ΓΕΦΥΡΑ ΑΠΟ ΜΠΕΤΟΝ «™τὸ τεῦχος 226 τοῦ «Δ» εἶχε δημοσιευθῆ συνέντευξη τοῦ χημικοῦ - μη- χανικοῦ καὶ τ. γενικοῦ διευθυντοῦ τοῦ ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων κ. Εὐσταθίου Εὐσταθιάδη γιὰ τὸ ἀρχαῖο ἑλληνικὸ τσιμέντο καὶ μπε- τόν, ποὺ ὁ ἴδιος εἶχε ἐντοπίσει στὴν ἀρχαία ὑδατοδεξαμενὴ τῆς Κα- μείρου στὴ Ρόδο τὸ 1974 καὶ ὕστερα ἀπὸ συνεχεῖς ἐργαστηριακὲς μελέτες εἶχε δημοσιεύσει σὲ ἰδιαίτερο ἐγχειρίδιο μὲ τίτλο «Ἑλληνικὸ Μπετὸν Τριῶν Χι- λιετηρίδων», τὸ 1978. Στὸ ἴδιο θέμα ὁ «Δ» εἶχε ἐπανέλθη μὲ συναφεῖς ἀνα- φορὲς καὶ στὸ τεῦχος 253. Σήμερα στὸ μεγάλο αὐτὸ κεφάλαιο τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Τεχνολογίας ἔρχεται νὰ προστεθῇ ἕνα ἀκόμη σημαντικὸ στοιχεῖο. Ὅπως προέκυψε κατὰ τὴ συζήτησή μας μὲ τὸν κ. Εὐσταθιάδη καὶ κατόπιν ἀναδρομῆς στὸ προσωπικό του ἀρχεῖο, πρὶν ἀπὸ 76 χρόνια ὁ καθηγητὴς τοῦ Ἐθνικοῦ Μετσοβείου Πο- λυτεχνείου καὶ πρόεδρος τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν Ἀλέξανδρος X. Βουρνά- ζος ἐδίδασκε γιὰ τὴ χρήση τῶν δομικῶν ὑλικῶν, ποὺ ἀφωροῦσαν στὴν ἡφαι- στειογενῆ θηραϊκὴ γῆ καὶ στὰ ἐξ αὐτῆς κονιάματα· ἀνέφερε δὲ ὡς παράδειγ- μα κατασκευῆς τὴ γέφυρα τοῦ ποταμοῦ Ἰλισσοῦ, ποὺ ὑπῆρχε κατὰ τὴν παρά- δοση ἀπέναντι ἀπὸ τὸ Παναθηναϊκὸ Στάδιο (βλ. εἰκόνα ἔναντι σελίδας).Στὰ πρακτικὰ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν (ἀρ. 2, σελ. 224, ἔτος 1927) σῴζεται ἡ εἰσή- γηση τοῦ A. Βουρνάζου μὲ τίτλο «Ἡ θηραϊκὴ γῆ ὡς κονία δομῆς», ποὺ εἶχε ἐκφωνηθῆ στὶς 19 Ἀπριλίου 1927. Τὸ πλέον καίριο ἀπόσπασμα τῆς ὁμιλίας του εἶναι ἡ ἔναρξή της, ποὺ ἔχει κατά λέξη ὡς ἑξῆς: «Ἡ οἰκοδομικὴ τέχνη μετε- χειρίσθη τὴν θηραϊκὴν γῆν πρὸς σκευασίαν κονιαμάτων ἀπὸ ἐποχῆς παλαιο- τάτης, καὶ κατὰ τὴν παράδοσιν ἡ παρὰ τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων ποιηθεῖσα ἐπὶ τοῦ Ἰλισσοῦ γέφυρα ἐδομήθη διὰ χαλίκων καὶ κονιάματος θηραϊκῆς γῆς, τοῦ ὁποίου ἡ μεταχρόνιος σκληρότης ὑπῆρξε τουλάχιστον ἴση πρὸς τὴν τῶν χαλί- κων. Φαίνεται ὅθεν, ὅτι αἱ ἀξιόλογοι ἰδιότητες τῆς ἡφαιστείου γῆς διεγνώ- σθησαν ἀπὸ τῶν χρόνων ἐκείνων». Ἡἀνακοίνωση αὐτὴ ἐλάμβανε διαστάσεις τολμήματος, ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὴν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἔγινε, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ γέφυρα δὲν ὑπῆρχε πλέ- ον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ οἱ ἱστορικὲς πληροφορίες γι’ αὐτὴν ἦταν ἀνύπαρκτες, ὅπως καὶ γιὰ τὸ ἀρχαῖο τσιμέντο, τοῦ ὁποίου ἡ ὕπαρξη πιστοποιήθηκε ἀπὸ τὸν κ. E. Εὐσταθιάδη μόλις στὰ μέσα τῆς δεκαετίας τοῦ ’70. Ἀγαθῇ τύχῃ ἀνακαλύ- ψαμε μία γκραβούρα ἀγνώστου καλλιτέχνη, ἐποχῆς ἀρχῶν τοῦ 18ου αἰῶνα, ὅπου ἀναπαρίσταται ἡ ἐν λόγῳ γέφυρα, δομημένη ἀπὸ χυτοὺς πλίνθους ἀπὸ μπετὸν συναρμολογημένους μὲ τσιμεντοκονία. Γιὰ τὴν ἱστορία ἀξίζει νὰ ἀναφερθῇ, ὅτι τὸ πρῶτο ἔργο ἀπὸ μπετὸν στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο κατὰ τὴ νεώτερη ἱστορικὴ περίοδο ἦταν ἐπίσης μία γέφυρα στὴν πόλη τῆς Μυτιλήνης, κατασκευασμένη μόλις τὸ 1918 ἀπὸ τὸν καθηγητὴ X. Παρασκευόπουλο τοῦ E.M.Π. ἐφάμιλλη μ’ αὐτὴν τῆς ἀρχαίας Ἀθήνας. Μάριος Μαμανέας