Πῶς καθώριζαν τὸ στῖγμα οἱ ναυτικοί Ἡ τέχνη τοῦ «εὖ ναυτίλλεσθαι» τῶν Ἑλλήνων εἶναι παγκοσμίως ἀποδεκτή, ὅλες τὶς ἐποχές. Στοὺς ἀρχαίους χρόνους ὁ θαυμασμὸς τῆς Πόλεως πρὸς τοὺς ναυτίλους ἦταν μεγάλος. Ἄλλωστε, σχεδὸν ὅλες ἦσαν παραλιακὲς καὶ οἱ πλεῖστες ἐξ αὐτῶν ἀποικίες, ἐνῷ οἱ μεσογειακὲς πόλεις ἀπεῖχαν λιγώτερο ἀπὸ 30 χλμ. ἀπὸ τὸ ἐπίνειό τους. Πῶς ὅμως ταξίδευαν σὲ τόσο μακρυνοὺς τόπους – σ’ ὅλη τὴ γνωστὴ τότε Γῆ, τὴν «καθ’ ἡμᾶς οἰκουμένην»,4 ἀλλὰ καὶ στὴν ὑπόλοιπη; Εἶναι οἱ μέθοδοι / διαδικασίες γιὰ τὸν ΗΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ: ΝΑΥΤΙΛΙΑ: ἀσφαλῆ πλοῦ1. Ὁ πλοίαρχος ἀνέκαθεν ἔχει τοῦτο, πλὴν τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων (διοίκηση, φόρτωση κ.ἄ.), ὡς προσὸν καὶ κύριο μέλημά του. Καὶ οἱ ἀπαραίτητες γνώσεις πολλαπλές· ὅπως τοῦ καιροῦ (ἄνεμοι, θύελλες, ρεύματα), τῆς κατάλληλης ἐποχῆς [«ἐς θέρεος ὡραῖος πέλεται (= γίνεται) πλόος»,2 ἐνῷ τὸ χειμῶνα εἶναι ἀνάγκη «πηδάλιον... κρεμάσασθαι»] καὶ τῶν οὐρανίων κινήσεων (ἡλίου, ἀστέρων κ.ἄ.). Ὁ χρόνος, βασικὸς παράγων τῆς ναυσιπλοΐας, ἀπαιτοῦσε ἕνα σωστὸ ἡμερολόγιο καὶ ἀκριβῆ ὄργανα μέτρησής του (ὡρολόγια, κλεψύδρες) μὲ σφάλμα ὄχι μεγαΦωτ. 1. Ἀστρολάβος (7). λύτερο ἀπὸ 10 δευτερόλεπτα! [Παρέκβαση: Μελετώντας τὸ «Ὡρολόγιον τοῦ Ἀνδρόνικου», τὴν Πλάκα καὶ τὰ ἄλλα τρία ὡρολόγιά του –τὸ ἡλιακὸ (ἐμπορικό), τὸ ὑδραυλικὸ (παντὸς καιροῦ) καὶ τὸ ἡλιακὸ (ὀροφῆς)– μεγάλης ἀκριβείας, διεπίστωσα ὅτι ἡ μικρότερη μονάδα ἦταν τὰ 10´´. Πράγματι, στὸ ὑδραυλικὸ ἦταν ἴσο μὲ ἕνα ποτηράκι (1.080 ἑκ.3 : 6 = 180) καὶ στὸ ἡλιακὸ 4 χλσ. Τότε δὲν καταλάβαινα τὸ λόγο μέτρησης τοῦ χρόνου μὲ τόση ἀκρίβεια. Ἕνας ἀπὸ τοὺς σκοποὺς ἦταν ὁ ἀκριβὴς προσδιορισμὸς θέσεως στὴ γήϊνη σφαῖρα]. Ἡ ναυσιπλοΐα στηρίζεται βασικὰ στὴ δυνατότητα εὕρεσης τῆς θέσεως τοῦ πλοίου (στῖγμα) μὲ παρατηρήσεις ἀκτῶν ἢ οὐρανίων σωμάτων, μὲ τομὲς εὐθειῶν θέσεως (Σχ. 7) καὶ στῖγμα1 εἶναι οἱ συντεταγμένες, ἤτοι τὸ πλάτος (βόρειο, νότιο) καὶ τὸ μῆκος (ἀνατολικό, δυτικό), ἐπὶ χαρτῶν ὅσο γίνεται ἀκριβέστερων (καὶ τώρα ἀκόμη διορθώνονται ἀπὸ δορυφορικὲς φωτογραφίες). Ἀκόμα καὶ σήμερα ἡ δυσκολία εὕρεσης τοῦ στίγματος εἶναι μεγάλη λόγῳ πολλῶν παραμέτρων (δια-