ΜΕΤΕΟΡΙΣΗΜ ο 1 ασικὸ πρόβλημα τῆς σκέψεως εἶναι 8; σχέση τοῦ δημιουργοῦ μὲ τὸ δη- μιούργημά του, ἡ ποιοτικὴ συνάρτηση τοῦ προσώπου μὲ τὸ ἔργο ποὺ παράγει. Πιὸ ἁπλᾶ, τὸ ζήτημα εἶναι κατὰ πόσον ἕνα ποιοτικὰ ὑποδεὲς πρόσωπο μπορεῖ νὰ παραγάγει ὑψηλὸ ἔργο, ὑλικὸ ἢ πνευματικό, ἢ, ἀντίθετα, κατὰ πόσον μιὰ προικισμένη προσωπικότητα μπο- ρεῖ νὰ δημιουργῆ ἔργα ταπεινά. Μὲ δια- φορετικὴ διατύπωση τοῦ ἴδιου πράγμα- τος, τὸ θέμα ποὺ μᾶς ἀπασχολεῖ ἐντο- πίζεται στὴ συμπύκνωση: οἱ πράξεις, καὶ τὰ προϊόντα τῶν πράξεων, μιᾶς προσωπικότητας φέρουν ἄμεσα καὶ ὑ- ποχρεωτικὰ τὴ σφραγῖδα τῆς φύσεώς τῆς, τῆς ἰδιοσυστασίας τῆς, τῶν πνευ- ματικῶν χαρακτηριστικῶν τῆς; παντήσεις ὑπάρχουν ἄφθονες στὴν ἱστορία τοῦ πνεύματος καὶ τῆς φιλοσοφικῆς σκέψεως γενικά, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἀπὸ πλευρᾶς ἐμπειρικῶν παρατηρητῶν τῆς ζωῆς καὶ τῶν ἀν- θρωπίνων πραγμάτων. Καὶ οἱ πρῶτες καὶ οἱ δεύτερες χαρακτηρίζονται ἀπὸ µεγάλη διασταλτικότητα, ποὺ φθάνει στὴν πλήρη ἀντίφαση, σὲ βαθμὸ πού, ἄν κανεὶς θελήση νὰ στηριχθῆ στὰ ἤδη δεδομένα τῶν πολυπληθῶν μελετητῶν ἢ παρατηρητῶν, νὰ μπορῆ ἄνετα νὰ στοιχειοθετήση «πειστικὰ» ἀμφότερες τὶς ἐκ διαμέτρου ἀντίθετες ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ προκειμένου: (αὐ ᾿Απὸ ἀθλίους μποροῦν νὰ δημιουργηθοῦν ἔργα ἄξια καὶ θαυμαστὰ καὶ ἀντιθέτως' ἤ (0) ἡ ποιότητα τοῦ δημιουργήματος ἀντικα- τοπτρίζει πιστὰ τὴν ποιότητα τοῦ δη- μιουργοῦ του. Ποιὰ ἀπὸ τὶς δύο ἀπό- Ψεις ἀντιπροσωπεύει τὴν ἀλήθεια ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἂν ἀποκλείσουμε τὸν προδοτικὸ γιὰ τὴν πνευματικὴ εὐθύνη συμβιβασμὸ ὅτι καὶ οἱ δύο εἶναι ἀληθι- νὲς --- προδοτικό, ἐφ’ ὅσον Ἕν τὸ Ὃν καὶ πᾶς δυϊσμὸς ἐκπορεύεται ἐκ τοῦ πονηροῦ --, Νομίζω, ὅτι ἡ ἀντιφατικὴ συμπερασματολογία ποὺ ἀντιμετωπί- ζουμε ἐδῶ, ὀφείλεται στὰ διαφορετικὰ ἢ ἀκαθόριστα κριτήρια τῶν συμπεραι- νόντων: Ποιὰ ἔργα ἤ πράξεις εἶναι ὑψη- λά, σπουδαῖα, ποιοτικά, Καὶ ποιὰ τα- πεινά, ἀσήμαντα, ἀνάξια; Αὐτὸ εἶναι τὸ πραγματικὸ ζήτημα᾽ κι ἀπὸ μόνη τὴν ἀ- πάντηση σ᾽ αὐτὸ μποροῦμε νὰ φωτι- σθοῦμε. ὲν φιλοδοξῶ βέβαια, νὰ ἀπαντήσω Δ τελεσίδικα πάνω σ᾽ ἕνα πρόβλημα ποὺ παραμένει φαινομενικὰ ἄλυτο, πα- ρὰ τὶς ἄπειρες προσπάθειες ποὺ κατέ- βαλε ἡ ἀνθρώπινη σκέψη σ᾽ ὅλη τὴν ἵ- στορία τοῦ πολιτισμοῦ --- καὶ μάλιστα μέσα στὰ πλαίσια ἑνὸς μικροῦ ἀρθρι- δίου: Κατ᾽ οὐσίαν, βρισκόμαστε ἑνώ- πιον αὐτοῦ τούτου τοῦ προβλήματος ἀ- λήθεια, στὸ σύνολό τῆς, καὶ αὐτῆς ταύ- της τῆς ἀπορίας τοῦ ἀνθρώπου, ἀφ᾽ ὅ- του ἄρχισε νὰ σκέπτεται, γιὰ τὸ δέον γενέσθαι. Καὶ οἱ χιλιάδες στοχαστὲς ἢ δρῶντες ἄνθρωποι σ᾽ ὅλες τὶς ἐκδηλώ- σεις τῆς ζωῆς ὅλων τῶν ἐποχῶν ἔδω- σαν μὲ τὴ σκέψη τους ἤ τὴν δράση τους ἰσάριθμες ἀπαντήσεις ἡ «μοντέλα» τοῦ «ὀρθοῦ» ἤ «ἀληθινοῦ», χωρὶς ὅμως νὰ διαφωτίσουν, λόγω τῆς ἀντιφατικότη- τας, οὐδ᾽ ἐπ᾿ ἐλάχιστον τοὺς ὑπόλοι- πους ἤ τὸ σύνολο τῆς ἀνθρωπότητας γιὰ τὸ πράγματι ὀρθὸ καὶ τὸ πράγματι ἀληθινό. ᾽᾿Απὸ ἄποψη ἐξαληθεύσεώς της ἡ ἀνθρώπινη ζωὴ κατὰ πᾶσαν πιθα- νότητα --γιὰ νὰ μὴν εἶμαι κατηγορήµα- τικός, καὶ τοῦτο γιὰ νὰ μὴ δυσαρεστή- σω τοὺς φρονοῦντες ὅτι κάθε νεώτερο εἶναι καλύτερο τοῦ παλαιότερου--- ὄχι µόνο δὲν προχωρεῖ ἔστω κι ἕνα βῆμα, ἀλλὰ ὀπισθοδρομεῖ ἀσταμάτητα προϊό-