«LETTER» Ὅ,τι μαρτυρεῖται παρακάτω ἔχει πλήρη καὶ διεθνῆ βιβλιογραφικὴ κάλυψη. Ἡ ἀλήθεια ὄχι μόνο λέγεται καὶ γράφεται, ἀλλὰ καὶ φαίνεται. Ἡ σταθερὴ ἑστίασή μας (focus τὸ λένε οἱ ἀγγλόφωνοι/anglophones – ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸ φακὸ/φακί = φακὸς= focus) θὰ εἶναι ἡ ὡς ἄνω λέξη-κλειδὶ προόδου: Letter. Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ ἑλληνικὸς Λόγος. Πολλοὶ τὸν ὠνόμασαν καὶ Θεό, καὶ καλὰ κάνανε, γιατὶ εἶναι θεμελιώδης καὶ βρίσκεται παντοῦ. Ἀπὸ αὐτὸν ἔγινε ἡ λέξη Letter/Γράμμα. Οἱ Ἐτροῦσκοι –οἱ ξεχασμένοι αὐτοὶ Ἕλληνες ἢ φιλέλληνες ἦταν ἐραστὲς κάθε ἑλληνικοῦ πνευματικοῦ προϊόντος– ζοῦσαν στὴν Ἐτρουρία. Ἔτσι λεγόταν τὸ κράτος τους ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους μας, καὶ σήμερα ἡ περιοχὴ ὀνομάζεται Τυρρηνία καὶ βρίσκεται βόρεια τῆς Ρώμης. Τὸν 8ο π.X. αἰῶνα οἱ Ἐτροῦσκοι πῆραν τὸ ἀλφάβητο ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες καὶ, γιὰ νὰ γράφουν, πῆραν ἐπίσης ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες ἐποίκους τὸ εἰδικὸ κατεργασμένο δέρμα, μὲ ἐπιφάνεια κατάλληλη γιὰ γραφή, ποὺ οἱ Ἕλληνες ὠνόμαζαν διφθέραἀπὸ τὸ ρῆμα δέφω = μαλακώνω, κατεργάζομαι. Διφθέρα εἶναι τὸ κατεργασμένο δέρμα. Ἀγγλιστὶ «prepared hide, anything made of leather». Ἀπὸ τὴ διφθέρα οἱ Ἐτροῦσκοι ἔκαναν τὴ λέξη Littera. Οἱ λεπτοὶ ἑλληνικοὶ φθόγγοι δ, φ καὶ θ ἀλλοιώθηκαν ἀνεπανόρθωτα. Τὸ ἀρχικὸ δ ἔγινε l, καὶ τὸ φ καὶ θ ἀποδόθηκαν μὲ τὸ διπλὸ tt. Ὅταν τὸν 5ο π.X. αἰῶνα οἱ Ἐτροῦσκοι σκλαβώθηκαν ἀπὸ τοὺς Λατίνους, οἱ ἄξεστοι Λατῖνοι πῆραν τὴ διφθέρα μέσῳ τῆς ἐτρουσκικῆς ὀρθογραφίας Littera –χωρὶς κἂν νὰ γνωρίζουν πῶς ἔφθασε σ’ αὐτούς–, ἀπὸ ὅπου οἱ Ἄγγλοι, μέσῳ τῆς γαλλικῆς γλώσσας (Lettre) ἔκαναν, ἔπλασαν τὴ λέξη Letter/γράμμα, ἀφοῦ δὲν εἶχαν οὔτε ἀλφάβητο, οὔτε τὴ λέξη γράμμα, γιατὶ δὲν ἔγραφαν. Ἡ ὀρθογραφικὴ ὀδύσσεια τοῦ Letter κράτησε τὸ διπλὸ tt ὡς ληξιαρχικὸ πιστοποιητικὸ γεννήσεως ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ διφθέρα, ποὺ καὶ ἐμεῖς, μέσῳ τῶν πολλῶν κατακτήσεων ποὺ ὑποστήκαμε, σήμερα τὸ ἔχουμε κάνει τεφτέρικαὶ ἐπαναφέραμε τὸ δ στὴν ἀρχὴ καὶ τὸ ἐπανεξελληνίσαμε σὲ δεφτέρι, ἀπὸ ὅπου γεννήθηκε ἡ ἔκφραση «τὸν ἔγραψε στὰ τεφτέρια/δεφτέρια του». Ἕνας Τοῦρκος συνάδελφος μοῦ ἔλεγε τὶς προάλλες πὼς tefter εἶναι γνήσια τουρκικὴ λέξη. Πῶς νὰ τοῦ ἐξηγήσῃς τοῦ Τούρκου ἢ καὶ τοῦ ἀγγλόφωνου τὴν Ἑλληνικὴ Ἱστορία τῆς λέξης, ὅταν δὲν εἶναι γνῶστες τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας; Ἂς δοῦμε ὅμως καὶ παρακάτω, πῶς ἡ διφθέρα ποὺ γέννησε τὸ νεοελληνικὸ δεφτέρι καὶ τὸ ἀγγλικό Letter, γονιμοποίησε ἐκπληκτικὰ καὶ θαυμαστὰ τὴν παγκόσμια σήμερα ἀγγλικὴ γλῶσσα. Letter = τὸ γράμμα ἢ σύμβολο ἑνὸς γράμματος· small letter, capital letter, lettering καὶ letter = epistle (ἐδῶ νὰ μὴν ξεχνοῦμε καὶ τὴν ἑλληνικὴ καταγωγὴ τῆς ἐπιστολῆς). Τὸ γραμματοκιβώτιο ἔγινε letter box καὶ τόσα ἄλλα μέχρι καὶ French Letter = προφυλακτικά· ἀλλὰ καὶ στὴν ἀγγλικὴ καθαρεύουσα λέγονται prophylactics. Ἀπὸ τὴν ἴδια ρίζα ἡ γραμματολογία, λογοτεχνία ἔγινε litetture, ὁ ἐγγράμματος literate, ὁ λόγιος literary, ὁ κυριολεκτικὸς literal, τὸ κατὰ γράμμα literally, ὁ βαθμὸς μόρφωσης literacy καὶ τόσα ἄλλα, ποὺ ὅλα προέρχονται ἀπὸ τὴν ὡς ἄνω ἑλληνικὴ μήτρα, ποὺ καὶ αὐτὴ ἔγινε matrix. Συμπερασματικὰ θὰ ἔλεγα πὼς γνωρίζοντας τὴν ἱστορία τῶν λέξεων γίνεσαι γνώστης καὶ τῆς ἱστορικῆς προόδου τῶν λαῶν ποὺ τὶς χρησιμοποιοῦν: Ἡ γλῶσσα εἶναι τὸ ὑφάδι τῆς ζωῆς. Θωμᾶς Ἠλιόπουλος Διευθυντὴς Κολλεγίου «Παιδεία» Μελβούρνης