ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
257ΜΑΙΟΣ 2003
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ — ΠΑΝΑΓΟΣ, ΣΑΡΑΝΤΟΣ
Κείμενο φύλλου
ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ
ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
ξς´. Λεύκιππος
Ὁ Λεύκιππος γεννήθηκε στὴν Μίλητο γύρω στὸ 485 π.X.. Ἀνήσυχο πνεῦμα καὶ κάτοχος
τῶν φιλοσοφικῶν κι ἐπιστημονικῶν θεωριῶν τῆς πατρίδος του μετέβη στὴν
Ἐλέα, ὅπου παρακολούθησε τὶς διδασκαλίες τοῦ Ζήνωνος καὶ τοῦ Μελίσσου, ποὺ,
καθὼς φαίνεται, τὸν κατεγοήτευσαν. Στὴν σχολὴ ποὺ ἵδρυσε ἀργότερα στὰ Ἄβδηρα,
βλάστησε ἕνα νέο θαυμάσιο «δένδρο», ποὺ φέρει τὰ χαρακτηριστικὰ καὶ τῆς Ἰωνίας
καὶ τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος: Πρόκειται γιὰ τὴν Ἀτομικὴ Θεωρία, τῆς ὁποίας ὑπῆρξε
ὁ ἀδιαμφισβήτητος (σύμφωνα μὲ τὸν Ἀριστοτέλη καὶ τὸν Θεόφραστο) πατήρ καὶ γεννήτωρ.
Τὸ γεγονὸς ὅτι γιὰ ἕνα μεγάλο χρονικὸ διάστημα παραγκωνίσθηκε ἢ καὶ ἀγνοήθηκε
δὲν ὀφείλεται στὸν μαθητὴ καὶ ἑταῖρο του Δημόκριτο ἀλλὰ στὸν Ἐπίκουρο, ὁ
ὁποῖος εἴτε ἀπὸ ὑστεροβουλία (στὸν Κῆπο ἐδιδάσκετο ἀποκλειστικὰ ἡ ἀτομικὴ θεωρία)
εἴτε χάριν ἀστειότητος ἔλεγε τὴν φράση: «Λεύκιππον οὐδ’ εἰ γέγονεν οἶδα», ποὺ
τελικὰ «πέρασε».
Ὁ Λεύκιππος, γνώριζε τὸ ἀναξιμάνδρειον ἄπειρον,ὅπως γνώριζε καὶ τὴν ἀρχὴ τοῦ
Ἐμπεδοκλέους, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ἡ ὁποιαδήποτε μεταβολὴ ἄλλο δὲν εἶναι παρὰ
ἀνακατάταξη τῶν στοιχειακῶν ὀντοτήτων, οἱ ὁποῖες κατὰ τὸν Μέλισσο εἶναι ἀΐδιες κι
ἀμετάβλητες. Ἡ «διαλεκτικὴ» κι οἱ «διχοτομίες» τοῦ Ζήνωνος καὶ τὸ «ἀμετάπτωτον»
τοῦ Μελίσσου τὸν συγκλόνισαν. «Ἂν μεταβληθῇ τὸ ὄν, τότε θὰ χαθῇ καὶ τὴν θέση του
θὰ καταλάβῃ τὸ μὴ ὄν... κι ἂν ὑπάρχῃ πολλαπλότητα τῶν ὄντων, τότε πρέπει ἕνα - ἕκαστον
ἐξ αὐτῶν νὰ εἶναι ὅπως ἀκριβῶς εἶναι καὶ τὸ ἕνα Ὄν», ἔλεγε ὁ Σάμιος. Ὁ Ἀκραγαντῖνος
κι ὁ Ἀναξαγόρας, ἂν καὶ τὰ γνώριζαν αὐτά, δὲν μπόρεσαν νὰ ξεπεράσουν
τὸν Παρμενίδη, ποὺ οὔτε ν’ ἀκούσῃ ἤθελε γιὰ μὴ ὂν ἤ κενό, ἀφοῦ τὸ «πᾶν ἔμπλεον ἐστι
ἐόντος». Ὁ Λεύκιππος τόλμησε νὰ «υἱοθετήσῃ» τὴν ἔννοια τοῦ μὴ ὄντος ἢ κενοῦ ὡς
πρωταρχικὴ προϋπόθεση γιὰ τὴν ἑρμηνεία τοῦ φυσικοῦ κόσμου, τοῦ ὁποίου ἡ ὕπαρξη
ὀφείλεται στὴν κίνηση ἢ στὸν «ἡρακλειτικὸν πόλεμο».
Τὸ κενό, κατὰ τὸν Λεύκιππο, ἀποκτᾷ μιὰ μορφὴ ὕπαρξης, ποὺ δὲν εἶναι καθόλου
ὑποδεέστερη ἐκείνης τῶν ἀτόμων καὶ τὸ μὴ ὂνὑπολαμβάνεται ὡς ὂνἐπίσης, κάτι γιὰ
τὸ ὁποῖο δικαίως διαμαρτύρεται ὁ Πλάτων στὸν «Πολιτικό» του, διότι τὸ κενὸ μόνο
ὡς ἄρνηση καὶ ἀπουσία ὕπαρξης ἀτόμων ἢ ὄντων ἐννοεῖται καὶ καθόλου δὲν ταυτίζεται
μὲ τὸν χῶρο, ἐντὸς τοῦ ὁποίου κινοῦνται τὰ ἄτομα καὶ οἱ κόσμοι. Τὰ ἄτομα διαχωρίζονται
ἀνάμεσά τους διὰ τοῦ κενοῦ, τὸ ὁποῖο τοὺς ἐπιτρέπει πλῆθος συνδυασμῶν
καὶ συσχετισμῶν, ποὺ ὡς ἀποτέλεσμα ἔχουν τὴν δημιουργία ἀπείρων ποικιλιῶν ὄντων
καὶ κόσμων.
Τὰ ἔσχατα δομικὰ στοιχεῖα τῶν ὄντων δηλαδὴ τὰ ἀπειροελάχιστα σωματίδια τῆς
ὕλης ὀνομάζονται πλέον ἄτομα· διατηροῦν δὲ ὅλες τὶς ἐλεατικὲς ἰδιότητες ἤτοι τῆς
ὁμοιογένειας, τῆς συμπάγειας, τῆς ἀμεταβλητότητος καὶ τῆς φυσικῆς (ὄχι ὅμως καὶ μαθηματικῆς)
ἀ-διαιρετότητος. Προικίζονται ὡστόσο καὶ μὲ τὸ χάρισμα τοῦ ἡρακλειτικοῦ
«ἀεικίνητου», ἐνῷ ὡς μέσα διαφοροποίησης ἀνάμεσά τους διατηροῦν τὸ ἴδιον
σχῆμα, τὴν ἰδίαν διάταξη καὶ τὴν ἰδίαν κατάσταση (θέση) τους.
Μὲ τὴν κίνηση («ἀεικίνητον») συνδέεται ἄμεσα ἡ ἔννοια τῆς βαρύτητας. Τὰ συμπαγῆ
καὶ ἄτμητα δομικὰ στοιχεῖα τῆς ὕλης διαφέρουν ἀναμεταξύ τους ὡς πρὸς τὸ
μέγεθος, σύμπτωμα τοῦ ὁποίου εἶναι τὸ βάρος, ποὺ προσδιορίζεται οὐσιαστικὰ ἀπὸ