ΜΑΝΩΛΗΣ ΜΑΡΚΑΚΗΣ Συμβολὴ στὴν κοινωνιολογία τῆς ἡγεσίας Ἡγέτες εἶναι τὰ μέλη ἐκεῖνα τῆς ὁμάδας ποὺ ἐπηρεάζουν τὶς δραστηριότητές της. Μὲ τὸν ὁρισμὸ αὐτὸ ὅλα τὰ μέλη τῆς ὁμάδας εἶναι τουλάχιστο σὲ κάποιον βαθμὸ ἡγέτες. Ἡ ἡγεσία μὲ ἄλλες λέξεις εἶναι μιὰ ποσοτικὴ μεταβλητή. Ἔτσι μποροῦμε νὰ μιλοῦμε γιὰ ἡγέτες ἤ γιὰ τὸ ποσοστὸ τῆς ἡγεσίας ἐπενδυμένο σ ̓ ἕνα ὁρισμένο πρόσωπο. Μὲ τὴν ἔννοια αὐτή, τὰ μέλη ἐκεῖνα τῆς ὁμάδας ποὺ τὴν ἐπηρεάζουν σημαντικὰ μποροῦν νὰ ὀνομασθοῦν ἡγέτες, μὲ τὸν περιορισμὸ ὅτι διαφέρουν μόνο σὲ σχέση μὲ τὸ ποσοστὸ ἐπιρροῆς ἀπὸ τὰ μέλη τῆς ὁμάδας. 'Ὑπάρχουν πολλοὶ συντελεστὲς ποὺ μποροῦν νὰ συμβάλλουν στὴν ἄνιση κατανομὴ τῆς ἐπιρροῆς μεταξὺ τῶν μελῶν μιᾶς ὁμάδας. Ἡ μικρὴ ὁμάδα ποὺ ἀνήκει σὲ ἕνα μεγάλο ὀργανισμό, ἡ ἐπιτροπὴ μιᾶς λέσχῆς, μιᾶς πανεπιστημιακῆς συγκλήτου, ἑνὸς συνεταιρισμοῦ εἶναι πιθανὸ νὰ ἔχει ἕναν ἐπίσημο ἡγέτη, τὸν πρόεδρο, ποὺ εἴτε διορίζεται εἴτε ἐκλέγεται. Ο τυπικὸς αὐτὸς ἡγέτης ἀποκαλεῖται συχνὰ «ἡγέτης κορυφῆς, γιὰ νὰ διακριθεῖ ἀπὸ ἕνα μὴ τυπικὸ ἡγέτη. Ὁ ἡγέτης μιᾶς ὁμάδας εἶναι πιθανὸ νὰ ἐπηρεάζει δυσανάλογα τὴν δραστηριότητά της, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀναγκαῖο. Εἶναι πολὺ σημαντικὸ νὰ διακρίνομε τὸν ἡγέτη ἀπὸ τὸ ἄτομο ἐκεῖνο ποὺ διαθέτει σημαντικὸ ποσοστὸ ἐπιρροῖῆς, καθὼς καὶ ἀπὸ τὸν ἐπίσημο ἀρχηγὸ τῆς ὁμάδας, ποὺ μπορεῖ νὰ ἔχει μικρὴ ἐπιρροή. Μὲ ἄλλες λέξεις δὲν ἀποτελοῦν πραγματικοὺς ἡγέτες ὅλοι οἱ τυπικοὶ ἡγέτες. Ἐνῶ οἱ περισσότεροι ὀργανισμοὶ προσπαθοῦν νὰ ἀναθέσουν τὴν ἡγεσία σὲ ἀνθρώπους ἱκανοὺς νὰ τὴν ἐξασκήσουν, δὲν τὸ ἐπιτυγχάνουν πάντα. Οἱ περισσότεροι ἀπὸ τοὺς βασικοὺς ἐκπροσώπους τῶν μικρῶν ὁμάδων ἄρχισαν νὰ ὑπάρχουν χωρὶς καμμιὰ ἐπίσημη διάκριση τῆς θέσης τοὺς μεταξὺ τῶν μελῶν τους. Ἣ ἰδιότητα τοῦ προϊσταμένου, ἐνῶ ἀποτελεῖ ἕνα σημαντικὸ συντελεστὴ γιὰ τὴν κατανόηση τῆς ἰσχύος, δὲν μπορεῖ νὰ ἑρμηνεύσει τὴν διαφορικὴ ἐπιρροὴ στὶς ὁμάδες ποὺ μελετῶνται στὸ ἐργαστήριο. Ἐὰν τὰ μέλη μιᾶς ὁμάδας ἐπιλέγονται τυχαῖα ἀπὸ ἕνα πληθυσμὸ ποὺ ποικίλει