ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Ὃ ὁλοκληρωτισμὸς σήµερα καὶ τὸ «7984» τοῦ "Οργουελ Μιὰ ἀπὸ τὶς «ἐπετείους» τῆς φετεινῆς χρονιᾶς, ποὺ δὲν πέρασε καθόλου ἀπαρατή- ρητη, καί, ἀσφαλῶς, ἡ πιὸ ἰδιότυπη, εἶναι τοῦ βιβλίου τοῦ Τζώρτζ "Οργουελ, «/9δ4». Γιὰ τὴν ἀκρίβεια δὲν πρόκειται γιὰ ἐπέτειο. Ὅταν γράφτηκε, στὰ 1948, ἀσφαλῶς ὁ µε- γάλος βρεταννὸς συγγραφέας δὲν πίστευε, πὼς ὅσα ἐξιστοροῦσε στὸ βιβλίο του αὐτό, ἦταν βέβαιο πὼς θὰ συνέβαιναν 36 χρόνια ἀργότερα. ᾿Απλῶς ἀντέστρεψε τὰ δύο τε- λευταῖα νούμερα τῆς χρονιᾶς ἐκείνης καὶ τὸ 48 ἔγινε 84. Οὔτε ἦταν τόσο ἀφελὴς νὰ διακινδυνέψει τόσο σαφεῖς καὶ συγκεκριμένες προφη- τεῖες γιὰ τὸ µέλλον. ᾿Απλούστατα ἤθελε νὰ δώσει ἕνα μήνυμα, νὰ προειδοποιήσει γιὰ ἕνα πιθανὸ κίνδυνο, νὰ προτρέψει τοὺς ἀνθρώπους ν᾽ ἀντισταθοῦν μ᾽ ὅλες τὶς δυνάμεις στὴν ἀπειλὴ τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ. Δὲν θὰ μιλήσουμε, ἐδῶ, γιὰ τὸ συγγραφέα μὲ τὴν αἰνιγματικὴ προσὠπικότητα καὶ τὸ λογοτεχνικὸ ἔργο του. Ὅλα εἶναι γνωστά. Γιὰ ὅλα ἔχουν γραφτεῖ δεκάδες βιβλία, ἄρθρα καὶ µελέτες. Φυσικά, δὲν θὰ ἐπιχειρήσουμε κάτι ἀκόμα πιὸ κοινότοπο: μιὰ λε- πτομερῆ ἀνάλυση τοῦ ἐπίμαχου βιβλίου του, ποὺ τόσο προβληµάτισε τότε ποὺ πρωτο- βγῆκε, ἀλλὰ καὶ τώρα ποὺ συνεχίζει νὰ ἐκδίδεται καὶ νὰ πουλιέται κατὰ ἑκατομμύρια ἀντίτυπα. Αὐτὸ πού, ἐδῶ, θὰ μᾶς ἀπασχολήσει εἶναι τοῦτο: Ἡ προφητεία ἤ, ἄν προτι- μᾶτε, ἡ πρόβλεψη τοῦ ”Οργουελ, γιὰ τὴν δημιουργία ἑνὸς παγκόσμιου σοσιαλιστικοῦ δικτατορικοῦ καθεστῶτος στὸν κόσµο ἔχει ἐπαληθευτεῖ ἢ τείνει νὰ ἑπαληθευτεῖ στοὺς χρόνους µας; Ὃ ὁλοκληρωτισμός, μ᾽ ἄλλα λόγια, θὰ εἶναι τὸ «καθεστὼς» διακυβέρ- νησης τῆς ἀνθρωπότητας τοῦ μέλλοντος; Χωρὶς ἀμφιβολία οἱ καταστάσεις ποὺ ἀναλύονται στὸ «1984», ὁ ἐφιαλτικὸς καὶ σκοτεινὸς κόσμος ποὺ περιγράφει, δὲν ἔγιναν ἤ δὲν ἔγιναν, ἀκόμα, πραγματικότητα. Ὃ "Οργουελ. ἀποδείχθηκε ἕνας ὑπερβολικὰ ἀπαισιόδοξος συγγραφέας, ἀνεδαφικὸς καὶ ἐξωπραγματικός; ᾿Αλλὰ τότε γιατὶ τόσος θόρυβος γύρω του; Γιατὶ τόσοι πολλοὶ ἐ- πιμένουν νὰ διαβάσουν ἕνα οὐτοπικὸ παραμύθι ποὺ μόνο