ΗΛΙΑΣ Λ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Ἡ ἐποχὴ τοῦ σιδήρου εἶχε ἀρχίσει στὴν Ελλάδα πολὺ πρὸ τοῦ 1150 π.Χ., (Τί ἀποκαλύπτουν γιὰ τὴ χύτευση τῶν μετάλλων ὁ “Ὅμηρος καὶ ἡ «Θεογὀνία») Τὸ θέµα ποὺ θὰ μᾶς ἀπασχολήσει ἐδῶ εἶναι ἡ ἀνακάλυψη καὶ κατεργασία τῶν µε- τάλλων καὶ ἰδιαίτερα τοῦ σιδήρου. Τοῦ σιδήρου ποὺ ἡ ἀναγνώρισή του, ἡ ἐξόρυξή του, ἡ χύὐτευσή του καὶ κατεργασία του ἀποτελοῦν τὴν πιὸ προχωρημένη ἀπόδειξη ὑψηλοῦ τεχνικοῦ πολιτισμοῦ τῶν ἀνθρώπων τοῦ πανάρχαιου ἑλληνικοῦ χώρου. Ἢ κατεστηµένη σχετικὴ ἱστορικὴ θέση εἶναι, ἐν ὀλίγοις, ἡ κατωτέρω: (α) ἫἪ πρώτη ἐποχὴ τοῦ μετάλλου ξεκίνησε (χαλκοκρατία) περίπου τὸ 2.800 ἤ 2.700 π.Χ. καὶ κράτησε 1.500 χρόνια. Τὴν ἐποχὴ --λέγουν--- ποὺ ὁ αἰγαιακὸς χῶρος περνοῦσε ἀκόμη τὸ νεολιθικὸ στάδιο, ἡ δεύτερη µεγάλη ἐπανάσταση στὴν ἱστο- ρία τῆς ἀνθρωπότητας εἶχε ἤδη σημειωθεῖ πρῶτα στὴν Μεσοποταμία κι’ ἔπειτα στὴν κοιλάδα τοῦ Νείλου. Ἢ ἐπανάσταση τῶν μεγάλων "Αστεων - Κρατῶν καὶ ἡ ἀνάπτυξη τῶν πρώτων ὑψηλοῦ ἐπιπέδου πολιτισμῶν μὲ χρήση τῆς γραφῆς συντε- λεῖται τὸ 3.000 π.Χ. περίπου. (Τίς ἀπόψεις µου ἐπὶ τῆς «γραφῆς» δηµοσίευσα στὸ 30ο τεῦχος, Ἰούνιος 84, τοῦ 4αυλοῦ). Γενικώτερα ὅμως, ἀποφαίνονται, ἡ πρώϊμη χαλκοκρατία (2.800 - 1.900) στὸν ἑλληνικὸ χῶρο πρέπει νὰ ἔχει κάποια ἀντιστοι- χία μὲ τὴν «πρώϊμη περίοδο ὀρειχάλκου» τῆς Μ. ᾿Ασίας. (β) Βέβαια δὲ γίνεται λόγος περὶ σηδήρου. Ὁ σίδηρος, κατὰ τὶς κατεστηµένες ἀντι- λήψεις, στὴν Ἑλλάδα γίνεται γνωστός, «εἰσέρχεται», τὸ 1150 - 1000 π.Χ. Ἱστορι- κά, τὴν περίοδο αὐτὴ τὴν θεωροῦν σὰν µεταβατικἡ φάση μεταξὺ τῆς Κρητομυκη- ναϊκῆς περιόδου, στὶς ἔσχατες βαθμίδες τῆς παρακμῆς της, καὶ τῆς Πρωτογεω- μετρικῆς ποὺ ἀκολούθησε καὶ ποὺ ἀποκάλεσαν «Ὑπομυκηναϊκή» γιὰ τὴν Ἠπει- ρωτικὴ Ἑλλάδα καὶ «Ὑπομινωϊκή» γιὰ τὴν Κρήτη. Γιὰ τὸν πλήρη δὲ ἀποπροσα- νατολισµό τῆς µεταγενέστερης χρονολογικῆς ἔρευνας ἀποκάλεσαν τὸ σίδηρο «δημοκρατικὸ µέταλλο»!.. Αὐτὴ ἡ δι᾽ αὐθαιρέτων συμπερασμάτων χρονολογικὴ συρρίκνώση τῆς ἱστορίας τῶν ἀνθρώπων τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου σὲ 3-4 χιλιετίες ἀνάγκασε πολλοὺς ἐπιστήμονες συναφῶν κλάδων, ποὺ τὸ ἀντικείμενό τοὺς δὲν τὸ ἐπηρέαζε ἡ ἱστορικὴ μνήμη, νὰ δε- χθοῦν, σιωπηρῶς ἤ ἐξ ἀδιαφορίας, τὶς χρονολογικές αὐθαιρεσίες τῶν «εἰδικῶν» καὶ νὰ συνεργήσουν ἀρκετὲς φορές μὲ τὴ «συναίνεση» τοὺς στὴ στάση αὐτὴ τῶν στρεβλωτῶν τῆς ἱστορικῆς ἀλήθειας. Π Ὑπάρχει μιὰ ἀρχὴ καθιερωμένη ἀπ᾽ τὴν ἐπιστήμη τῆς χημείας, ποὺ δέχεται, ὅτι ἡ χημικὴ ὁρολογία ἀποτελεῖ σύνοψη τῆς ἱστορίας τοῦ πολιτισμοῦ τῆς ἀνθρωπότητας. Οἱ ἐπιστήμονες τοῦ κλάδου τῆς χημείας συμφωνοῦν, ὅτι ἡ κατεργασία (ἀναγνώριση, ἐξό- ρυξη, χύτευση κ.λ.π.) τῶν μετάλλων προὐποθέτει πάντοτε προηγμένο πολιτισμό: Κα- τὰ τὴν ἐπιστήμη τῆς χημείας, τὰ ὀνόματα τῶν πρώτων μετάλλων, ὅπως χρυσός, ἄργυ- ρος, μόλυβδος, χαλκός, σίδηρος, ἀνήκουν στὴν προ -ινδοευρωπαϊκὴ ἐποχή᾽ καὶ ἡ προέλευσή τους εἶναι ἐντελῶς ἀδιερεύνητη ἐτυμολογικά. ᾿Αντιλαμβάνομαι τὴν ὑπεύθυνη στάση τῶν ἐπιστημόνων τῆς Χημείας, ποὺ δὲν ἦταν δυνατὸ νὰ δεχθοῦν τὸ ἐφευρεθὲν παραμύθι περὶ ᾿Ινδοευρωπαίων σὰν φορέων ἑνὸς με- γάλου πολιτισμοῦ, οὔτε ἀκόμη νὰ τοποθετήσουν τὶς ἐξελίξεις αὐτὲς μέσα στὰ χρονικὰ ὅρια λίγων χιλιετιῶν. Γι’ αὐτοὺς ὑπάρχει ἀδιάρρηκτη σχέση μεταξὺ τῶν ὀνομάτων τῶν