ΔΑΥΛΟΣ/262, Ὀκτώβριος 2003 17067 μάχη τοῦ Δηλίου τὸ 424 π.Χ. ὁ Βοιωτάρχης Πα- γώνδας παρατάσσει τὸ δεξιόν του μὲ βάθος πα- ρατάξεως 25 ἀνδρῶν καὶ ἀπωθεῖ τὸ ἀριστερὸν τῆς παρατάξεως τῶν Ἀθηναίων ὑπὸ τὸν Ἱππο- κράτη βάθους 8 ἀνδρῶν. Τὴν ἐξασθένησι τοῦ ἀριστεροῦ του καὶ τοῦ κέντρου τῆς παρατάξεώς του, ὅπου νικοῦσαν οἱ Ἀθηναῖοι, ἐξουδετέρωσε ὁ Παγώνδας μὲ ἑλιγμὸ τοῦ κρυμμένου πίσω ἀπὸ τὸν λόφον ἐκλεκτοῦ ἱππικοῦ του, ποὺ κινήθηκε ἀπὸ ἀριστερὰ καὶ κτύπησε αἰφνιδιαστικὰ τὸ δε- ξιὸν τῶν Ἀθηναίων ἀπὸ τὰ πλευρὰ καὶ τὰ νῶτα, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν σύγχυσι καὶ τὴν ἀνατροπή του. Ὅπως ὀρθὰ ἔχει παρατηρηθῆ, ἡ σημασία τῆς μάχης τοῦ Δηλίου στὴν ἐξέλιξη τῆς πολε- μικῆς τακτικῆς ἦταν μεγάλη. ὉΠαγώνδας διὰ πρώτην φορὰν ἐφήρμοσε τὴν «λοξὴν φάλαγγα», ποὺ ἀργότερα θὰ τελειοποιοῦσε ὁ Ἐπαμεινών- δας (Ἱστορ. Ἑλλ. Ἔθνους, Ἐκδοτική, τ. Γ1, σελ. 217-218). Ὁ Ἐπαμεινώνδας, σπουδαῖος βέβαια στρα- τιωτικὸς ἡγέτης, δὲν παρέταξε λοξὰ τὴν φάλαγ- γα στὰ Λεῦκτρα, ὅπως προφανῶς ἐσφαλμένα ἐπεκράτησε νὰ λέγεται ἀπὸ μίαν φράσιν τοῦ Διο- δώρου, –«Διὸ καὶ λοξὴν ποιήσας τὴν φάλαγγα, τὰ τοὺς ἐπιλέκτους ἔχοντα κέρατι ἔγνω κρίνειν τὴν μάχην»–,ἡ ὁποία δὲν ἐπιβεβαιώνεται ἀπὸ καμμίαν ἄλλην μαρτυρίαν ἢ ἔμμεσην ἔνδειξιν. Τὰ χαρακτηριστικὰ τῆς λοξῆς φάλαγγος πα- ρουσιάζει ἡ παράταξις τοῦ Ἐπαμεινώνδου τὸ 362 π.Χ. στὴν μάχη τῆς Μαντινείας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσε τὴν μακρὰ Θηβαϊκὴ παράδο- σι. Ἀπὸ τὴν ἀρχική τους θέσι, 7 χιλ. πρὸς Β. τῆς Τεγέας, ὁ Ἐπαμεινώνδας μετεκίνησε τὶς δυνά- μεις του πρὸς τὰ ΒΔ. Καὶ ἀνεδιέταξε τὰ τμήμα- τά του διαγωνίως σὲ ἀληθινὴ «λοξὴ» φάλαγγα. Τὴν ἐπίθεση ἀνέλαβε τὸ ἐνισχυμένο ἀριστερὸ τῶν Βοιωτῶν μὲ ἐπικεφαλῆς ἰσχυρὸ ἀπόσπασμα ἱππέων καὶ ἁμίππων σὲ σχῆμα σφήνας, ἐνῷ ἕνα μικρὸ ἀπόσπασμα προκαλύψεως ἐξωρμοῦσε μὲ σκοπὸ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐπέμβασι τῶν Ἀθηναί- ων, ποὺ κατεῖχαν τὸ ἀριστερὸ τῆς ἀντιπάλου πα- ρατάξεως. Πέραν τῆς ἐξαπατήσεως τῶν ἀντιπά- λων ὁ Ἐπαμεινώνδας ἐχρησιμοποίησε καὶ ἄγνω- στο ἀριθμὸ ὁπλιτῶν ἐκτὸς ἀπὸ τὴν φάλαγγα. Ἡ σθεναρὴ ὅμως ἀντίστασις τῶν Ἀθηναίων καὶ ὁ θάνατος τοῦ Ἐπαμεινώνδου δὲν ἐπέτρεψε στοὺς Βοιωτοὺς καὶ στοὺς συμμάχους των νὰ ἐκμεταλ- λευθοῦν τὴν ἀρχική τους νίκη. Μὲ ἐξαιρετικὴ τιμὴ Γεώργιος Παν. Λουριδᾶς Ἔφορος τοῦ Συνδέσμου τῶν ἐν Ἀττικῇ Λακεδαιμονίων Ἡ Ρωμιοσύνη καὶ τὸ ἀναλόγιο τοῦ Ἀριστοτέλη τώπισης» ἔτυχε κάποιος ἀτυχὴς κίονας, τὸν ὁποῖον ἀνέλαβαν οἱ «ὑπεύθυνοι» νὰ μετατρέψουν σὲ «χρήσιμο» ἀντικείμενο. Γι’ αὐτὸ τὸν τοποθέτησαν κάτω ἀπὸ τὴ βρύση, προκειμένου νὰ πέφτῃ τὸ νερὸ πάνω του. Δὲν εἶμαι εἰδική, ἀλλὰ νομίζω πὼς πρέπει νὰ σκάφτηκε κιόλας, γιὰ νὰ μπορῇ νὰ λιμνάσῃ λίγο νεράκι καὶ γιὰ τὰ ζῶα ποὺ μπο- ροῦν νὰ ἐπισκέπτωνται ἀνενό- χλητα τὸ χῶρο, καθὼς ἀφοῦ ἔγιναν οἱ ἀπαραίτητες ἐργασίες (φτειάχτηκαν σκαλοπάτια καὶ ὑπάρχει καὶ ράμπα γιὰ τοὺς ἀνθρώπους μὲ εἰδικὲς ἀνάγκες), φαίνεται ὅτι τὰ χρήματα τελείωσαν πρὶν ἀγορασθῇ καὶ μιὰ πόρ- τα ποὺ νὰ κλείνῃ. Ὅσο γιὰ τὴν ὕπαρξη φυλά- κων... Ἔ, ὄχι δὰ νὰ μποῦμε σὲ τόσα ἔξοδα... Τὶς παλιόπετρες θὰ φυλᾶμε τώρα; Σᾶς εὐχαριστῶ Κωνσταντῖνα Μπρώνη Ἅγιοι Ἀνάργυροι Κύριε διευθυντά, Αἰσθάνθηκα ἀνείπωτη ντροπὴ κατὰ τὴν ἐπί- σκεψή μου στὴ Σχολὴ τοῦ Ἀριστοτέλη στὴ Μα- κεδονία, βλέποντας πεταμένο τὸ ἀναλόγιο καὶ τὸν κίονα ποὺ στηριζόταν αὐτὸ (ἐνῷ πρὶν ἀπὸ ἕνα χρόνο εἶχε στηθῇ ἀπὸ ὅσους ὑποτίθεται ἔχουν ἀναλάβει τὴ φροντίδα τῶν εὑρημάτων), σὲ σημεῖο ποὺ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀπομάκρυνσή του. (Ἐσωκλείω φωτογραφία). «Καλύτερης ἀντιμε-