ἀνησυχίες, φόβους καὶ δέος προκαλεῖ; Ἡ ἀπάντηση εἶναι ἁπλῆ. Ὅσο κι ἄν ὁ «κόσμος» τοῦ «7984» εἶναι ἕνα μα- κρινὸ ὅραμα, ὅλοι, σήμερα, περισσότερο ἀπὸ ἄλλοτε, νιώθουμε πὼς ὁ κίνδυνος τοῦ ὁ- λοκληρωτισμοῦ εἶναι ἁπτός. "Αν ἄλλοτε ἀπορρίπταμε χωρὶς συζήτηση ἕνα τέτοιο ἐν- δεχόµενο, σήµερα οἱ πιὸ πολλοί, οἱ πιὸ εὐαισθητοποιημένοι καὶ ἀνήσυχοι καί, ἄν θέλε- τε, οἱ πιὸ ἀπαισιόδοξοι τὸ νὰ συμβεῖ κάτι παρόμοιο δὲν τὸ ἀποκλείουν πιά. ᾽Εκεῖ ἀκρι- βῶς ἔγκειται καὶ ἡ ἀξία τοῦ βιβλίου αὐτοῦ: Στὴν διαρκῆ καὶ μόνιμη ἐπικαιρότητά του. Δὲν μᾶς ἀφήνει νὰ ἠσυχάσουμε, νὰ κοιμηθοῦμε ἤσυχοι. Εἶναι ἕνας ἐφιάλτης νοερὸς καὶ φανταστικός, βέβαια, πολὺ ὅμως πειστικός, μὲ πολλὲς ὁμοιότητες, ἀναλογίες καὶ γνωρίσματα, μὲ ἄλλους «ἐφιάλτες», ποὺ ζήσαμε ἤ ποὺ ζοῦμε. Ποιὸς μπορεῖ νὰ ξεχάσει τοὺς αἱματοστάλαχτους ὁλοκληρωτισμοὺς τῆς ᾿Αφρικῆς καὶ τῆς ᾿Ασίας, τώρα ἤ στὸ πρόσφατο παρελθόν, τοὺς ραφιναρισµένους καὶ τεχνολογικὰ τελειοποιηµένους μηχανισμοὺς καταπίεσης, ἐκβιασμοῦ καὶ ἀποπροσα- νατόλισης σ᾽ ἄλλες χῶρες καὶ λαοὺς τῆς δῆθεν πολιτισµένης ἀνθρωπότητας; Θᾶναι κοινοτοπία νὰ θυμίσουμε καθεστῶτα σ᾽ ᾽Ανατολὴ καὶ Δύση, ποὺ «λάμπρυναν» τὸν αἰῶνα µας καὶ μᾶς ἔδωσαν ἀκριβῶς αὐτὸ ποὺ μᾶς ἔδωσε ὁ "Οργουελ μὲ τὸ βιβλίο του: μιὰ πρόγευση, μιὰ ἰδέα ἑνὸς ὁλοκληρωτικοῦ, ἀπόλυτου, ἄχρωμου ἀλλὰ τέλειου φασι- σμοῦ, σοσιαλιστικοῦ ἤ µή, ποὺ συμβατικὰ καὶ παίζοντας μὲ τοὺς ἀριθμοὺς τὸν τοπο- θέτησε στὶς μέρες µας. ᾽Ακριβῶς ἔτσι «λειτουργεῖ» καὶ τὸ «/9δ4». Ὅπως ἕνα κουδού- νι κινδύνου ποὺ προσπαθεῖ νὰ ξυπνήσει μιὰ παραπαίουσα, ὑπνώττουσα καὶ χωρὶς ἀν- θρωπιστικὰ ἰδανικὰ ἀνθρωπότητα καὶ νὰ τὴν κάνει νὰ συνειδητοποιήσει τὸν µεγάλο, τὸν μακρινὸ ἀκόμα ἀλλὰ κάθε ἄλλο παρὰ ἀπίθανο κίνδυνο τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ. Μ᾽ αὐτὸ μᾶς καλεῖ ὁ "Οογουελ νὰ ἐντείνουμε τὴν ἐπαγρύπνησή µας. Ἡ τελειοποίηση τῆς μηχανῆς, ὅλα αὐτὰ τὰ μοντέρνα ἐπιτεύγματα τῆς ὑπερσύγχρονης τεχνολογίας µπο- ροῦν κάποτε νὰ γίνουν οἱ χειροπέδες µας, ἀρκεῖ νὰ βρεθοῦν οἱ κατάλληλοι ἄνθρωποι γιὰ νὰ ἐπωφεληθοῦν ἀπὸ τὶς τεράστιες δυνατότητες ποὺ περικλείουν.