Πῶς καθώριζαν τὸ στῖγμα οἱ ναυτικοί Ἡ τέχνη τοῦ «εὖ ναυτίλλεσθαι»τῶν Ἑλλήνων εἶναι παγκοσμίως ἀποδεκτή, ὅλες τὶς ἐποχές. Στοὺς ἀρχαίους χρόνους ὁ θαυμα- σμὸς τῆς Πόλεως πρὸς τοὺς ναυτίλους ἦταν μεγάλος. Ἄλλω- στε, σχεδὸν ὅλες ἦσαν παραλιακὲς καὶ οἱ πλεῖστες ἐξ αὐτῶν ἀποικίες, ἐνῷ οἱ μεσογειακὲς πόλεις ἀπεῖχαν λιγώτερο ἀπὸ 30 χλμ. ἀπὸ τὸ ἐπίνειό τους. Πῶς ὅμως ταξίδευαν σὲ τόσο μακρυνοὺς τόπους – σ’ ὅλη τὴ γνωστὴ τότε Γῆ, τὴν «καθ’ ἡμᾶς οἰκουμένην»,4ἀλλὰ καὶ στὴν ὑπόλοιπη; ΝΑΥΤΙΛΙΑ: ΗΗΝΑΥΤΙΛΙΑ: Εἶναι οἱ μέθοδοι / διαδικασίες γιὰ τὸν ἀσφαλῆ πλοῦ1. Ὁ πλοίαρχος ἀνέκαθεν ἔχει τοῦτο, πλὴν τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων (διοίκηση, φόρτωση κ.ἄ.), ὡς προσὸν καὶ κύριο μέλημά του. Καὶ οἱ ἀπαραίτητες γνώσεις πολ- λαπλές· ὅπως τοῦ καιροῦ(ἄνεμοι, θύελλες, ρεύματα), τῆς κατάλληλης ἐποχῆς [«ἐς θέρεος ὡραῖος πέλεται(= γί- νεται)πλόος»,2ἐνῷ τὸ χειμῶνα εἶναι ἀνάγκη «πηδά- λιον... κρεμάσασθαι»] καὶ τῶν οὐρανίων κινήσεων(ἡλί- ου, ἀστέρων κ.ἄ.). Ὁ χρόνος,βασικὸς παράγων τῆς ναυσιπλοΐας, ἀπαι- τοῦσε ἕνα σωστὸ ἡμερολόγιο καὶ ἀκριβῆ ὄργανα μέτρη- σής του (ὡρολόγια, κλεψύδρες) μὲ σφάλμα ὄχι μεγα- λύτερο ἀπὸ 10 δευτερόλεπτα! Φωτ. 1. Ἀστρολάβος (7). [Παρέκβαση: Μελετώντας τὸ «Ὡρολόγιον τοῦ Ἀνδρόνικου»,τὴν Πλάκα καὶ τὰ ἄλλα τρία ὡρολόγιά του –τὸ ἡλιακὸ (ἐμπορικό), τὸ ὑδραυλικὸ (παντὸς και- ροῦ) καὶ τὸ ἡλιακὸ (ὀροφῆς)– μεγάλης ἀκριβείας, διεπίστωσα ὅτι ἡ μικρότερη μονάδα ἦταν τὰ 10´´. Πράγματι, στὸ ὑδραυλικὸ ἦταν ἴσο μὲ ἕνα ποτηράκι (1.080 ἑκ.3: 6 = 180) καὶ στὸ ἡλιακὸ 4 χλσ. Τότε δὲν καταλάβαινα τὸ λόγο μέτρησης τοῦ χρόνου μὲ τόση ἀκρίβεια. Ἕνας ἀπὸ τοὺς σκοποὺς ἦταν ὁ ἀκριβὴς προσδιορι- σμὸς θέσεως στὴ γήϊνη σφαῖρα]. Ἡ ναυσιπλοΐα στηρίζεται βασικὰ στὴ δυνατότητα εὕρεσης τῆς θέσεως τοῦ πλοίου (στῖγμα) μὲ παρατηρήσεις ἀκτῶν ἢ οὐρανίων σωμάτων, μὲ τομὲς εὐθειῶν θέσεως (Σχ. 7)καὶ στῖγμα1εἶναι οἱ συντεταγμένες, ἤτοι τὸ πλάτος (βόρειο, νότιο) καὶ τὸ μῆκος (ἀνατολικό, δυτικό), ἐπὶ χαρτῶν ὅσο γίνεται ἀκριβέστερων (καὶ τώ- ρα ἀκόμη διορθώνονται ἀπὸ δορυφορικὲς φωτογραφίες). Ἀκόμα καὶ σήμερα ἡ δυσκολία εὕρεσης τοῦ στίγματος εἶναι μεγάλη λόγῳ πολλῶν παραμέτρων (δια-