ΣΠΥΡΟΣ -- ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ Γ. ΠΑΝΑΓΠΙΩΤΑΤΟΣ Κύρια ὀνόματα στὸν Καβάφη: ὑποβολὴ καὶ κατάθελξις... (Ἐπίσης: Κύρια ὀνόματα τῶν Καββαδία, Ρίτσου, Βρεττάκου, Καζαντζάκη, Βότση καὶ γράφοντος --ἐπὶ κειµένου τους ἐκτάσεως 1.783 λέξεων, πλὴν μονοσυλλάβων) Στὸν ἐν συνεχεία Πίνακα Α΄ βλέπουμε πόσα καὶ ποιὰ κύρια ὀνόματα περιέχονται στὴν καβαφικἡ ποίησι --- ὅλη. ᾽Ακριβῶς, πὼς πρόκειται γιὰ τρισήµιση ἑκατοντάδες λέξεων, πού, στὸ σύνολό τοὺς σχεδόν, δὲν ἀνήκουν στὸν καθημερινὸ λόγον --γεγονὸς ὄχι τυχαῖο: ὁ Καβάφης δὲν ἀφήνει τίποτε στὴν τύχη --μὲ τὴ σημερινὴ παραφρόνησιν τῆς «δημοτικῆς» (ν᾿ αποκλείει κάθε λέξιν πέραν τοῦ καθημερινοῦ λόγου!) οἱ «ποιηταὶ» µαραίνουν τοὺς πνεύμονες τῆς Φυλῆς. Ὅμως ἄς πάρουμε τὰ πράγματα μὲ τὴ σειρά. Κύριον ὄνομα εἶναι ἡ λέξις ποὺ προσδιορίζει κάτι (πρόσωπο, ζῶον, πράγμα) σὲ τρόπο ποὺ νὰ διακρίνεται ἀπ᾽ τὰ λοιπὰ ὁμοειδῆ. Σαφές, συνεπῶς, πὼς ὁ ἀριθμὸς τῶν κυρίων ὀνομάτων, ποὺ περιέχεται σ᾽ ἕνα ποιητικὸν ἔργο, εἶναι ἐνδεικτικὸς τῶν ὁρι- σµένων προσώπων, ζώων, πραγμάτων, στὰ ὁποῖα ὁ ποιητὴς θέλησε (ἔκρινε σκόπιμο) ἤ μπόρεσε (ἦταν ἐπαρκὴς) ν᾿ ἀναφερθεῖ: ᾿Αν ὁ Καβάφης ἀγνοοῦσε Πλούταρχον - Κρα- τησίκλεια, δὲν θὰ εἶχε γράψει τὸ «ἄγε, ὦ βασιλεῦ Λακεδαιμονίων» --ἐκεῖνο τὸ ἀναπο- δογυριστικῆς τελειότητας «πρὸς τὸ διδώ». [Ανάγκη νὰ ὑπογραμμίσουμε ἐδῶ πὼς µι- λᾶμε ἀποκλειστικὰ γιὰ τὴ λυρικὴ ποίησιν: ὁ μὴ λυρικὸς ποιητὴς δὲν «τραγουδάει», δὲν ἐνθουσιάζεται - ἀπογοητεύεται, αἰσθηματολογεῖ: σφυρηλατεῖ πύρινο λόγον, κα- τὰ κανόνα ἀναφερόμενος ὄχι σὲ πρόσωπα {...), ἀλλὰ σὲ ἀρχές. Τουτέστι σὲ καθορι- στικοὺς πολιτείας θεμελιώδεις νόμους, ἐναντίους τῶν ἐκ διαστροφῆς διακελεύσεων ---ἐννοῶ ὑπερβατικῶν τῶν ἐνστιγματικῶν (νόμιμων) αἰτημάτων. Τοῦτο, ὑπείκων ὄχι σὲ ἠθικολογικὲς προδιαγραφὲς ἀνεδαφικῶν σκοπεύσεων ἤ μεταφυσικῶν στόχων, ἀλ- λὰ στὴ θεμελιωτικὴ - ἐποικοδομητικὴν τῆς προσωπικῆς του ἀκεραίωσης ἔρευνα, ἤ- τοι στὴ συνείδησιν τῆς ἀνάγκης ὅπως ἀναγνωρίζεται ἐπαρκῶς (τουτέστι ἀποκρουόμε- νον δυνάμει) ὅ,τι ἀρνητικόν! Θέλω νὰ εἰπῶ, πὼς ποτὲ δὲν θὰ κλαψουρίσει ἕνα « Ἐπιτά- φιον», ποτὲ δὲ θὰ θ᾽ ἀναλυθεῖ σὲ γόους γιὰ Κυπρον, «βρώμικο πόλεμο τοῦ Βιετνάμ», Τζὼν Φιτζέραλντ, Ρόμπερτ... Αὐτός, μὴ ἐπιτρέπων εἰς ἑαυτὸν τὴν ήττα τῶν συναισθη- ματικῶν ἐπικαλύψεων κι ἀνέντιμων παρακάµψεων (παρακάμπτεται τὸ οὐσιῶδες καὶ καίριον, ἐπειδὴ ἡ προσέγγισίς του ἀπαιτεῖ μόχθον, ρίσκο, ἀνάλωσι, γελοιοποίησιν --Οπἰς περίπτωσιν ἀποδεικτοῦ λάθους...), μὴ κλείων τὰ μάτια (χάριν τοῦ βακαλήματος «δὲν εἶδα, ἄρα, δὲν εἶναι»), θὰ φθάνει στὶς αἰτίες ποὺ φέρουν στὸν νεκρὸν ἐργάτη τῆς Θεσσαλονίκης, στὸν ᾿Αττίλα, σὲ συμμαχίες ποὺ προστατεύουν, θύραθεν ἀλλ᾽ ὄχι ἔν- δοθεν, τὸν ἄνθρωπον ἐξ ἴσου θύτην καὶ θῦμα! Θὰ ἦταν ἀφελὲς νὰ ὑποστηριχθεῖ πὼς ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὄχι θέσει ἀλλὰ φύσει τὸ ἕνα ἤ τὸ ἄλλο ---εἶναι ἀστεῖα αὐτά: «Ὄργανον τάξεως» καὶ «λαϊκὸς ἀγωνιστὴς» (μαχητής), ὄχι μόνον προσαρμόζουν τὸ συμφέρον τους (ὅπως, ἐκ διαστροφῆς, τὸ ἐννοοῦν) στὶς συνθῆκες, ἀλλὰ καὶ τὶς ὑπερβαίνουν --μὲ τὸ νὰ τὶς παρουσιάζουν κρισιμότερες, χρήζουσες τάχα πλέον δραστικῆς ἀντιμετώπι- σης. Αὐτὸ σημαίνει, πώς, κατὰ τὴ διάθεσιν, ὑπερβαίνουν καὶ δοθεῖσαν ἐντολὴν καὶ ἐντολέα᾽ πὼς ὑπερθεματίζουν στὴν δεινοποίησι τῶν συνθηκῶν (τὶς δημιουργοῦν χειρό- τερες) ἐν πάση περιπτώσει διευθετοῦντες τὴ συνείδησή τους ὁμόλογη --τῶν συνθη- κῶν. Ὅτι, ἀποκλειστικοὶ «χειρισταὶ τοῦ ὅπλου» (ἀμφότεροι ὁμοφρονοῦν πὼς τό... σουγιαδάκι τοῦ πολίτη συνιστᾶ «παράνοµην ὁπλοφορία»]!), δὲν τοὺς χρειάζεται πιὰ παρὰ νὰ εὐθυγραμμίζουν τὴ συνεχῆ αὔξησιν τῆς ἴδιας τους βίας (αὐθαιρεσίας, ἀθεμι- τουργίας ---ἐναντίον τῶν... ἐχθρῶν «τῆς κοινωνίας» ὁ ἕνας, «τοῦ λαοῦ» ὁ ἄλλος) μὲ τὴ διισταµένην «ἔσωθεν ἐπιταγήν» --ἤτοι μὲ τὸ ἴδιο τους δέος γιὰ τὴν ἴδια τους ὕβριν. Ἢ συμπερίληψις μεγαλύτερου ἤ μικρότερου ἀριθμοῦ κύριων ὀνομάτων σ᾽ ἕνα ἔρ- γο (ὄχι ἰδιαιτέρως ἐνδιαφέρουσα, καθ᾽ ἑαυτήν, γιὰ τὴν ἀξιολόγησι τοῦ ἔργου) πραγµα- τώνεται (δομεῖται ὡς σύλληψις) ἑνσυνείδητα ἤ ὑποσυνείδητα, τόσο ἀπ᾽ τὴ φιλοσοφικήν (θεματικὴ - ἐπεξεργαστικὴ) ἀναγωγὴ τοῦ ποιητοῦ (τὸ ποῦ ἔχει φθάσει μελετῶν τὰ «πράγματα τοῦ κόσμου» --αὐτὰ ἀρχίζουν ἀπ᾽ τὸ ἄμεσο περιβάλλον του καὶ φθάνουν ὥς τ᾽ ἀπώτατα ἀρχικά καὶ τελικὰ αἴτια), ὅσο κι ἀπ᾿ τὴν αἴσθησί του