κατὰ φύλο καὶ ἀπασχόληση, ἀκόμα καὶ ἄν δὲν ἀναγνωρίζονται ἐπίσημα διακρίσεις, οἱ εὐρύτατα ἀποδεκτὲς διαφορὲς τῆς ἐξωτερικῆς κοινωνικῆς θέσης μποροῦν νὰ ἐπηρεάσοὺν τὴν κοινωνικὴ συναλλαγὴ στὴν ὁμάδα. Οἱ νεώτεροι ἐπιλέγονται μὲ μιὰ διαδικασία, τὴν ὁποία ἀποκαλοῦμε «τυχαὶα» στὶς στατιστικὲς δειγματοληψίες ἀπὸ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, καὶ εἶναι ἐξαιρετικὰ πιθανὸ ἡ κριτικὴ ἐπιτροπὴ νὰ περιλάβει στὴν ὁμάδα ἄνδρες καὶ γυναῖκες ἀλλὰ καὶ ἐπιστήμονες, ἐπαγγελματίες, ἰδιοκτῆτες ἤ ἀνειδίκευτους ἐργάτες. Ἣ ἀπαίτηση ὁμοφωνίας στὶς ἀποφάσεις τῆς κριτικῆς ἐπιτροπῆς δημιουργεῖ μιὰ ἐπίσημη ἰσότητα ἰσχύος, ἀλλὰ καὶ μιὰ παραδοχὴ ὅτι οἱ νεώτεροι θὰ ἀντιμετωπίζουν σὰν ἴσοι ὁ ἕνας τὸν ἄλλο. Ὁ Στρόντ καὶ οἱ συνερευνητές του ἐπέλεξαν πρόσωπα ἀπὸ κανονικοὺς «καταλόγους» κριτικῶν ἀντιπροσώπων καὶ δημιούργησαν μιὰ τεχνητὴῆ κριτικὴ ἐπιτροπὴ ποὺ κατάγραφε τὶς ἀλπηθινὲς διαδικασίες τῶν ἀποφάσεων, ὅπως θὰ τὸ ἔκανε μιὰ πραγματικὴ κριτική ἐπιτροπή. Αὐτὴ ἡ ἔρευνα ἔδειξε, ὅτι ὁ ἡγέτης ἐκλέγεται ἀπὸ τὰ μέλη. Οἱ ἄνδρες ἐπιλέγονταν συχνότερα στὴν θέση αὐτὴ τῆς ὑποθετικῆς ἰσχύος ἀπὸ τὶς γυναῖκες, ἐνῶ τὰ πρόσωπα ὑψηλότερης ἐπαγγελματικῆς θέσης ἐπιλέγονταν πρόεδροι σὲ ἕνα ἐξαιρετικὰ δυσανάλογο ἀριθμό, σὲ σύγκριση μὲ τὰ πρόσωπα χαμηλότερης ἐπαγγελματικῆς θέσης. Οἱ ἄνθρωποι καὶ τὰ πρόσωπα ὑψηλῆς ἐπαγγελματικῆς θέσης ἦσαν ἐξαιρετικὰ ἐνεργοὶ συμμέτοχοι καὶ δυσανάλογα ἰσχυροὶ στὴν διαμόρφωση τῆς τελικῆς ἀπόφασης. Πέρα ἀπὸ τὴν ἐπίσημη καὶ τὴν ἐξωτερικὴ θέση, μιὰ προνομιούχα θέση στὸ πλέγμα τῶν ἐπικοινωνιῶν τῆς ὁμάδας μπορεῖ νὰ δημιουργήσει προῦποθέσεις διαφοροποιημένης ἐπίδρασης. Ἐν τούτοις σὲ πολλὲς ὁμάδες ποὺ μελετήθηκαν στὸ ἐργαστήριο, τέθηκαν σὲ ἔλεγχο ὅλοι αὐτοὶ οἱ συντελεστές, δηλαδὴ τόσο οἱ θέσεις στὴ δομὴ ὅσοκαὶ ἡ ἐξωτερικὴ θέση. Τυπικὰ τὰ πρόσωπα αὐτὰ ἦσαν φοιτητές τοῦ ἰδίου φύλου, ποὺ τυχαῖα συγκροτοῦνταν σὲ ὁμάδες καὶ ἦσαν ἄγνωστοι μεταξύ τους. Μὲ τὴν εὐθεῖα μελέτη τῆς συναλλαγῆς σὲ τέτοιες ὁμάδες καὶ τὴν ἀνάλυση τῆς ἱεράρ-