η´. Ἡ κατασκευὴ τοῦ ἰδεολογήματος τοῦ «Ἑλληνοχριστιανισμοῦ» Ἐρχόμενοι στοὺς διαφωτιστὲς ποὺ ἐπιθυμοῦσαν καὶ ἐργάστηκαν σκληρὰ γιὰ τὸ Αὐτοκέφαλο, θὰ σταθοῦμε στὸν Θεόκλητο Φαρμακίδη, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε ἕνας ἀπὸ τοὺς λίγους προοδευτικοὺς ἄντρες καὶ ποὺ ὑποστήριξε μέχρι τὸ τέλος τῆς ζωῆς του μὲ πάθος τὶς ἰδέες τοῦ διαφωτισμοῦ. Ἂν καὶ κληρικός, ἀρχιμανδρίτης, προσπάθησε νὰ κατοχυρώσῃ τοὺς ἀγῶνες τοῦ ἔθνους γιὰ ἀνεξαρτησία, βάζοντας πάντα πρώτη τὴν ἑλληνική του ἐθνικὴ συνείδηση. Πολλοὶ τὸν κατηγόρησαν ὅτι ἔγινε πιόνι στὰ χέρια τοῦ ἀντιβασιλέα Μάουρερ, ἐνῷ στὴν πραγματικότητα τὸ μόνο ποὺ τὸν ἀπασχολοῦσε ἦταν πῶς θὰ κατάφερνε νὰ προωθήσῃ τὰ ἰδανικὰ τοῦ διαφωτισμοῦ σὲ μία δύσκολη γιὰ τὸ ἔθνος ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποία οἱ νοσταλγοὶ τῆς τουρκοκρατίας (γιατὶ ὑπῆρχαν καὶ τέτοιοι μεταξὺ τῶν φανατικῶν ρωμιῶν) ἔφθαναν στὸ σημεῖο νὰ ἀναπολοῦν τὶς εὐτυχισμένες ἐποχὲς, ὅταν τὸ ἔθνος ἦταν ὑπόδουλο στὸν Σουλτᾶνο. Γιὰ τοῦ λόγου τὸ ἀληθὲς παραθέτουμε ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν συντηρητικῶν ἀπόψεων ἐφημερίδα τῆς ἐποχῆς «Εὐαγγελικὴ Σάλπιγξ» (ρωμαιοχριστιανικῶν συμφερόντων), ἡ ὁποία μέσα ἀπὸ τὶς στῆλες της ὑμνεῖ τὴν περίοδο τῆς τουρκοκρατίας: «Καὶ τὰ μὲν πολιτικὰ ἤθη βλέπομεν καθ’ ἡμέραν ἐλεεινά. Τῶν δὲ οἰκιακῶν καὶ κοινωνικῶν ἐκδηλοῦνται κηλῖδες καὶ νοσήματα ἀνήκουστα ἢ μόλις ἀκουστὰ πρὶν τῆς ἐπαναστάσεως...».(1) Μὲ τουρκόφιλα δημοσιεύματα στὶς ἀθηναϊκὲς ἐφημερίδες καὶ μία ἀλλότρια ἀντιβασιλεία νὰ ρυθμίζῃ τὶς τύχες τοῦ ἐξαθλιωμένου ἔθνους, ὁ Φαρμακίδης σίγουρα ἔνιωθε τὸν κίνδυνο νὰ πᾶνε ὅλα στράφι. Γι’ αὐτὸ τὸ λόγο καὶ προσπάθησε νὰ προσφέρῃ ὅποια καλύτερη ὑπηρεσία πρὸς τὸ ἔθνος μποροῦσε, ἀκόμη καὶ ἂν αὐτὸ σήμαινε συνεργασία μὲ τὴν ἀντιβασιλεία στὸ θέμα τοῦ Αὐτοκέφαλου. Τὸ ζητούμενο ἦταν νὰ στεφθῇ ἡ προσπάθεια μὲ ἐπιτυχία, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴ χρήση ποὺ θὰ γινόταν μετὰ ἀπὸ τὴ μοναρχία. Ὑπῆρχε ἐξ ἄλλου (καὶ συνεχίζει νὰ ὑπάρχῃ) ἡ πιθανότητα, τὸ Αὐτοκέφαλο τελικὰ νὰ ἐξυπηρετοῦσε τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους ἀντὶ τῆς ντόπιας ὀλιγαρχίας. Ἐξ ἄλλου τὸ Αὐτοκέφαλο δὲν ἀλλοίωνε τὴ λειτουργία ἢ τὸ δόγμα τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ ὁπωσδήποτε ἐπηρέαζε τὴ λειτουργία τῆς Πολιτείας. (1) «Εὐαγγελικὴ Σάλπιγξ», ἀρ. φ. 15, 14/11/1836.