στ. Ἡσύγκρουση Πατριαρχείου - Κοραῆ Ἡμεγαλύτερη μορφὴ τοῦ προεπαναστατικοῦ ἑλληνικοῦ διαφω- τισμοῦ ἦταν ὁ «Διδάσκαλος τοῦΓένους» Ἀδαμάντιος Κοραῆς. Γεννήθηκε στὴ Σμύρνη τὸ 1748. Ὁπατέρας του Ἰωάννης κα- ταγόταν ἀπὸ τὴ Χίο καὶ ἐμπορευόταν μεταξωτὰ στὸ περίφη- μο Μπεζεστένι τῆς Σμύρνης. Ἡμητέρα του, ἡ Θωμαὴ Ρύσιου ἦταν Σμυρνιὰ καὶ, πρᾶγμα σπάνιο γιὰ γυναῖκα ἐκείνης τῆς ἐποχῆς, ἤξερε ἀρκετὰ γράμματα. Γιὰ πρῶτο δάσκαλο ὁ Κοραῆς πέτυχε τὸν καλόγερο Ἱερόθεο Δενδρινό1. Μιὰ ἀναδρομὴ στὴν πρώτη ἱδρυτικὴ πράξη τῆς Εὐαγγελικῆς Σχολῆς Σμύρνης, στὸ ἔγγραφο ποὺ συνυπογράφει ὁΔενδρινὸς μὲ τρεῖς προκρίτους τῆς πόλης, κάνει ἐμφανὲς τὸ πλῆρες θεοκρατικὸ καθεστὼς ποὺ εἶχε ἐπιβληθῆ στὸ ἐν λόγῳ ἐκπαι- δευτικὸ ἵδρυμα ἐξαιτίας τοῦ καλόγερου ἱεροδιδασκάλου: «Τὴν σήμερον διὰ τοῦ παρόντος ἐνδεικτικοῦ γράμματος γίνεται δῆλον ὅτι, ἐπειδὴ καὶ εὑρέθημεν εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦ σχολείου, ὁ κ. Ἱερόθεος ὁ διδάσκαλος εἰς ὅτι ἐγγίζει αὐτὸν εἰς προ- κοπὴν μαθητῶν καὶ ἐπίδοσιν τοῦ αὐτοῦ ὅλου σχολείου, σὺν Θεῷ ὑπόσχεται νὰ ἐπαρκῇ προθύμως, κατὰ συνείδησιν ἐν φόβῳ Θεοῦ τῆς ψυχῆς του ἐφ’ ὅρου ζωῆς αὐτοῦ»2. Μὲ τόσους «φόβους Θεοῦ» ἐπὶ τῆς κεφαλῆς του πῶς νὰ μὴν κυνηγᾷ ὁ Δενδρινὸς τοὺς «ἄθεους» διαφωτιστές; Οἱ δικοί του, παρὰ τὴν ἐπιθυμία τοῦ Κοραῆ νὰ συνεχίσῃ τὶς σπουδές, ἀποφά- σισαν νὰ τὸν κάνουν ἔμπορο, στέλνοντάς τον τὸ 1771 στὸ Ἄμστερνταμ τῆς Ὁλλαν- δίας ὡς ἀντιπρόσωπο τῆς ἑταιρείας ποὺ εἶχε ὁ πατέρας του μὲ τὸν Εὐστάθιο Θωμᾶ. Ἀντὶ ὅμως νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸ ἐμπόριο κοίταξε πῶς νὰ μορφωθῇ περισ- σότερο. Ἔτσι πῆρε τέσσερις δασκάλους ἀπὸ τοὺς ὁποίους διδάχτηκε φιλοσοφία, μαθηματικά, ξένες γλῶσσες, κιθάρα καὶ ξιφασκία. Ἑπτὰ χρόνια ἔμεινε ὁ Κοραῆς στὸ Ἄμστερνταμ καὶ στὸ τέλος γύρισε στὴ Σμύρνη ἔχοντας ἀποτύχει στὸ ἐμπό- ριο. Στὴν ἰδιαίτερή του πατρίδα ἔμεινε ἄλλα τέσσερα χρόνια. Τελικὰ μὲ συμπα- ραστάτη του τὸν Κέουν κατάφερε νὰ φύγῃ γιὰ τὸ Μονπελλιὲ τῆς Γαλλίας (1782), 1. Ὁ Δενδρινὸς ἦταν ἕνας ἐκ τῶν συνιδρυτῶν τῆς «Εὐαγγελικῆς Σχολῆς» Σμύρνης. 2. Τρύφωνος E. Εὐαγγελίδου Δ.Φ., «Ἡ παιδεία ἐπὶ Τουρκοκρατίας», τόμος B´, σελίδα 244, Ἀθήνα 1936, ἀνατύπωση ἀπὸ τὶς «Ἀναστατικὲς Ἐκδόσεις – Διονυσίου Νότη Καραβία», σειρά: «Βιβλιοθήκη Ἱστορικῶν Μελετῶν».