ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Ὃ ὁλοκληρωτισμὸς σήμερα καὶ τὸ «7984» τοῦ "Οργουελ Μιὰ ἀπὸ τὶς «ἐπετείους» τῆς φετεινῆς χρονιᾶς, ποὺ δὲν πέρασε καθόλου ἀπαρατήρητη, καί, ἀσφαλῶς, ἡ πιὸ ἰδιότυπη, εἶναι τοῦ βιβλίου τοῦ Τζώρτζ "Οργουελ, «/9δ4». Γιὰ τὴν ἀκρίβεια δὲν πρόκειται γιὰ ἐπέτειο. Ὅταν γράφτηκε, στὰ 1948, ἀσφαλῶς ὁ μεγάλος βρεταννὸς συγγραφέας δὲν πίστευε, πὼς ὅσα ἐξιστοροῦσε στὸ βιβλίο του αὐτό, ἦταν βέβαιο πὼς θὰ συνέβαιναν 36 χρόνια ἀργότερα. ̓Απλῶς ἀντέστρεψε τὰ δύο τελευταῖα νούμερα τῆς χρονιᾶς ἐκείνης καὶ τὸ 48 ἔγινε 84. Οὔτε ἦταν τόσο ἀφελὴς νὰ διακινδυνέψει τόσο σαφεῖς καὶ συγκεκριμένες προφητεῖες γιὰ τὸ μέλλον. ̓Απλούστατα ἤθελε νὰ δώσει ἕνα μήνυμα, νὰ προειδοποιήσει γιὰ ἕνα πιθανὸ κίνδυνο, νὰ προτρέψει τοὺς ἀνθρώπους ν ̓ ἀντισταθοῦν μ ̓ ὅλες τὶς δυνάμεις στὴν ἀπειλὴ τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ. Δὲν θὰ μιλήσουμε, ἐδῶ, γιὰ τὸ συγγραφέα μὲ τὴν αἰνιγματικὴ προσὠπικότητα καὶ τὸ λογοτεχνικὸ ἔργο του. Ὅλα εἶναι γνωστά. Γιὰ ὅλα ἔχουν γραφτεῖ δεκάδες βιβλία, ἄρθρα καὶ μελέτες. Φυσικά, δὲν θὰ ἐπιχειρήσουμε κάτι ἀκόμα πιὸ κοινότοπο: μιὰ λεπτομερῆ ἀνάλυση τοῦ ἐπίμαχου βιβλίου του, ποὺ τόσο προβλημάτισε τότε ποὺ πρωτοβγῆκε, ἀλλὰ καὶ τώρα ποὺ συνεχίζει νὰ ἐκδίδεται καὶ νὰ πουλιέται κατὰ ἑκατομμύρια ἀντίτυπα. Αὐτὸ πού, ἐδῶ, θὰ μᾶς ἀπασχολήσει εἶναι τοῦτο: Ἡ προφητεία ἤ, ἄν προτιμᾶτε, ἡ πρόβλεψη τοῦ ”Οργουελ, γιὰ τὴν δημιουργία ἑνὸς παγκόσμιου σοσιαλιστικοῦ δικτατορικοῦ καθεστῶτος στὸν κόσμο ἔχει ἐπαληθευτεῖ ἢ τείνει νὰ ἑπαληθευτεῖ στοὺς χρόνους μας; Ὃ ὁλοκληρωτισμός, μ ̓ ἄλλα λόγια, θὰ εἶναι τὸ «καθεστὼς» διακυβέρνησης τῆς ἀνθρωπότητας τοῦ μέλλοντος; Χωρὶς ἀμφιβολία οἱ καταστάσεις ποὺ ἀναλύονται στὸ «1984», ὁ ἐφιαλτικὸς καὶ σκοτεινὸς κόσμος ποὺ περιγράφει, δὲν ἔγιναν ἤ δὲν ἔγιναν, ἀκόμα, πραγματικότητα. Ὃ "Οργουελ. ἀποδείχθηκε ἕνας ὑπερβολικὰ ἀπαισιόδοξος συγγραφέας, ἀνεδαφικὸς καὶ ἐξωπραγματικός; ̓Αλλὰ τότε γιατὶ τόσος θόρυβος γύρω του; Γιατὶ τόσοι πολλοὶ ἐπιμένουν νὰ διαβάσουν ἕνα οὐτοπικὸ παραμύθι ποὺ μόνο ἀνησυχίες, φόβους καὶ δέος προκαλεῖ; Ἡ ἀπάντηση εἶναι ἁπλῆ. Ὅσο κι ἄν ὁ «κόσμος» τοῦ «7984» εἶναι ἕνα μακρινὸ ὅραμα, ὅλοι, σήμερα, περισσότερο ἀπὸ ἄλλοτε, νιώθουμε πὼς ὁ κίνδυνος τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ εἶναι ἁπτός. "Αν ἄλλοτε ἀπορρίπταμε χωρὶς συζήτηση ἕνα τέτοιο ἐνδεχόμενο, σήμερα οἱ πιὸ πολλοί, οἱ πιὸ εὐαισθητοποιημένοι καὶ ἀνήσυχοι καί, ἄν θέλετε, οἱ πιὸ ἀπαισιόδοξοι τὸ νὰ συμβεῖ κάτι παρόμοιο δὲν τὸ ἀποκλείουν πιά. ̓Εκεῖ ἀκριβῶς ἔγκειται καὶ ἡ ἀξία τοῦ βιβλίου αὐτοῦ: Στὴν διαρκῆ καὶ μόνιμη ἐπικαιρότητά του. Δὲν μᾶς ἀφήνει νὰ ἠσυχάσουμε, νὰ κοιμηθοῦμε ἤσυχοι. Εἶναι ἕνας ἐφιάλτης νοερὸς καὶ φανταστικός, βέβαια, πολὺ ὅμως πειστικός, μὲ πολλὲς ὁμοιότητες, ἀναλογίες καὶ γνωρίσματα, μὲ ἄλλους «ἐφιάλτες», ποὺ ζήσαμε ἤ ποὺ ζοῦμε. Ποιὸς μπορεῖ νὰ ξεχάσει τοὺς αἱματοστάλαχτους ὁλοκληρωτισμοὺς τῆς ̓Αφρικῆς καὶ τῆς ̓Ασίας, τώρα ἤ στὸ πρόσφατο παρελθόν, τοὺς ραφιναρισμένους καὶ τεχνολογικὰ τελειοποιημένους μηχανισμοὺς καταπίεσης, ἐκβιασμοῦ καὶ ἀποπροσανατόλισης σ ̓ ἄλλες χῶρες καὶ λαοὺς τῆς δῆθεν πολιτισμένης ἀνθρωπότητας; Θᾶναι κοινοτοπία νὰ θυμίσουμε καθεστῶτα σ ̓ ̓Ανατολὴ καὶ Δύση, ποὺ «λάμπρυναν» τὸν αἰῶνα μας καὶ μᾶς ἔδωσαν ἀκριβῶς αὐτὸ ποὺ μᾶς ἔδωσε ὁ "Οργουελ μὲ τὸ βιβλίο του: μιὰ πρόγευση, μιὰ ἰδέα ἑνὸς ὁλοκληρωτικοῦ, ἀπόλυτου, ἄχρωμου ἀλλὰ τέλειου φασισμοῦ, σοσιαλιστικοῦ ἤ μή, ποὺ συμβατικὰ καὶ παίζοντας μὲ τοὺς ἀριθμοὺς τὸν τοποθέτησε στὶς μέρες μας. ̓Ακριβῶς ἔτσι «λειτουργεῖ» καὶ τὸ «/9δ4». Ὅπως ἕνα κουδούνι κινδύνου ποὺ προσπαθεῖ νὰ ξυπνήσει μιὰ παραπαίουσα, ὑπνώττουσα καὶ χωρὶς ἀνθρωπιστικὰ ἰδανικὰ ἀνθρωπότητα καὶ νὰ τὴν κάνει νὰ συνειδητοποιήσει τὸν μεγάλο, τὸν μακρινὸ ἀκόμα ἀλλὰ κάθε ἄλλο παρὰ ἀπίθανο κίνδυνο τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ. Μ ̓ αὐτὸ μᾶς καλεῖ ὁ "Οογουελ νὰ ἐντείνουμε τὴν ἐπαγρύπνησή μας. Ἡ τελειοποίηση τῆς μηχανῆς, ὅλα αὐτὰ τὰ μοντέρνα ἐπιτεύγματα τῆς ὑπερσύγχρονης τεχνολογίας μποροῦν κάποτε νὰ γίνουν οἱ χειροπέδες μας, ἀρκεῖ νὰ βρεθοῦν οἱ κατάλληλοι ἄνθρωποι γιὰ νὰ ἐπωφεληθοῦν ἀπὸ τὶς τεράστιες δυνατότητες ποὺ περικλείουν.