ΕΝΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΚΡΙΝΕΙ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΟΧΑΣΤΕΣ Ὁ Νεῖλος ὁ Βυζαντινὸς καταγόταν ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη· ὑπῆρξε δὲ καὶ ἔπαρχός της. Ἀργότερα μαζὶ μὲ τὸν γιό του Θεόδουλο πῆγαν στὸ Σινᾶ, ἐνῷ ἡ γυναῖκα του μὲ τὴν κόρη τους πῆγαν πρὸς τὴν Αἴγυπτο, ὅπου καὶ μόνασαν. Ὑπῆρξε ἕνας ἀπὸ τοὺς πιὸ πολύγραφους Βυζαντινοὺς συγγραφεῖς, ἀλλά δὲν διασώθηκαν ὅλα τὰ ἔργα του. Πέθανε γύρω στὰ 430 μ.X. καὶ ἀνακηρύχθηκε ἅγιος. Ἡ μνήμη του ἑορτάζεται ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία στὶς 12 Νοεμβρίου. Σ’ ἕνα ἀπὸ τὰ διασωθέντα ἔργα του, τὸν «Ἀσκητικὸν Λόγον», θὰ «ἀπολαύσουμε» σπουδαῖα «ὑπὲρ» τῶν Ἑλλήνων ἀποσπάσματα, παρμένα ἀπὸ ἔκδοση τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας (1992). «Πολλοὶ Ἕλληνες... ἐπιχείρησαν νὰ φιλοσοφήσουν... Οἱ πρῶτοι, οἱ Ἕλληνες, σὰν ἠθοποιοὶ ποὺ παίζουν δρᾶμα στὴ σκηνή, στόλισαν τὸν ἑαυτό τους μὲ ξένη προσωπίδα. Ὑποδύθηκαν δηλαδὴ ἕνα κούφιο ὄνομα, στερημένοι οὐσιαστικὰ τὴν ἀληθινὴ σοφία. Παρουσίαζαν τὴ φιλοσοφικὴ ἰδιότητα μὲ τὸν τρίβωνα (τραχὺ ροῦχο), τὴ γενειάδα καὶ τὸ ραβδί. Ἔδειχναν πολλὴ φροντίδα γιὰ τὸ σῶμα καὶ ὑπηρετοῦσαν τὶς ἐπιθυμίες τους σὰν ἀφέντισσές τους, γιατὶ ἤτανε δοῦλοι τῆς κοιλιᾶς τους καὶ δέχονταν τὶς ὑπογάστριες ἡδονὲς ὡς ἔργο τῆς φύσεως. Ἦταν ἕρμαια τῆς ὀργῆς καὶ τοὺς ὡδηγοῦσε ἡ σφοδρὴ λαχτάρα τῆς δόξας. Ἔτρεχαν ἀκράτητοι μὲ λαιμαργία στὰ λαμπρὰ φαγοπότια σὰν τὰ σκυλάκια, μὴ γνωρίζοντας πὼς ἡ συμπεριφορὰ τοῦ φιλοσόφου πρέπει νὰ εἶναι πρὸ πάντων ταιριαστὴ σὲ ἐλεύθερον ἄνθρωπο καὶ νὰ ἀποφεύγῃ νὰ εἶναι σκλάβος παθῶν (τὸ “Ἱερὸν Πηδάλιον” δείχνει ἐπίσης καὶ κάποιους ἄλλους σκλάβους τῶν παθῶν, ἀλλὰ μὲ τὸ «ἐλαφρυντικὸ» ὅτι δέχονταν τὶς ἡδονὲς σὰν ἔργο –ὄχι τῆς φύσεως– ἀλλὰ τοῦ διαβόλου) ἢ δοῦλος σπιτικὸς μὲ χρήματα ἀγορασμένος. Τὸ νὰ εἶναι βέβαια κανένας σκλάβος ἀνθρώπων ἴσως δὲν βλάπτει ἐκεῖνον, ποὺ ζῇ μὲ τὸν σωστὸ τὸν τρόπο. Τὸ νὰ ὑπηρετῇ ὅμως κανένας τὶς ἡδονὲς μὲ ἀφεντικὰ τὰ πάθη, ντροπιάζει συνήθως καὶ γελοιοποιεῖ πολύ. Ὑπάρχουν λοιπὸν ἀνάμεσά τους κάποιοι, ποὺ ἔχουν παραμελήσει ἐντελῶς τὴν πράξη, ἐπιχειρώντας ὅπως νομίζουν, τὴ θεωρητικὴ (λογικὴ) φιλοσοφία. Ὅμως οὐσιαστικὰ φλυαροῦν γιὰ τὰ οὐράνια φαινόμενα καὶ ἐξηγοῦν τὰ ἀναπόδεικτα. Διαβεβαιώνουν πὼς ξέρουν τὸ μέγεθος τοῦ οὐρανοῦ, τὶς διαστάσεις τοῦ ἡλίου καὶ τὶς ἐνέργειες τῶν ἄστρων καὶ μερικὲς φορὲς μάλιστα ἐπιχειροῦν καὶ νὰ θεολογήσουν. Ἀσχολοῦνται δηλαδὴ μὲ πράγματα, ὅπου ἄφταστη εἶναι ἡ ἀλήθεια κι ὁ στοχασμὸς ἐπικίνδυνος. Καὶ οἱ ἴδιοι ζοῦν μὲ τρόπον, ποὺ εἶναι πιὸ ἀτιμωτικὸς ἀπὸ τὸν τρόπο ζωῆς τῶν γουρουνιῶν, ποὺ κυλιοῦνται στὸν βόρβορο (...ἂς σημειώσουμε ἐδῶ ὅτι ὁ ἅγιος Νεῖλος ὑπῆρξε θαυμαστὴς τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου καὶ ἴσως καὶ μαθητής του). »Κι ἂν κάποιοι φρόντισαν γιὰ τὴν πράξη, ἔγιναν χειρότεροι ἀπὸ αὐτούς, γιατὶ ἔχουν πουλήσει τοὺς κόπους τους μὲ ἀντάλλαγμα δόξες καὶ ἐπαίνους. Πραγματικὰ ξεπερνάει κάθε ὅριο ἀμυαλωσύνης ὁ περιορισμὸς σὲ τούτης τῆς ζωῆς τὰ σύνορα, τῶν βραβείων, τῆς ἀρετῆς καὶ τὸ νὰ ἀναλαβαίνῃ κανένας ἀγῶνα, ποὺ δὲν ἔχει καιρὸ στεφάνων καὶ ἐπιβραβεύσεων, πάλη ἀδιάκοπη χωρὶς βραβεῖα, ἀγωνίσματα καὶ γυμνάσματα (κάτω οἱ Ὀλυμπιάδες!), ποὺ τίποτε περισσότερο ἀπὸ ἵδρωτα δὲν ἔχουν...». Τὰ δικά μας σχόλια περιττεύουν. Ἀπόστολος Ἀθ. Γιώσας