ΣΠΥΡΟΣ -- ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ Γ. ΠΑΝΑΓΠΙΩΤΑΤΟΣ Κύρια ὀνόματα στὸν Καβάφη: ὑποβολὴ καὶ κατάθελξις... (Ἐπίσης: Κύρια ὀνόματα τῶν Καββαδία, Ρίτσου, Βρεττάκου, Καζαντζάκη, Βότση καὶ γράφοντος --ἐπὶ κειμένου τους ἐκτάσεως 1.783 λέξεων, πλὴν μονοσυλλάβων) Στὸν ἐν συνεχεία Πίνακα Α ́ βλέπουμε πόσα καὶ ποιὰ κύρια ὀνόματα περιέχονται στὴν καβαφικἡ ποίησι --- ὅλη. ̓Ακριβῶς, πὼς πρόκειται γιὰ τρισήμιση ἑκατοντάδες λέξεων, πού, στὸ σύνολό τοὺς σχεδόν, δὲν ἀνήκουν στὸν καθημερινὸ λόγον --γεγονὸς ὄχι τυχαῖο: ὁ Καβάφης δὲν ἀφήνει τίποτε στὴν τύχη --μὲ τὴ σημερινὴ παραφρόνησιν τῆς «δημοτικῆς» (ν ̓ αποκλείει κάθε λέξιν πέραν τοῦ καθημερινοῦ λόγου!) οἱ «ποιηταὶ» μαραίνουν τοὺς πνεύμονες τῆς Φυλῆς. Ὅμως ἄς πάρουμε τὰ πράγματα μὲ τὴ σειρά. Κύριον ὄνομα εἶναι ἡ λέξις ποὺ προσδιορίζει κάτι (πρόσωπο, ζῶον, πράγμα) σὲ τρόπο ποὺ νὰ διακρίνεται ἀπ ̓ τὰ λοιπὰ ὁμοειδῆ. Σαφές, συνεπῶς, πὼς ὁ ἀριθμὸς τῶν κυρίων ὀνομάτων, ποὺ περιέχεται σ ̓ ἕνα ποιητικὸν ἔργο, εἶναι ἐνδεικτικὸς τῶν ὁρισμένων προσώπων, ζώων, πραγμάτων, στὰ ὁποῖα ὁ ποιητὴς θέλησε (ἔκρινε σκόπιμο) ἤ μπόρεσε (ἦταν ἐπαρκὴς) ν ̓ ἀναφερθεῖ: ̓Αν ὁ Καβάφης ἀγνοοῦσε Πλούταρχον - Κρατησίκλεια, δὲν θὰ εἶχε γράψει τὸ «ἄγε, ὦ βασιλεῦ Λακεδαιμονίων» --ἐκεῖνο τὸ ἀναποδογυριστικῆς τελειότητας «πρὸς τὸ διδώ». [Ανάγκη νὰ ὑπογραμμίσουμε ἐδῶ πὼς μιλᾶμε ἀποκλειστικὰ γιὰ τὴ λυρικὴ ποίησιν: ὁ μὴ λυρικὸς ποιητὴς δὲν «τραγουδάει», δὲν ἐνθουσιάζεται - ἀπογοητεύεται, αἰσθηματολογεῖ: σφυρηλατεῖ πύρινο λόγον, κατὰ κανόνα ἀναφερόμενος ὄχι σὲ πρόσωπα {...), ἀλλὰ σὲ ἀρχές. Τουτέστι σὲ καθοριστικοὺς πολιτείας θεμελιώδεις νόμους, ἐναντίους τῶν ἐκ διαστροφῆς διακελεύσεων ---ἐννοῶ ὑπερβατικῶν τῶν ἐνστιγματικῶν (νόμιμων) αἰτημάτων. Τοῦτο, ὑπείκων ὄχι σὲ ἠθικολογικὲς προδιαγραφὲς ἀνεδαφικῶν σκοπεύσεων ἤ μεταφυσικῶν στόχων, ἀλλὰ στὴ θεμελιωτικὴ - ἐποικοδομητικὴν τῆς προσωπικῆς του ἀκεραίωσης ἔρευνα, ἤτοι στὴ συνείδησιν τῆς ἀνάγκης ὅπως ἀναγνωρίζεται ἐπαρκῶς (τουτέστι ἀποκρουόμενον δυνάμει) ὅ,τι ἀρνητικόν! Θέλω νὰ εἰπῶ, πὼς ποτὲ δὲν θὰ κλαψουρίσει ἕνα « Ἐπιτάφιον», ποτὲ δὲ θὰ θ ̓ ἀναλυθεῖ σὲ γόους γιὰ Κυπρον, «βρώμικο πόλεμο τοῦ Βιετνάμ», Τζὼν Φιτζέραλντ, Ρόμπερτ... Αὐτός, μὴ ἐπιτρέπων εἰς ἑαυτὸν τὴν ήττα τῶν συναισθηματικῶν ἐπικαλύψεων κι ἀνέντιμων παρακάμψεων (παρακάμπτεται τὸ οὐσιῶδες καὶ καίριον, ἐπειδὴ ἡ προσέγγισίς του ἀπαιτεῖ μόχθον, ρίσκο, ἀνάλωσι, γελοιοποίησιν --Οπἰς περίπτωσιν ἀποδεικτοῦ λάθους...), μὴ κλείων τὰ μάτια (χάριν τοῦ βακαλήματος «δὲν εἶδα, ἄρα, δὲν εἶναι»), θὰ φθάνει στὶς αἰτίες ποὺ φέρουν στὸν νεκρὸν ἐργάτη τῆς Θεσσαλονίκης, στὸν ̓Αττίλα, σὲ συμμαχίες ποὺ προστατεύουν, θύραθεν ἀλλ ̓ ὄχι ἔνδοθεν, τὸν ἄνθρωπον ἐξ ἴσου θύτην καὶ θῦμα! Θὰ ἦταν ἀφελὲς νὰ ὑποστηριχθεῖ πὼς ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὄχι θέσει ἀλλὰ φύσει τὸ ἕνα ἤ τὸ ἄλλο ---εἶναι ἀστεῖα αὐτά: «Ὄργανον τάξεως» καὶ «λαϊκὸς ἀγωνιστὴς» (μαχητής), ὄχι μόνον προσαρμόζουν τὸ συμφέρον τους (ὅπως, ἐκ διαστροφῆς, τὸ ἐννοοῦν) στὶς συνθῆκες, ἀλλὰ καὶ τὶς ὑπερβαίνουν --μὲ τὸ νὰ τὶς παρουσιάζουν κρισιμότερες, χρήζουσες τάχα πλέον δραστικῆς ἀντιμετώπισης. Αὐτὸ σημαίνει, πώς, κατὰ τὴ διάθεσιν, ὑπερβαίνουν καὶ δοθεῖσαν ἐντολὴν καὶ ἐντολέα ̓ πὼς ὑπερθεματίζουν στὴν δεινοποίησι τῶν συνθηκῶν (τὶς δημιουργοῦν χειρότερες) ἐν πάση περιπτώσει διευθετοῦντες τὴ συνείδησή τους ὁμόλογη --τῶν συνθηκῶν. Ὅτι, ἀποκλειστικοὶ «χειρισταὶ τοῦ ὅπλου» (ἀμφότεροι ὁμοφρονοῦν πὼς τό... σουγιαδάκι τοῦ πολίτη συνιστᾶ «παράνομην ὁπλοφορία»]!), δὲν τοὺς χρειάζεται πιὰ παρὰ νὰ εὐθυγραμμίζουν τὴ συνεχῆ αὔξησιν τῆς ἴδιας τους βίας (αὐθαιρεσίας, ἀθεμιτουργίας ---ἐναντίον τῶν... ἐχθρῶν «τῆς κοινωνίας» ὁ ἕνας, «τοῦ λαοῦ» ὁ ἄλλος) μὲ τὴ διισταμένην «ἔσωθεν ἐπιταγήν» --ἤτοι μὲ τὸ ἴδιο τους δέος γιὰ τὴν ἴδια τους ὕβριν. Ἢ συμπερίληψις μεγαλύτερου ἤ μικρότερου ἀριθμοῦ κύριων ὀνομάτων σ ̓ ἕνα ἔργο (ὄχι ἰδιαιτέρως ἐνδιαφέρουσα, καθ ̓ ἑαυτήν, γιὰ τὴν ἀξιολόγησι τοῦ ἔργου) πραγματώνεται (δομεῖται ὡς σύλληψις) ἑνσυνείδητα ἤ ὑποσυνείδητα, τόσο ἀπ ̓ τὴ φιλοσοφικήν (θεματικὴ - ἐπεξεργαστικὴ) ἀναγωγὴ τοῦ ποιητοῦ (τὸ ποῦ ἔχει φθάσει μελετῶν τὰ «πράγματα τοῦ κόσμου» --αὐτὰ ἀρχίζουν ἀπ ̓ τὸ ἄμεσο περιβάλλον του καὶ φθάνουν ὥς τ ̓ ἀπώτατα ἀρχικά καὶ τελικὰ αἴτια), ὅσο κι ἀπ ̓ τὴν αἴσθησί του