ΕΜΜ. ΕΤ. ΚΑΡΑΜΑΝΩΛΗΣ Προϊστορικὲς ἑλληνικὲς γραφὲς (Παρουσίαση 3 ἐγχαράκτων πηλίνων ἀντικειμένων) Ι Ἡ γραφή, ὡς γνωστόν, προὐποθέτει ὀργανωμένην κοινωνίαν. Οἱ πρωτόγονοι καὶ οἱ νομάδες δὲν ἔγραψαν, διότι δὲν εἶχαν ἀνάγκην γραφῆς, δὲν εἶχαν πολιτισμόν. Ἡ κοινωνικὴ ἀνάπτυξις, οἱ πολύπλοκες ἀνθρώπινες σχέσεις, οἱ ἀναγκαῖες ἐπικοινωνίες ἔχουν ὡς ἐπακόλουθον τὴν δημιουργίαν γραφῆς. Ἡ ἀποτύπωσις τῶν σκέψεων τοῦ ἀνθρώπου, ὥστε νὰ δυνηθῆ νὰ τὶς ἀναγνώση κάποιος ἄλλος συνάνθρωπός του, δὲν γίνεται τυχαίως, ἀλλ ̓ ἀναγκαίως, ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἐξωτερικεύσεως ἰδεῶν, τῆς μεταδόσεως μηνυμάτων, τῆς διατηρήσεως γεγονότων. Κατ’ ἀρχὴν ἡ ἀρίθμησις, πρὸς ἀναπλήρωσιν τῆς μνήμης, κατόπιν ἡ περιγραφή, πρὸς διατήρησιν γεγονότων, ἑδημιούργησαν τὴν γραφήν. Ὁ βοσκὸς ἀριθμεῖ μὲ σημεῖα τὰ ζῶα ἤ τὴν παραγωγήν τους ἤ περιοδικὰ φυσικὰ φαινόμενα, διὰ νὰ θυμᾶται. Ὁ γεωργὸς ἀργότερα περιγράφει τοὺς ἀγρούς, καταγράφει τὶς ἀποστάσεις τους καὶ ἀναγράφει τὴν ἐσοδεία τους. Ὃ ἔμπορος, μετὰ ταῦτα, ἀνταλλάσσει πράγματα μὲ πράγματα, διατηρῶν εἰς τὴν μνήμην του, διὰ καταγραφῆς, τὰς συναλλαγάς του. Οἱ σφραγίδες καὶ τὸ χρῆμα τελικῶς εἶναι τὸ ἐπιστέγασμα τῆς συγκροτημένης κοινωνίας καὶ ἀποτελοῦν τὸ πλέον ἐξελιγμένον εἶδος γραφῆς, καθ ̓ ὅσον πρόκεται περὶ συμπεπυκνωμένης, περιεκτικῆς καὶ ἀποκλειστικῆς γραφῆς εἰδικῶν φορέων ἐξουσίας. ̓Απὸ πότε ὑπάρχει ἆραγε γραφὴ εἰς τὸν ἑλληνικὸν χῶρον; Κατὰ τ ̓ ἀνωτέρω, γραφὴ πρέπει νὰ ἔχωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τότε ποὺ συναντοῦμε μόνιμες ἐγκαταστάσεις ἀνθρώπων, ἀνθρώπινον πολιτισμὸν καὶ ὀργανωμένες κοινωνίες. Ἢ Μινωϊκὴ γραφὴ μὲ τοὺς σφαγιδολίθους ἀρχικῶς, τὰ ἱερογλυφικὰ τοῦ περιφήμου δίσκου τῆς Φαιστοῦ καὶ τὴν Γραμμικὴ Γραφὴν Α ἀργότερον (στ. Έλ. Ἔθνους, |, σ. 122) ἀποδεικνύει τὴν ὀρθότητα τοῦ συλλογισμοῦ ὅτι μόνο ἀνεπτυγμένες κοινωνίες ἔχουν ἀπαραιτήτως καὶ γραφήν. Τοῦτ ̓ αὐτὸ ἐπιβεβαιοῖ καὶ ὁ Μυκηναϊκὸς πολιτισμὸς διὰ τῆς Γραμμικῆς Β, τὰ συλλαβογράμματα τῆς ὁποίας ἀνέγνωσεν ὁ ΝεπίΓΙ5 (στ. Ἔλ. Ἔθν., ἴ, σ. 295). ̓Αλλὰ πρὸ τῆς Μινωϊκῆς καὶ Μυκηναϊκῆς ἀνακτορικῆς ζωῆς, ὑπῆρἔαν εἰς ὁλόκληρον τὸν Ἑλλαδικὸν χῶρον ὀργανωμένες καὶ ἀνεπτυγμένες κοινωνίες, ἴσως, ἄν ὄχι ἀνωτέρας κλάσεως πολιτισμοῦ. Π ̓Απὸ τοῦ 7.000 μέχρι τοῦ 2.000 π.Χ., ποὺ διαρκεῖ ἡ Νεολιθικὴ Ἐποχὴ καὶ ἀκολουθεῖ ἡ Χαλκοκρατία (2.000 - 1.200 π.Χ.) ἐντὸς τῆς ὁποίας ἑντάσσονται ἡ Μινωϊκὴ καὶ Μυκηναϊκὴ ἐποχή), ὁπότε καὶ τελειώνει ἡ προϊστορία τῆς Ἑλλάδος (Ἱστορ. Ελ. Ἔθνους, ἴ) μὲ τὶς προαναφερθεῖσες γραφὲς Α καὶ Β ἀνεπτύχθησαν καὶ ἄλλοι θαυμαστοὶ πολιτισμοὶ καὶ τέλειες κοινωνίες. Οἱ πολιτισμοὶ Σέσκλου, Διμηνίου (5.000 - 3.000 π.Χ.), Τσαγγλί, Ῥαχμάνι, Σουφλί, ̓Αργίτσης (4.000 - 3.000 π.Χ.) στὴ Θεσσαλία, Ν. Νικομηδείας, Σερβίων, Σιταγρῶν, Τικιλί (4.000 - 2.500 π.Χ.) στὴν Μακεδονία, Λιανοκλ.αδίου (23.000 - 2.000 π.Χ.) στὴ Στερεὰ Ἑλλάδα κ.λ.π. μᾶς ἄφησαν ἀνεπανάληπτα μέχρι σήμερον ἔργα τέχνης σὲ εἰδώλια, ἀγγεῖα καὶ ἐργαλεῖα. Τὸ εἰδώλιο τῆς γυναίκας τῶν Φαρσάλων (Νεολιθικὴ Ἑλλάς, εἰκ. 38, σελ. 85, ἔκδοσις Ἔθν. Τραπέζης, 1973), τὸ ἀγγεῖον τοῦ Σέσκλου (Ιστορία Ἑλ. Ἔθνους, σελ. 73), τὰ λίθινα καὶ ὀστέινα ἐργαλεῖα (Ἱστορία Ἑλ. Ἔθνους, σελ. 53), θαυμάσια εἰς σύλληψιν, ἔκφρασιν, κάλλος, ἐπινόησιν καὶ χρησιμότητα, εἶναι δείγματα προηγμένων κοι-