Οἱ ἀντιφάσεις τοῦ Γερμανοῦ στὸ ζήτημα τῶν ρόλων «ὑποκειμένου» καὶ «ἀντικειμένου» Καθοριστικὴ ὡστόσο ἐπίδραση στὴ διαμόρφωση καὶ ἐξέλιξη τῶν σχετικῶν πρὸς τὴ δομὴ τῆς ἀνθρώπινης νόησης θεωριῶν ἄσκησε ὁ Ἀριστοτέλης (384-323 π.X.), ὁ ὁποῖος πρῶτος διατύπωσε συστηματοποιημένα τὶς σταθερὲς ἀρχές, ποὺ ὀργανώνουν τὴ διαδικασία τῆς νόησης. Τὶς ἀρχὲς αὐτὲς τὶς πραγματεύτηκε καὶ τὶς κωδικοποίησε κάτω ἀπὸ τὸ ὄνομα «κατηγορίες». Χρειάστηκε νὰ μεσολαβήσῃ ἕνα διάστημα δύο χιλιάδων χρόνων, μέχρις ὅτου διατυπωθοῦν καινούργιες θεωρίες πάνω στὴν ἔννοια καὶ τὰ εἴδη τῶν «κατηγοριῶν». Μὲ τὸ ζήτημα τῶν κατηγοριῶν ἀσχολήθηκαν ἀρκετοὶ νεώτεροι καὶ σύγχρονοι Εὐρωπαῖοι φιλόσοφοι. Νέα ὡστόσο ἐποχὴ στὴν ἀνάλυση τῶν κατηγοριῶν ἄνοιξε ὁ θεωρούμενος ὡς μέγιστος Εὐρωπαῖος φιλόσοφος Γερμανὸς Ἐμμανουὴλ Κὰντ (1724-1804), ὁ ὁποῖος διεῖδε στὶς κατηγορίες τὶς a priori ἐκεῖνες μορφὲς τοῦ λόγου, ποὺ χαρακτηρίζουν ὄχι τὸν καθεαυτὸ κόσμο ἀλλὰ τὸ γιγνῶσκον ὑποκείμενο καθὼς καὶ τὴ δομὴ τῆς νόησής του. Ἐνδεικτικὰ ἀποκαλεῖ τὶς κατηγορίες ὡς «ἀληθινὲς πρωτογενεῖς ἔννοιες τοῦ καθαροῦ νοῦ»1, ἐνῷ στὸν Ἀριστοτέλη νοοῦνται ὡς ὁ λογικομεταφυσικὸς ὅρος ποὺ δηλώνει τοὺς συγκεκριμένους τρόπους ὕπαρξης τῶν αἰσθητῶν καὶ τὶς προϋποθέσεις ὑπὸ τὶς ὁποῖες εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματιστοῦν ἔννοιες καὶ νὰ ἐκφραστοῦν λογικὲς κρίσεις2. Οἱ «Κατηγορίες» στὸν Ἀριστοτέλη Ἡ ἀριστοτελικὴ Λογικὴ ἐξετάζει τὴν ἰσχὺ ἢ μὴ τῶν ὁρισμῶν τῆς διανόησής μας. Ἡ διαδικασία τῆς σύνδεσης τῶν ἰδεῶν μεταξύ τους κατὰ λογικὸ τρόπο καὶ ἡ ἀκολουθία τους ὀνομάζεται «συλλογισμὸς» καὶ εἶναι καθαρὰ ἀριστοτελικὸ ἐπίτευγμα. Ἡ ἔρευνα τῶν λογικῶν ὅρων ἀπαντᾶται στὸ ὁμώνυμο ἔργο του «Κατηγορίαι»3, ἐνῷ ἀρκετὲς σχετικὲς ἀναφορὲς βρίθουν καὶ σὲ ἄλλα ἔργα του («Μετὰ τὰ Φυσικά», βιβλίο Δ´). Ὁ Ἀριστοτέλης διαιρεῖ τὸ ἐπιστητὸ σὲ δέκα ὁμάδες, ποὺ ἀποστολή τους εἶναι νὰ μᾶς προμηθεύσουν μὲ τὸ ἀναγκαῖο ἐκεῖνο ὑλικό, χάρη στὸ ὁποῖο θὰ οἰκοδομηθῇ ἡ διανόησή μας καὶ θὰ μᾶς καταστήσῃ φιλοσοφικὰ ὑπόλογους καὶ ὑπεύθυνους.