Πῶς ὁ Γ. Βλαχογιάννης ἔσωσε τὰ Ἀρχεῖα τοῦ ’21 ἀπὸ τὴ βαρβαρότητα τοῦ Ρωμαίικου Κράτους Ὁποιητής, πεζογράφος, λαογράφος, ἱστορικὸς καὶ ἱστοριοδί- φης Γιάννης Βλαχογιάννης γεννήθηκε τὸ 1867/8 στὴ Ναύπα- κτο. Τέκνο Ρουμελιώτου καὶ Σουλιώτισσας, ἐδῶ ἔμαθε καὶ τὰ πρῶτα του γράμματα, ἐνῷ κατόπιν ἐφοίτησε σὲ σχολεῖα τῶν Πατρῶν, τῆς Ζακύνθου καὶ τῆς Κορίνθου, ἐξαιτίας τῶν μετακινήσε- ων τῆς οἰκογενείας του. Τέλος ἦλθε στὴν Ἀθήνα, ὅπου γράφτηκε στὴ Φιλοσοφικὴ καὶ σπούδασε φιλολογία στὸ Πανεπιστήμιο. Καθηγητές του ὁ N. Πολίτης καὶ ὁ Σπ. Λάμπρος. «Λόγῳ πτώχειας» δὲν πῆρε πτυ- χίο. Παρέδιδε ὅμως μαθήματα σὲ παιδιὰ πλουσίων οἰκογενειῶν, ὅπως λ.χ. τῶν Λ. Μεταξᾶ, Κορομηλᾶ, Γ. Βλαστοῦ κ.ἄ. Τὸ 1895 ἐξέδωσε τὴν ἱστορικὴ μελέτη «Ὁ θάνατος τοῦ Ἀνδρούτσου». Γιὰ τὴ συγ- γραφή της ταλαιπωρήθηκε νὰ συλλέξῃ ὑλικό. Ἔτσι ἀντελήφθη πὼς τὸ νεοσύστατο ἑλληνικὸ κράτος δὲν διατηροῦσε ἀρχεῖο τοῦ Ἀγῶνος τοῦ ’21! Ἀπεδύθη τότε σὲ μιὰ τιτάνια προσπάθεια νὰ τὸ διασώσῃ. Θυσίασε ὅλη του τὴ ζωὴ σ’ αὐτὸ τὸ σκοπό. Αὐτὸ εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα νὰ παραμελήσῃ τὸ προσωπικό του πνευματικὸ ἔργο. Ἦταν πά- ντως ἐπιλογή του νὰ θυσιάσῃ τὴν προσωπική του δημιουργία γιὰ νὰ μᾶς κάνῃ γνω- στὴ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ ’21 ἀλλὰ καὶ τὶς μάχες τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος καὶ κά- θε ἱστορικὸ ἔγγραφο ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς Ἁλώσεως ἕως τὸ 1868. Ἀναζήτησε χειρό- γραφα καὶ γράμματα τῶν ἀγωνιστῶν ἀπὸ συγγενεῖς τους, φίλους τους κ.ἄ. Τὰ πε- ρισσότερα ἐξ αὐτῶν εἶχαν πωληθῆ μὲ τὴν ὀκᾶ σὲ μπακάλικα, μανάβικα καὶ κρεοπω- λεῖα γιὰ... κόλλες περιτυλίγματος! ὉΒλαχογιάννης τὰ ἀγόραζε μὲ μεγάλη προσω- πική του στέρηση ἀπ’ αὐτὰ τὰ καταστήματα... Τὰ ἱστορικὰ κείμενα αὐτά, ἐὰν δὲν ἦταν ὁ Βλαχογιάννης, ἦταν καταδικασμένα νὰ χαθοῦν! Ἰδού πῶς περιγράφει τὸν ἀγῶνα του, σύμφωνα μὲ μιὰ σημείωσή του: Ἀπὸ τὸ 1888 ὣς τὸ 1913 εἶχε καταφέρει νὰ συγκεντρώσῃ ἔγγραφα καὶ χειρόγραφα ποὺ ξεπερνοῦσαν τὶς 300.000 σελίδες, τὶς ὁποῖες εἶχε τακτοποιήσει σὲ φακέλους, μὲ βάση τὸ θέμα καὶ τὴ χρονολογία! Συνέλε- γε μὲ κόπο καὶ οἰκονομικὸ ξόδεμα ὅλα τὰ γραπτὰ κείμενα τῆς Ἐθνεγερσίας, πλη- ρώνοντας ἀπὸ τὴν τσέπη του σωροὺς χαρτιῶν, ποὺ τὸ ἐπίσημο κράτος ἐκποιοῦσε ὡς ἄχρηστα! Διέσωσε ἐπίσης τὸ «Ἀρχεῖον Ἀγῶνος», τὸ ὁποῖο φυλασσόταν στὸ Ἀρχει- οφυλακεῖο ποὺ εἶχε ἱδρύσει ὁ Καποδίστριας, τὸ ὁποῖο ὅμως, ὅταν καταργήθηκε ἡ φύλαξη, περιῆλθε στὸ Ἐλεγκτικὸ Συνέδριο (1885) καὶ ἕνα μέρος του μεταφέρθηκε στὴ Βουλή. Γιὰ... «λόγους χώρου», λοιπόν, ἀποφάσισαν οἱ –πάντα ἀνεύθυνοι– δημόσιοι ὑπάλληλοι γραφειοκράτες νὰ τὸ ἐκποιήσουν (1893) μὲ δημοπρασία («Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως», 16.4.1893).