Δ. Β. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ Ρώμου Φιλύρα: Τέσσερα ἀνέκδοτα ποιήματα Μ᾿ ἀφορμὴ κάποια συζήτηση, στὸ σπίτι του στὴν Κηφισιά, μὲ τὸν Δημή- τρη Λάμπρου, τὸν ἐκδότη τοῦ «4αυλοῦ», γιὰ τὸ Ρῶμο Φιλύρα, ἔφερα νὰ τοῦ διαβάσω μερικὰ ἀνέκδοτα ποιήματα τοῦ ἁλησμόνητου, ὅσο καὶ ἄτυχου, τρα- γουδιστῆ τῶν «Ρόδων στόν ἀφρό». Τότε ἦταν, ποὺ ὁ Δημήτρης Λάμπρου, μοῦ ζήτησε νὰ γράψω κάτι γι’ αὐ- τόν, ποὺ κάποτε εἶχα ἐπιδιώξει νὰ γνωρίσω ἀπὸ κοντά, ἀλίμονο, ὅμως, στὰ μαῦρα χρόνια ποὺ ἡ σαλεμένη σκέψη τοῦ Φιλύρα κρατοῦσε τὴν πανέμορφη ψυχή του σκλάβα στὸ ἄσυλο τοῦ Δαφνιοῦ. Δέχτηκα μὲ χαρὰ νὰ δώσω µέσα ἀπ᾿ τὶς σελίδες τοῦ «4αυλοῦ» λίγες ρίµες ποὺ φανερώνουν τὸν πηγαῖο λυρι- σμὸ τοῦ εἰδυλλιακοῦ ποιητῆ. Μικρὰ κιτρινισµένα χαρτιά, τσαλακώμένα χειρόγραφα, ποὺ ὅταν πήγαι- να νὰ τὸν δῶ, μοῦ χάριζε ἁπλόχερα. Καὶ βέβαια ἡ ποίηση τοῦ Ρώμου δὲν ἐ- ξαντλεῖται μὲ τοὺς στίχους αὐτούς. Ἔχουν δεῖ τὸ φῶς τῆς δηµοσιότητας πολλὲς ἐξαίρετες ἐργασίες ἔκλε- κτῶν ἀνθρώπων τῶν γραμμάτων µας, δοσµένες μὲ πολὺ ἔμπνευση καὶ ἀγά- πη. Τὸ ἔργο του ἔχει ἐκδοθεῖ ἀπὸ τὸν οἶκο «Γκοβόστη» μὲ κριτικἡ εἰσαγωγὴ τοῦ Αἰμ. Χορμούζου, σχεδὸν ὁλόκληρο. Πολλὲς φορὲς στὸ παρελθόν, σὲ συναντήσεις μὲ τὸν βαθυστόχαστο λο- γοτέχνη καὶ µεγάλο δημοσιογράφο Χουρμούζιο, εἴχαμε μιλήσει γιὰ τὸ διά- σπαρτο ἔργο τοῦ ποιητῆ. Λέγαμε, χρέος ἔχουμε νὰ περιμαζέψουμε καὶ νὰ δια- σώσουμε ὅ,τι ἀι:όμη ὑπάρχει σκόρπιο ἀπὸ τὸ πλούσιο ἀνέκδοτο ἔργο του. Ἡ πρώτη αὐτὴ ἔκδοση μὲ τίτλο «ΚΑ ΠΑΝΤΑ» πρέπει νὰ εἶδε τὸ φῶς τὸ 1939, ἄν θυμᾶμαι καλά. Σ᾽ αὐτὴν εἶχαν συγκεντρωθεῖ οἱ συλλογές, ὅπως «Ρόδα στὸν ἀφρό» 1911, «Γυρισμοί» 1919, «Οἱ ἐρχόμενοι» 1920, «Κλεψύδρα» 1921, «Ὁ ΓΠερρότος» 1922, ἡ «Θυσία», 1919 -- 23 καὶ «Οἱ θεατρῖνοι τῆς ζωῆς» (πεζά) 1916. Μιὰ ἄλλη ἐπίσης πολὺ σωστὴ ἔκδοση γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τοῦ ποιητῆ δόθηκε ἀπὸ τὸν Σήφη Κόλλια (ἐκδόσεις «᾿Αθηναῖος», 1972), ποὺ συμπεριέλα- βε μιὰν ἀκόμη ἀνέκδοτη συλλογὴ τοῦ Φιλύρα μὲ τίτλο «Οἱ θρύλοι τῆς Γεγιᾶς)λ. Εἶναι, πιστεύω, ἐλάχιστη ἡ προσφορά µου αὐτὴ στὴ μνήμη τοῦ ἀλησμό- νητου φίλου" καὶ θὰ τελειώσω μὲ κάτι ποὺ ἦταν γραμμένο γι’ αὐτὸν σ᾽ ἕνα µου γράμμα ποὺ τοῦ ἔστειλα στὸ «Δρομοκαῖτειο», σὲ ἡλικία µόνο 20 ἐτῶν, μετὰ τὴ πρώτη µου ἐπίσκεψη: «Φίλε µου ποιητή, γράφω σὲ σένα, ποὺ ἡ γνωριμία σου πρέπει νὰ στ᾿ ὁμο- λογήσω, μοῦ ἄφησε μιὰ λεπτὴ ὅσο καὶ παράξενη μελαγχολία, κάτι σὰν τρό- μο ψυχῆς. » Δὲν ἤσουν ἐσὺ ὁ καταδικασμένος τῆς ἄπονης μοίρας. » Δὲν ἔπρεπε ἡ ζωή σου νὰ ἔχει αὐτὴ τὴν τύχη. » ᾿Αλλὰ καὶ πάλι σκέφθηκα, ὅτι αὐτοὺς ποὺ ξεφεύγουν ἀπ᾿ τοὺς ἄθλιους κόσμους πρὸς τοὺς θεϊκούς, δὲν πρέπει νὰ τοὺς θρηνοῦμε. Θὰ σοῦ χρωστῶ εὐγνωμοσύνη, ποιητή, νὰ μὲ δεχτεῖς ξανὰ καὶ νὰ μὴ μοῦ ξαναπεῖς ἐκεῖνο τὸ: «Δὲν θέλω νὰ ἔρχεται κανεὶς ἐδῶ, γιατὶ μ᾽ ἐνοχλεῖτε». Πιστεύω, ὅτι τὸ χαμό-