Η ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ' ΓΙΑΝΝΗΣ Β. ΚΑΡΥΤΣΑΣ, Οἱ Αἰτωλοὶ Διδάσκαλοι Ὁ κ. Γιάννης Β. Καρύτσας συνεχίζει τὸ ἀξιόλογο ἱστορικό του ἔργο μὲ τὸ νέο αὐτὸ διδλίο του. Καὶ δὲν περιορίζεται μόνο στοὺς τρεῖς θιογραφούμενους αἰτωλοὺς κληρικούς, στὴν ἐποχή τους (17ος καὶ Ίδος αἰῶνας) καὶ τὸ ἔργο τους, ἀλλὰ καλύπτει ὁλόχληρη τὴν περίοδο τῆς τουρκοκρατίας, ἀπὸ τὴν πτώση τῆς Κωνσταντινούπολης μέχρι τὴν ἐπανάσταση τοῦ 1821. Καταγράφει ἱστορικὰ στοιχεῖα γιὰ νὰ γνωρίσουμε πρόσωπα καὶ καταστάσεις ἐκείνης τῆς περιόδου, ἀλλὰ καὶ νὰ ὁδηγηθῇ ὁ ἀναγνώστης σὲ ἀσφαλῆ συμπεράσματα, ἐκτὸς δεδαίως ἐχείνων τοῦ συγγραφέα, ποὺ ἀξιολογοῦνται. ̓Αναφέρεται στὸ πρῶτο μέρος στὸν Ἑλληνισμὸ μετὰ τὴν "Αλωση, τὴν τουρκικὴ διοίκηση. τὸ παιδομάζωμα, τὴ μετανάστευση τῶν λογίων, τὰ προνόμια τῆς Ορθόδοξης Ἐκκλησίας καὶ προχωρεῖ σὲ πλήρη δημογραφικά, οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ στοιχεῖα καὶ στὶς πολεμικὲς συγκρούσεις, ποὺ ἔλα6αν χώρα. Στὸ δεύτερο μέρος ἀναφέρεται στὴν πνευματικὴ ζωὴ τῶν Ἑλλήνων κατὰ τοὺς πρώτους χρόνους τῆς τουρκοκρατίας. Καὶ ἔτσι καταρρίπτεται ὁ μῦθος γιὰ τὸ «Κρυφὸ Σχολειό». Δὲν ὑπάρχει καμμιὰ ἔγγραφη ἐντολὴ τοῦ κατακτητῆ ἀπαγόρευσης τῆς ἐκπαίδευσης. Αντίθετα ὅπως τονίζει ὁ Μιχ. Οἰκονόμου: «ἐπροστατεύετο δὲ (ἀπὸ τοὺς τούρκους) καὶ ἐξησκεῖτο ἐλευθέρως καὶ ἡ ἐκπαίδευσις». Καὶ τέλος στὸ τρίτο μέρος ἀσχολεῖται μὲ μερικὲς ἀπὸ τὶς χορυφαῖες πνευματικὲς προσωπικότητες τοῦ Ἑλληνισμοῦ τοῦ 18ου αἰῶνα, μὲ πλούσιο ὑλικό. Ὁ Γιάννης Καρύτσας μὲ ὀξυδέρχεια καὶ συνθετικἠ ἱκανότητα ἀλληλοσυνδέει τὶς σχέσεις Ὄρθοδοξίας καὶ Τουρχοχρατίας, τὶς πολεμικὲς συγκρούσεις καὶ τὰ ἀποτελέσματά τους καὶ τὴν κίνηση τῶν ἰδεῶν σὲ ̓Ανατολὴ καὶ Δύση. Ἔτσι, ὅπως εἴπαμε, ὁ ἀναγνώστης διαμορφώνει πλήρη εἰκόνα τῆς πολύχρονης (τετρακοσίων χρόνων) ὑποδούλωσης τῶν Ἑλλήνων καὶ ὄχι μόνον. Ξεκαθαρίζεται, κατὰ πρῶτον ἱστορικά, ἡ σχέση Ἑλληνισμοῦ καὶ Ἐκμλησίας. Μετὰ τὴν ἐπισημοποίηση τῆς νέας θρησχείας ἀπὸ τὸν Μέγα Κωνσταντῖνο ἄρχισε καὶ ὁ θρησκευτικὸς διωγμὸς τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Απαγο- ΓΙΑΤΙ «ΡΩΜΙΟΠΟΙΗΘΗΚΕ» ΤΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ Τὸ χριστιανικὸ ἀρχοντολόι μετὰ τὴν ἀνέλπιστη ἐπιτυχία τῆς ἀνεπιθύμητης γι’ αὐτοὺς ̓Ελληνικῆς ̓Επανάστασης τοῦ 182] καὶ τὴν ἀπελευθέρωση τῶν Ελλήνων ἔπρεπε νὰ πάρῃ μέτρα προστασίας τῶν κεκτημένων. Τὰ ἐρωτήματα ποὺ τοὺς δασάνιζαν ἦταν πολλὰ κι ὁ κίνδυνος ὁρατός. Πῶς οἱ Ἕλληνες, θιασῶτες τῆς ἔρευνας καὶ τοῦ ὀρθολογισμοῦ, θὰ συνέχιζαν νὰ ὑποκύπτουν στὴν ἐξ ̓ Ανατολῶν παράνοια καὶ σύγχυση (παρθενογέννηση, ἀνάσταση, ὕπαρξη Σατανᾶ, «πλύσιμο» ἁμαρτιῶν, παράδεισος καρῶτο καὶ κόλαση φόδητρο, παραμύθια γιὰ θαύματα κι ἄλλα πολλά), ποὺ φοδίζουν καὶ σπρώχνουν στὴν ἐξαγορὰ προστασίας ἀπὸ αὐτό-κλητους κι αὐτοχρισμένους ἀντιπροσώπους ἑνὸς ξένου θεοῦ ἐξουσιαστῆ καὶ νὰ δέχωνται τὴν ἔνταξή τους μὲ τὸ ζόρι (δάπτιση δρεφῶν κ.λπ.) σ ̓ ἕνα ξένο θρησκευτικὸ δόγμα; Πῶς θὰ ἐδικαιολογεῖτο τὸ γεγονός, ὅτι κατὰ τὴ διάρκεια τῆς σκλαδιᾶς τῶν ̓Ελλήνων ὁ κλῆρος ἀπελάμδανε ἐξαιρετικοὺς τίτλους καὶ προνόμια, ὅπως καὶ σ ̓ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ δυξαντινοῦ Μεσαίωνα, ὅπου ἡ ἔννοια τῆς λέξης «“Ελληνας» ἐθεωρεῖτο μίασμα γιὰ τὰ χριστιανικὰ ἤθη ὅπως καὶ κατὰ τὴν τουρκοκρατία; Αὐτὰ ἀποτελοῦν καὶ σήμερα τὴν κληρονομιὰ τοῦ κλήρου, ποὺ εἶναι ἀπὸ τὴ μιὰ πλευρὰ ἡ πολιτικὴ ἐπι»