«ΒΡΕ ΡΩΜΙΟΙ, ΒΡΕ ΣΚΛΑΒΟΙ!». 1821: «Τσὶ περαζόμενους καιροὺς ποὺ οἱ Ἕλληνες ὁρίζα κι ὁποὺ δὲν εἶχε ἡ πίστη ντως θεμέλιο μηδὲ ρίζα...». ὉΒιζέντζος Κορνάρος μᾶς δείχνει τὸν τρόπο, μὲ τὸν ὁποῖο μιλοῦσαν γιὰ τοὺς Ἕλληνες οἱ Ρωμιοὶ ὅλων τῶν ἐποχῶν, ὅσοι βέβαια εἶχαν ἀκούσει κάτι γιὰ ἐκείνους. Οἱ Ἕλληνες κατὰ τὸν ποιητὴ ἀποτελοῦσαν παρελθόν· ὁ ἴδιος δὲν αἰσθάνεται τίποτα γι’ αὐτούς· δὲν εἶναι Ἕλλην. Τοὺς θεωρεῖ μάλιστα ὡς «παράδειγμα πρὸς ἀποφυγήν», ἀφοῦ «ἡ πίστη τους δὲν εἶχε οὔτε θεμέλιο οὔτε ρίζα»· «εἰδωλολάτρες» γάρ. Ὁ ἁπλὸς λαὸς εἶχε λησμονήσει τοὺς Ἕλληνες, τῶν ὁποίων τὸ ὄνομα, ἂν ποτὲ τὸ ἐθυμοῦντο, τὸ συνέδεαν μὲ φανταστικὰ γεγονότα. Κι ἐπειδὴ συνέβαινε συχνὰ - πυκνὰ νὰ ξεθάπτωνται ἀπὸ μόνα τους ἢ κατὰ τὶς γεωργικὲς καὶ οἰκοδομικὲς ἐργασίες μνημεῖα, τάφοι καὶ ἔργα τέχνης μισοκατεστραμμένα ἢ ἀπείραχτα, οἱ μῦθοι καὶ τὰ παραμύθια γιὰ τοὺς Ἕλληνες,τοὺς Ἑλλήνους,τοὺς Ἑλλένηδεςκαὶ τοὺς Ἑλληνᾶδεςἔδιναν κι ἔπαιρναν σ’ ὅλη τὴν ἔκταση τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου. Στὴν Κρήτη συνήθιζαν νὰ λέγουν: «Αὐτὸς στάθηκε σὰν Ἕλληνας...»· στὴν Ἀράχωβα: «Αὐτὴ εἶν’ ἑλληνικὴ δουλειά...»· καὶ στὴν Ἤπειρο ἕνα δημοτικὸ τραγούδι λέγει: «Ἡ Ἀγγελικὴ τῆς Κούμαινας ἔχει ἄνδρα παλληκάρι·/σὰν Ἕλληνας ἔχει τσαμπᾶ καὶ στήθια σὰν λιοντάρι». Καὶ οἱ ἀλλοεθνεῖς ὡστόσο δὲν μποροῦσαν νὰ φαντασθοῦν τὴν ὕπαρξη ἀνθρώπων Ἑλλήνων. «Ἂν ἐγίνετο δὲ λόγος περὶ αὐτῶν ἢ εἰς κανένα παλαιὸν βιβλίον ἀνεγίγνωσκον περὶ Ἑλλήνων, μόνον ὁ θαυμασμὸς τοὺς ἔμενε· τοὺς δὲ ὑπάρχοντας τότε Γραικοὺς ὡς κτήνη μόνον εὐσπλαχνίζοντο...», παρατηρεῖ ὁ Φωτάκος. Ὁ Ἀδαμάντιος Κοραῆς χρησιμοποιεῖ, ὡς γνωστόν, τὸ ὄνομα Γραικὸςσ’ ὅλα τὰ ἔργα του γενικῶς, ἀκολουθώντας προφανῶς τὴν συνήθεια τῶν Εὐρωπαίων ἢ ἐπιθυμώντας νὰ διαχωρίσῃ τοὺς συγχρόνους του ὁμοεθνεῖς ἀπὸ τοὺς εὐκλεεῖς Ἀρχαίους, κάτι ποὺ διαφαίνεται στὸ Πολεμιστήριον Ἄσματου, τὸ ὁποῖο φαίνεται νά ’χῃ γράψει περὶ τὸ 1800: «Τρόπαια τοῦ Μαραθῶνος/δὲν ἠφάνισεν ὁ χρόνος/οὐδὲ Σαλαμῖνος ἔργα/τῶν Ἑλλήνων. Θαῦμα μέγα!