ΕΜΜ. ΕΤ. ΚΑΡΑΜΑΝΩΛΗΣ Προϊστορικὲς ἑλληνικὲς γραφὲς (Παρουσίαση 3 ἐγχαράκτων πηλίνων ἀντικειμένων) Ι Ἡ γραφή, ὡς γνωστόν, προὐποθέτει ὀργανωμένην κοινωνίαν. Οἱ πρωτόγονοι καὶ οἱ νομάδες δὲν ἔγραψαν, διότι δὲν εἶχαν ἀνάγκην γραφῆς, δὲν εἶχαν πολιτισµόν. Ἡ κοινωνικὴ ἀνάπτυξις, οἱ πολύπλοκες ἀνθρώπινες σχέσεις, οἱ ἀναγκαῖες ἐπικοινωνίες ἔχουν ὡς ἐπακόλουθον τὴν δημιουργίαν γραφῆς. Ἡ ἀποτύπωσις τῶν σκέψεων τοῦ ἀνθρώπου, ὥστε νὰ δυνηθῆ νὰ τὶς ἀναγνώση κά- ποιος ἄλλος συνάνθρωπός του, δὲν γίνεται τυχαίως, ἀλλ᾽ ἀναγκαίως, ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἐξωτερικεύσεως ἰδεῶν, τῆς μεταδόσεως μηνυμάτων, τῆς διατηρήσεως γεγονότων. Κατ’ ἀρχὴν ἡ ἀρίθμησις, πρὸς ἀναπλήρωσιν τῆς µνήµης, κατόπιν ἡ περιγραφή, πρὸς διατήρησιν γεγονότων, ἑδημιούργησαν τὴν γραφήν. Ὁ βοσκὸς ἀριθμεῖ μὲ σημεῖα τὰ ζῶα ἤ τὴν παραγωγήν τους ἤ περιοδικὰ φυσικὰ φαινόμενα, διὰ νὰ θυμᾶται. Ὁ γεωργὸς ἀργότερα περιγράφει τοὺς ἀγρούς, καταγράφει τὶς ἀποστάσεις τους καὶ ἀναγράφει τὴν ἐσοδεία τους. Ὃ ἔμπορος, μετὰ ταῦτα, ἀνταλλάσσει πράγματα μὲ πράγματα, διατη- ρῶν εἰς τὴν μνήμην του, διὰ καταγραφῆς, τὰς συναλλαγάς του. Οἱ σφραγίδες καὶ τὸ χρῆμα τελικῶς εἶναι τὸ ἐπιστέγασμα τῆς συγκροτημένης κοινωνίας καὶ ἀποτελοῦν τὸ πλέον ἐξελιγμένον εἶδος γραφῆς, καθ᾽ ὅσον πρόκεται περὶ συμπεπυκνωμένης, περιε- κτικῆς καὶ ἀποκλειστικῆς γραφῆς εἰδικῶν φορέων ἐξουσίας. ᾿Απὸ πότε ὑπάρχει ἆραγε γραφὴ εἰς τὸν ἑλληνικὸν χῶρον; Κατὰ τ᾽ ἀνωτέρω, γρα- φὴ πρέπει νὰ ἔχωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τότε ποὺ συναντοῦμε μόνιμες ἐγκαταστά- σεις ἀνθρώπων, ἀνθρώπινον πολιτισμὸν καὶ ὀργανωμένες κοινωνίες. Ἢ Μινωϊκὴ γραφὴ μὲ τοὺς σφαγιδολίθους ἀρχικῶς, τὰ ἱερογλυφικὰ τοῦ περιφή- µου δίσκου τῆς Φαιστοῦ καὶ τὴν Γραμμικὴ Γραφὴν Α ἀργότερον (στ. Έλ. Ἔθνους, |, σ. 122) ἀποδεικνύει τὴν ὀρθότητα τοῦ συλλογισμοῦ ὅτι μόνο ἀνεπτυγμένες κοινωνίες ἔ- χουν ἀπαραιτήτως καὶ γραφήν. Τοῦτ᾽ αὐτὸ ἐπιβεβαιοῖ καὶ ὁ Μυκηναϊκὸς πολιτισμὸς διὰ τῆς Γραμμικῆς Β, τὰ συλλαβογράμματα τῆς ὁποίας ἀνέγνωσεν ὁ ΝεπίΓΙ5 (στ. Ἔλ. Ἔθν., ἴ, σ. 295). ᾿Αλλὰ πρὸ τῆς Μινωϊκῆς καὶ Μυκηναϊκῆς ἀνακτορικῆς ζωῆς, ὑπῆρ- ἔαν εἰς ὁλόκληρον τὸν Ἑλλαδικὸν χῶρον ὀργανωμένες καὶ ἀνεπτυγμένες κοινωνίες, ἴ- σως, ἄν ὄχι ἀνωτέρας κλάσεως πολιτισμοῦ. Π ᾽Απὸ τοῦ 7.000 µέχρι τοῦ 2.000 π.Χ., ποὺ διαρκεῖ ἡ Νεολιθικὴ Ἐποχὴ καὶ ἀκολου- θεῖ ἡ Χαλκοκρατία (2.000 - 1.200 π.Χ.) ἐντὸς τῆς ὁποίας ἑντάσσονται ἡ Μινωϊκὴ καὶ Μυκηναϊκὴ ἐποχή), ὁπότε καὶ τελειώνει ἡ προϊστορία τῆς Ἑλλάδος (Ἱστορ. Ελ. Ἔ- θνους, ἴ) μὲ τὶς προαναφερθεῖσες γραφὲς Α καὶ Β ἀνεπτύχθησαν καὶ ἄλλοι θαυμαστοὶ πολιτισμοὶ καὶ τέλειες κοινωνίες. Οἱ πολιτισμοὶ Σέσκλου, Διμηνίου (5.000 - 3.000 π.Χ.), Τσαγγλί, Ῥαχμάνι, Σουφλί, ᾿Αργίτσης (4.000 - 3.000 π.Χ.) στὴ Θεσσαλία, Ν. Νικομηδείας, Σερβίων, Σιταγρῶν, Τι- κιλί (4.000 - 2.500 π.Χ.) στὴν Μακεδονία, Λιανοκλ.αδίου (23.000 - 2.000 π.Χ.) στὴ Στε- ρεὰ Ἑλλάδα κ.λ.π. μᾶς ἄφησαν ἀνεπανάληπτα μέχρι σήμερον ἔργα τέχνης σὲ εἰδώ- λια, ἀγγεῖα καὶ ἐργαλεῖα. Τὸ εἰδώλιο τῆς γυναίκας τῶν Φαρσάλων (Νεολιθικὴ Ἑλλάς, εἰκ. 38, σελ. 85, ἔκ- δοσις Ἔθν. Τραπέζης, 1973), τὸ ἀγγεῖον τοῦ Σέσκλου (Ιστορία Ἑλ. Ἔθνους, σελ. 73), τὰ λίθινα καὶ ὀστέινα ἐργαλεῖα (Ἱστορία Ἑλ. Ἔθνους, σελ. 53), θαυμάσια εἰς σύλλη- ψιν, ἔκφρασιν, κάλλος, ἐπινόησιν καὶ χρησιμότητα, εἶναι δείγματα προηγμένων κοι-