Πῶς δολοφονοῦσαν ψυχικὰ τοὺς «πταῖστας» Ἡἱστορικὴ προέλευση τῶν διαπομπεύσεων ἔχει τὴν ἀπαρχή της στὶς τάξεις τοῦ λαϊκοῦ Ἰουδαϊσμοῦ τῶν Αὐτοκρατορικῶν Ἰνδιῶν τοῦ Νεπάλ. (Φαίδων Κουκουλές, «Βυζαντινῶν Βίος καὶ Πολιτισμός»). Ὁ ὅρος «δια-πόμπευση» ἀποτελεῖ μετάλλαξη τῆς ἱεροπρεποῦς λέξεως πομπὴ (Ἱερὴ πομπὴ καὶ λιτανεία). Ὁ σχολιαστὴς τοῦ Ὁμήρου Ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Εὐστάθιος, γιὰ νὰ περισώσῃ κάτι ἀπὸ τὸ διάτρητο κῦρος τῆς «βυζαντινῆς ὀρθοδοξίας», συνιστᾷ στὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη νὰ κάνῃ δυναμικὴ παρέμβαση στοὺς βυζαντινοὺς ἐπάρχους, «ὥστε μὴ τηρητέον καὶ διατηρητέον τὸν κολασμὸν τῆς Διαπομπεύσεως». Καὶ ὄχι μονάχα ἡ εὐαίσθητη συνείδηση τοῦ ὁμηρολάτρη ἱεράρχη ζητοῦσε τὴν κατάργηση τῆς Δια-πόμπευσης, ἀλλὰ διαμαρτυρόταν ἔντονα γιὰ τὴν βαρβαρικὴ χρήση τοῦ ὅρου, τὴ μετάλλαξή του ἀπὸ τὰ «ἱερὰ καὶ ὅσια τῆς ἀρχέγονης φυλῆς τῶν Ἑλλήνων» στὴ «μεσαιωνικὴ βαρβαρότητα τῆς ἐποχῆς μας»: «Τινὲς διὰ τὸν ἔχθιστον καὶ κατάπτυστον λαϊκισμὸν τὴν ἱερὰν καὶ νοηματικὴν λέξιν πομπὴν παραφράζοντες καὶ ἀντι-φράζοντες εἰς διαπόμπευσιν προκαλοῦν ψόγον εἰς ἑαυτοὺς καὶ τοὺς ἀτύχους ἀλλήλους, τῶν ὁποίων τὰ κρίματα ἂς κρίνῃ Κύριος ὁ Θεός». (Θεσσαλονίκης Εὐσταθίου, «Ἔργα-Πάρεργα», II. 634). Τί νὰ πρωτοθαυμάσῃ ὁ μελετητής· τὴν ἀγάπη τοῦ Θεσσαλονικέως Ἀρχιεπισκόπου γιὰ τὸν πατρῷον ἑλληνικὸ πολιτισμό; τὴ μητρῴα ἑλληνικὴ γλῶσσα ἢ τὸ σεβασμό του γιὰ τὸν ὑποφέροντα ἄνθρωπο, ἔστω καὶ σὲ κατάσταση ἐγκληματικῆς ἐνοχῆς; Καθρέφτης γιὰ τὸν πολυπράγμονα κ. Χριστόδουλο!! Πάντως ὁ ὅρος διατηρήθηκε μέχρι σήμερα στὴν ἀρνητικὴ ἐκφορά του. Ἡ μητέρα μου, Ναξία τὴν καταγωγή, μὲ νησιώτικη ἁπλότητα κι εὐθυκρισία, ὅταν ἄκουγε διάφορους «δημόσιους ὑποκριτὲς» νὰ μιλᾶνε κατὰ κόρον γιὰ ἠθικὴ καὶ «χρηστὰ ἤθη», μοῦ ἔλεγε: «Δὲν κοιτᾶνε, παιδί μου, τὶς πομπές τους, ποὺ κοντεύουν νὰ τοὺς πνίξουν, παρὰ ἐλέγχουν κι ὅλας;». Ὁ A. Πασπάτης στὸ «Χιακὸν Γλωσσάριον» ἀναφέρει: «Ἐν Χίῳ ἄλλοτε, ἀλλὰ μέχρις ἐσχάἩ διαπόμπευση τῶν ἀστρονόμων Ὁ ἱστορικὸς Προκόπιος στὸ ἔργο του «Ἀνέκδοτα» II 35-41 περιγράφει ὡς ἑξῆς τὸ διωγμὸ τῶν ἀστρονόμων (ἀστρολόγους τοὺς ὠνόμαζαν τότε) ἀπὸ τὸν Ἰουστινιανό: «Ἀλλὰ καὶ γιὰ τοὺς ἀστρολόγους εἶχαν μεγάλο μῖσος. Γι’ αὐτὸ καὶ μόνο ὁ ἀξιωματοῦχος ποὺ ἦταν ἁρμόδιος γιὰ τοὺς κλέφτες τοὺς βασάνιζε χωρὶς κανέναν ἄλλο λόγο καί, ἀφοῦ τοὺς μαστίγωνε ἀλύπητα στὴ ράχη, τοὺς ἔβαζε πάνω σὲ καμῆλες καὶ τοὺς διαπόμπευε σ’ ὅλη τὴν πόλη, γέρους ἀνθρώπους καὶ γενικὰ ἀξιοσέβαστα πρόσωπα, κι ἂς μὴν εἶχε νὰ τοὺς προσάψῃ καμμιὰ ἄλλη κατηγορία, παρὰ μόνο ὅτι ἤθελαν νὰ καλλιεργοῦν τὴν ἐπιστήμη τῶν ἄστρων σ’ ἕναν τόπο σὰν κι αὐτόν». Σ.M.