«LETTER» Ὅ,τι μαρτυρεῖται παρακάτω ἔχει πλήρη καὶ διεθνῆ βιβλιο- γραφικὴ κάλυψη. Ἡἀλήθεια ὄχι μόνο λέγεται καὶ γράφεται, ἀλλὰ καὶ φαίνεται. Ἡ σταθερὴ ἑστίασή μας (focusτὸ λένε οἱ ἀγγλόφωνοι/anglophones– ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸ φακὸ/φακί = φακὸς= focus) θὰ εἶναι ἡ ὡς ἄνω λέξη-κλειδὶ προόδου: Letter. Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ ἑλληνικὸς Λόγος. Πολλοὶ τὸν ὠνόμασαν καὶ Θεό, καὶ καλὰ κάνανε, γιατὶ εἶναι θεμελιώδης καὶ βρίσκεται παντοῦ. Ἀπὸ αὐτὸν ἔγινε ἡ λέξη Letter/Γράμμα. Οἱ Ἐτροῦσκοι –οἱ ξεχασμένοι αὐτοὶ Ἕλληνες ἢ φιλέλληνες ἦταν ἐραστὲς κάθε ἑλληνικοῦ πνευματικοῦ προϊόντος– ζοῦσαν στὴν Ἐτρουρία. Ἔτσι λεγόταν τὸ κράτος τους ἀπὸ τοὺς ἀρχαί- ους μας, καὶ σήμερα ἡ περιοχὴ ὀνομάζεται Τυρρηνία καὶ βρίσκεται βόρεια τῆς Ρώμης. Τὸν 8ο π.X. αἰῶνα οἱ Ἐτροῦσκοι πῆραν τὸ ἀλφάβητο ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες καὶ, γιὰ νὰ γράφουν, πῆραν ἐπίσης ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες ἐποίκους τὸ εἰδικὸ κατεργασμένο δέρμα, μὲ ἐπιφάνεια κατάλληλη γιὰ γραφή, ποὺ οἱ Ἕλληνες ὠνόμαζαν διφθέραἀπὸ τὸ ρῆμα δέφω= μαλακώνω, κατεργάζο- μαι. Διφθέρα εἶναι τὸ κατεργασμένο δέρμα. Ἀγγλιστὶ «prepared hide, anything made of leather». Ἀπὸ τὴ διφθέρα οἱ Ἐτροῦσκοι ἔκαναν τὴ λέξη Littera. Οἱ λεπτοὶ ἑλληνικοὶ φθόγγοι δ, φ καὶ θ ἀλλοιώθηκαν ἀνεπανόρθωτα. Τὸ ἀρχικὸ δ ἔγινε l, καὶ τὸ φ καὶ θ ἀποδόθηκαν μὲ τὸ διπλὸ tt. Ὅταν τὸν 5ο π.X. αἰῶνα οἱ Ἐτροῦσκοι σκλαβώθηκαν ἀπὸ τοὺς Λατίνους, οἱ ἄξεστοι Λατῖνοι πῆραν τὴ διφθέρα μέσῳ τῆς ἐτρουσκικῆς ὀρθογραφίας Littera–χωρὶς κἂν νὰ γνωρίζουν πῶς ἔφθασε σ’ αὐτούς–, ἀπὸ ὅπου οἱ Ἄγγλοι, μέσῳ τῆς γαλλικῆς γλώσσας (Lettre) ἔκαναν, ἔπλα- σαν τὴ λέξη Letter/γράμμα, ἀφοῦ δὲν εἶχαν οὔτε ἀλφάβητο, οὔτε τὴ λέξη γράμμα, γιατὶ δὲν ἔγραφαν. Ἡ ὀρθογραφικὴ ὀδύσσεια τοῦ Letterκράτησε τὸ διπλὸ ttὡς ληξιαρχικὸ πιστοποιητικὸ γεν- νήσεως ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ διφθέρα, ποὺ καὶ ἐμεῖς, μέσῳ τῶν πολλῶν κατακτήσεων ποὺ ὑπο- στήκαμε, σήμερα τὸ ἔχουμε κάνει τεφτέρικαὶ ἐπαναφέραμε τὸ δ στὴν ἀρχὴ καὶ τὸ ἐπανε- ξελληνίσαμε σὲ δεφτέρι, ἀπὸ ὅπου γεννήθηκε ἡ ἔκφραση «τὸν ἔγραψε στὰ τεφτέρια/δε- φτέρια του». Ἕνας Τοῦρκος συνάδελφος μοῦ ἔλεγε τὶς προάλλες πὼς tefterεἶναι γνήσια τουρκικὴ λέξη. Πῶς νὰ τοῦ ἐξηγήσῃς τοῦ Τούρκου ἢ καὶ τοῦ ἀγγλόφωνου τὴν Ἑλληνικὴ Ἱστορία τῆς λέξης, ὅταν δὲν εἶναι γνῶστες τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας; Ἂς δοῦμε ὅμως καὶ παρακάτω, πῶς ἡ διφθέρα ποὺ γέννησε τὸ νεοελληνικὸ δεφτέρι καὶ τὸ ἀγγλικό Letter, γονιμοποίησε ἐκπληκτικὰ καὶ θαυμαστὰ τὴν παγκόσμια σήμερα ἀγγλικὴ γλῶσσα. Letter = τὸ γράμμα ἢ σύμβολο ἑνὸς γράμματος· small letter, capital letter, letteringκαὶ letter= epistle(ἐδῶ νὰ μὴν ξεχνοῦμε καὶ τὴν ἑλληνικὴ καταγωγὴ τῆς ἐπιστολῆς). Τὸ γραμμα- τοκιβώτιο ἔγινε letter boxκαὶ τόσα ἄλλα μέχρι καὶ French Letter= προφυλακτικά· ἀλλὰ καὶ στὴν ἀγγλικὴ καθαρεύουσα λέγονται prophylactics. Ἀπὸ τὴν ἴδια ρίζα ἡ γραμματολογία, λογοτεχνία ἔγινε litetture, ὁ ἐγγράμματος literate, ὁ λόγιος literary, ὁ κυριολεκτικὸς literal, τὸ κατὰ γράμ- μα literally, ὁ βαθμὸς μόρφωσης literacyκαὶ τόσα ἄλλα, ποὺ ὅλα προέρχονται ἀπὸ τὴν ὡς ἄνω ἑλληνικὴ μήτρα, ποὺ καὶ αὐτὴ ἔγινε matrix. Συμπερασματικὰ θὰ ἔλεγα πὼς γνωρίζοντας τὴν ἱστορία τῶν λέξεων γίνεσαι γνώστης καὶ τῆς ἱστορικῆς προόδου τῶν λαῶν ποὺ τὶς χρησιμοποιοῦν: Ἡγλῶσσα εἶναι τὸ ὑφάδι τῆς ζωῆς. Θωμᾶς Ἠλιόπουλος Διευθυντὴς Κολλεγίου «Παιδεία» Μελβούρνης