε μαζί της τὴ μορφὴ τοῦ Νεύτωνος. Ἡ ἰδεολογικὴ
γέφυρα μεταξὺ Γαλιλαίου καὶ Νεύτωνος θὰ μποροῦσε νὰ ἐπεκταθῇ μέχρι καὶ τὸν ̓Αοιστοτέλη.
Σ ̓ αὐτὲς τὶς δασικὰ μεγάλες ἀποστάσεις τῶν τριῶν σταθμῶν τῆς γνώσεως τοῦ φυσιχοῦ
χόσμου, ὑπάρχει μόνον ἕνα κοινὸ χαρακτηριστικό; Δὲν περιέχουν ὅπως ἐμφανίστηχαν τὸ
φυτώριο ἐπαναστατιχῶν ἰδεολογικῶν ἀνατροπῶν γιὰ διαφορετικοὺς λόγους ἡ κάθε μία. Αὐτὸ
ἐξυπηρετεῖ τὰ κατεστημένα τῶν κοινωνικῶν ἡγεσιῶν καὶ ὁδηγεῖ στὴ μαχροζωία τοῦ ἀριστοτελισμοῦ
μέχρι καὶ τὸν Νεύτωνα. Ἡ γέφυρα αὐτὴ θὰ μποροῦσε νὰ ἐπεχταθῇ μέχρι τὸ Θαλῆ καὶ
τὸ Δημόκριτο, χαραχτηριστικοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ καθαροῦ φυσικοῦ φιλοσόφου καὶ τοῦ
ἀπομονωτισμοῦ ἀπὸ ἀνθρωποχεντρικὲς θεωρίες. Ὑψωνόταν ὅμως ἕνα φράγμα μεταξὺ προ-σω-