Ὁ γεννήτορας τοῦ σημερινοῦ καισαροπαπισμοῦ Ὁ ἐπίσκοπος Καισαρείας Εὐσέβιος (γενν. τὸ 265 μ.X.) εἶναι συγγραφέας τριῶν κυρίως ἔργων. Ἡ «Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία» βέβαια εἶναι τὸ πιὸ ἀξιόλογο, γιατὶ διασῴζει μαζὶ μὲ τὴν ἱεραρχία τῶν θρόνων τὴν ἱστορικὴ ὕπαρξη τῶν πόλεων, ποὺ ἦσαν ἐπίκεντρα ἐκκλησιαστικῆς - ἐπισκοπικῆς δράσεως. Δεύτερο συγγραφικὸ ἔργο του ὡς συμβούλου στὴ θρησκευτικὴ Κωνσταντίνεια πολιτικὴ εἶναι τὸ «Εἰς Βίον τοῦ Κωνσταντίνου», ὅπου ἀντὶ ἱστορικῶν γεγονότων παραθέτει ὁμιλίες του «Ὑπὲρ τῶν θεοστέπτων καὶ θεοφόρων Ἰσαποστόλων Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης». Τὸ τρίτο ἔργο του, «Παντοδαπὴ Ἱστορία», ἀποτελεῖ συγκομιδὴ περιηγητικῶν ἐντυπώσεων ἀπὸ διάφορες ἐπισκέψεις του καὶ πληροφορίες ποὺ εἶχε συγκεντρώσει γιὰ «ἀλλοδαπὲς περιοχές». Γιὰ νὰ ἔχουμε μιὰ ἰδέα περὶ τῆς ποιότητος τῶν ἔργων τοῦ Εὐσεβίου, παραθέτουμε τὶς ἀπόψεις περὶ αὐτοῦ τοῦ σπουδαιότερου ἱστορικοῦ τῆς «Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας» καὶ καθηγητοῦ τῆς Ἱστορίας τῶν χριστιανικῶν δογμάτων στὴν πολύφημη φιλοσοφικο-θεολογικὴ σχολὴ τῆς Τυβίγγης Ἄντολφ Χάρνακ, ὅπως αὐτὲς ἀναλύονται στὸ κλασικὸ πλέον ἔργο του “Di Mission und ausbreitung des Christe utums” (= Ἡ ἀποστολὴ καὶ ἡ ἐξάπλωση τῆς χριστιανοσύνης στοὺς τρεῖς πρώτους αἰῶνες της). Ὁ καθηγητὴς κρίνοντας τὴν ἐκκλησιαστικὴ πολιτικὴ τοῦ Κωνσταντίνου λέγει, ὅτι «ἔθεσε τὶς βάσεις τῆς βυζαντινῆς θεοκρατίας...», καὶ ὅτι ὁ ἐκκλησιαστικὸς μυστικοσύμβουλός του Εὐσέβιος, ὁ Ἐπίσκοπος Καισαρείας, «μὲ τὰ δουλοπρεπῆ κείμενά του ἀντὶ νὰ φωτίζῃ, σκότιζε τὰ διανοήματα τοῦ καλοπροαίρετου γιὰ τὸ Χριστιανισμὸ αὐτοκράτορα». Τὰ ἴδια λέγει κι ὁ δικός μας ἐκκλησιαστικὸς ἱστορικός, ἀρχιμανδρίτης Βασίλειος Στεφανίδης, ὁ ὁποῖος ἀποφαίνεται ὡς ἑξῆς γιὰ τὴ συγγραφικὴ προσφορὰ τοῦ Εὐσεβίου: «Σκοπίμως ἢ ὄχι ὁ Εὐσέβιος δὲν ἐσεβάσθη τὴν ἱστορικὴν ἀλήθεια, ἰδιαιτέρως εἰς τὰ περὶ τοῦ πολυταράχου βίου τοῦ Κωνσταντίνου A´» («Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία», ἐκδόσεις «Ἀστὴρ» Παπαδημητρίου, β´ ἔκδοση). Ἀπομονώνουμε ἕνα ἐξώφθαλμο παράδειγμα, γνωστὸ σ’ ὅλους τοὺς ἱστορικοὺς τῆς ρωμαιο-βυζαντινῆς Κωνσταντίνειας περιόδου, ἡ ὁποία τελειώνει μὲ τὸ θάνατο τοῦ μετανοήσαντος γιὰ τὰ πολλαπλᾶ του ἐγκλήματα, ὅπως ἀκριβῶς καὶ ὁ διάβολος ποὺ «ὅταν γεράσῃ γίνεται καλογεράκι». Ἔτσι κι ὁ αὐτοκράτορας Κώνστας Χλωρὸς ἐγκαινίασε τὴ μακραίωνη - καὶ μέχρι σήμερα ἰσχύουσα - «Βαβυλώνεια αἰχμαλωσία» τῆς Ἐκκλησίας. Στὰ ἐγκαίνια τῆς «Νέας Ρώμης» ἢ «Νέας Σιὼν» ἢ Κωνσταντινούπολης (330 μ.X.) ὡς ὁμιλητὴς ὡρίσθηκε ὁ αὐτοκρατορικώτερος τῶν ἐπισκόπων Εὐσέβιος, ὁ ὁποῖος δὲν μίλησε δυστυχῶς τὴ γλῶσσα τῆς ἀλήθειας, ἀλλὰ κολάκευσε τὰ «μιξοβάρβαρα» ἤθη τοῦ Κωνσταντίνου Χλωροῦ, ποὺ παρέμεινε «Ἰσόβιος κατηχούμενος χριστιανο-πολυθεϊστής, χωρὶς ποτὲ νὰ βαπτισθῇ». Ὁ ἐν λόγῳ αὐτοκράτορας ὑπῆρξε ὁ «ἀσυγχώρητος δολοφόνος τῆς συζύγου του φαύστας, τοῦ γιοῦ του Κρίσπου, τοῦ γυναικάδελφού του καὶ ἄλλων δέκα περίπου ἔμπιστων θαλαμηπόλων καὶ φρουρῶν του, ἐπειδὴ τοὺς ὑποψιαζόταν ὅτι συνωμοτοῦν ἐναντίον του», γράφει ὁ Gibbon στὸ ἔργο του «Ἄνοδος καὶ Πτώση τοῦ Ἀνατολικοῦ Ρωμαϊκοῦ Κράτους». Ὅλ’ αὐτὰ