«TPAΓῼΔIA»: Ἡ ᾠδὴ γιὰ τὸν «Τράγον» (= ἡγέτην) ΜΙΑ ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥ Ἐ ξ ἁπαλῶν ὀνύχων ἀποροῦσα ὑποσυνείδητα, γιατὶ οἱ βαθύνοες πρόγονοί μας κατωνόμασαν Τραγῳδίαν (= ᾠδὴν τράγου, τρα- γούδι) τὴν κορυφαία πνευματικὴ δημιουργία των, καθαρτικὴ τῆς ψυχῆς καὶ τῶν παθῶν πάσης φύσεως. Ἀναρωτιώμουν πῶς τόσοι, εἰδικοὶ καὶ μή, δὲν ἀσχολήθηκαν, δὲν προσπάθησαν, δὲν ἐξή- γησαν πειστικά, δὲν ἔλυσαν τὸ αἴνιγμα–τραγῳδία. Ὁ ὅρος φαίνεται ἀταίριαστος καὶ ἀσύμβατος μὲ τὸ δρᾶμα καὶ τὰ δρώμενα ἐν αὐτῷ. Ὅμως οἱ Ἕλληνες δημιουργοί του δὲν θὰ τὸ προσδιώριζαν μὲ τὸν ὅρο τραγῳδία, ἐὰν δὲν ἦταν ὁ προσφυέστερος, ὡς κατωτέρω κατα- δεικνύεται. Ἡ ὑποσυνείδητη ἀπορία, βαθμηδὸν συνειδητοποιούμε- νη, ἔλαβε νομοτελειακὰ τὴν ἄγουσαν πρὸς λύσιν. Συνδρομῇ συγκυριῶν τὶς πρῶτες ὧρες τοῦ 2003, ἔλυσα τὸ αἴνιγμα. Ὁ Ἀριστοτέλης στὴν «Ποιητικὴν» συγκρίνει τὴν ἐποποιίαν πρὸς τὴν τραγῳ- δίαν (149b9-15): «Ἡ ἐποποιία λοιπὸν μέχρι μὲν τοῦ ὅτι εἶναι ἔμμετρος μετὰ λό- γου, σπουδαίων μίμησις, συμφωνεῖ πρὸς τὴν τραγῳδίαν· ἀλλὰ ἐπειδὴ ἔχει τὸ μέ- τρον ἁπλοῦν καὶ εἶναι ἀπαγγελία, κατὰ τοῦτο διαφέρουν. Κατὰ τὸ μῆκος δέ, ἡ μὲν τραγῳδία μάλιστα προσπαθεῖ κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ διεξάγεται σὲ μίαν πε- ρίοδον ἡλίου, ἢ ὀλίγον νὰ τὴν ὑπερβαίνῃ, ἡ δὲ ἐποποιία εἶναι ἀόριστη κατὰ τὸν χρόνον· καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρει». Οἱ τρεῖς ἐρμηνεῖες τοῦ ἐτύμου τῆς λέξεως ¶ερὶ τῆς γενέσεως τῆς τραγῳδίας πιθανολογήθηκαν τρεῖς κυρίως ἐκδοχές: Πρώτη,ὅτι προῆλθεν ἀπὸ τὴν χορικὴ λυρικὴ ποίηση. Δεύτερη,ὅτι εἶναι πρωτότυπο δημιούργημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Πνεύματος, προελθὸν ἐκ τῆς ἑλληνικῆς θρησκείας ποὺ περιεῖχε δραματικὰ στοιχεῖα. Ἐκ τῶν παναρ- χαίων ὕμνων καὶ τύπων λατρευτικῶν ἀνέκυψε τὸ πρῶτον ὑλικὸ τοῦ δράματος. Τρίτη, ἡ κρατοῦσα, ὅτι ἐκ τῆς Διονυσιακῆς λατρείας προῆλθε,συνᾴδουσα μὲ τὶς πληροφορίες τῶν ἀρχαίων πηγῶν. Τὰ πρῶτα σπέρματα τῆς τραγῳδίας ἐμφανί- σθηκαν στὴν Πελοπόννησο, στοὺς δωρικοὺς σατυρικοὺς καὶ τραγικοὺς χοροὺς τῆς λατρείας τοῦ τραγόμορφου θεοῦ Πανός, ὡς καὶ σὲ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος. Σὲ πολλὲς θρησκευτικὲς τελετὲς ὑπῆρξαν μιμητικὰ στοιχεῖα στὰ «λεγόμενα» καὶ «δρώμενα» (Παυσανίας II 37, 2). Τὰ πρῶτα αὐτὰ σπέρματα ἀναζωογονήθηκαν στὴν Ἀττικὴ κυρίως ἐκ τῆς λατρείας καὶ τελετῶν τοῦ θεοῦ Διονύσου, ποὺ κα- θιερώθηκε ἐκεῖ, ἰδίως κατὰ τοὺς χρόνους τοῦ Πεισιστράτου. Οἱ λάτρεις, ντυμέ- νοι ὡς Σάτυροι –ἀκόλουθοι τοῦ Διονύσου–, μὲ ᾄσματα ζωηρὰ καὶ μιμητικὲς κι-