/Οἱ Γραικοὶ τ’ ἀνιστοροῦνται/καὶ καλὰ τὰ ἐνθυμοῦνται». *** ¶ροτοῦ νὰ μιλήσουμε περὶ τῶν διαφορετικῶν ἐννοιῶν τῶν τριῶν αὐτῶν ὀνομάτων, καλὸ εἶναι νὰ προσέξουμε τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ὑπέγραφαν οἱ ἐπαναστατημένοι πατριῶτες τοῦ Πόντου κατὰ τὸ 1821: «Οἱ <ἐν Ὀδησσῷ> σεσωσμένοι Γραικοί...».Ἀσφαλῶς καὶ δὲν πρέπει νὰ γνώριζαν τὴ σημασία τοῦ ὀνόματος «Γραικός», ποὺ κατὰ κάποιον τρόπο σχετίζεται μὲ τὴν λέξη «σεσωσμένος»καὶ μάλιστα ἀπ’ τὸν κατακλυσμό. Τὰ ὀνόματα Γραικὸς(σπανίως) καὶ Ρωμιὸςἢ Χριστιανὸςτὰ χρησιμοποιοῦσαν οἱ ἄμαχοι ραγιάδες ὡς «ἐθνικό»τους αὐτοπροσδιορισμό. Ὅσο ἦταν κάποιος Ραγιᾶς καὶ ἄμαχοςἐθεωρεῖτο Ρωμιός.Τὸ ὄνομα Ἕλληνεἶχε λησμονηθῆ, καθὼς εἴπαμε, ἀφοῦ ἡ χρήση του συνεπαγόταν τὴν ποινὴ τοῦ θανάτου. Ἐδῶ στὴν Ἑλλάδα πρέπει νὰ «ἀναστήθηκε»κατὰ τοὺς προεπαναστατικοὺς χρόνους ἀπὸ τοὺς διαφωτιστές, οἱ ὁποῖοι, ἐρχόμενοι ἐξ Εὐρώπης καὶ μύστες τῶν Ἑλληνικῶν Γραμμάτων, Τεχνῶν καὶ Ἐπιστημῶν, ἀφύπνιζαν καὶ μετέβαλλαν σὲ Ἕλληνες τὰ «Ρωμιόπουλα»,ποὺ ἐνθουσιασμένα μ’ ὅλη τὴ σημασία τῆς λέξεως ἅρπαζαν τ’ ἄρματα κι ἔφευγαν στὰ βουνὰ ὡς «Κλέφτες»· ὡς «κλέφτες» δὲ ἀπετέλεσαν τὴν «μαγιὰ τῆς Λευτεριᾶς»,κατὰ τὸν Μακρυγιάννη. Ὁ «Κλέφτης»ἦταν παληκάρι ἐξάπαντος. Ὁ Κολοκοτρώνης προσφωνοῦσε τοὺς στρατιῶτες του μόνο μὲ τὸ «Ἕλληνες»·ὅταν λέγῃ δὲ Ἕλληνες, εἶναι σὰν νὰ λέγῃ ἥρωες... Ὁ Μακρυγιάννης ἀπειλεῖ τὸν Ἰμπραὴμ στοὺς Μύλους, ὅτι τὰ ψέματα τέλειωσαν πιὰ καὶ «τώρα θέλει ἰδῇ ντουφέκι ἑλληνικόν»·συχνότατα δὲ ἀπαντᾶται στ’ «Ἀπομνημονεύματα»του ἡ φράση: «οἱ ἀθάνατοι Ἕλληνες».Ὁ Καραϊσκάκης ταυτίζει τὸ ὄνομα Ἕλληνμὲ τὰ ἐπίθετα ἐλεύθερος καὶ ἀνδρεῖος. Ἀπὸ τοὺς