ΗΤΑΝ 0 ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ «ΦΑΣΙΣΤΑΣ»; (Σχόλιο στὴν ἄποψη τοῦ Σχρόντιγκερ) αρακτηριζόµενος ὡς «ἰσάξιος τῶν ᾿Αινστάιν. Πλάνκ. Χάιζεμπεργκ». ὁ Αὐστριαχὸς νομπελίστας τῆς Φυσικῆς γιὰ τὴν ἀνακάλυψη τῆς χυµα- τομηχανικῆς Ἔρθιν Σχρόντιγκερ (1857-1961) ὑπογράφει τὸ οιολίο «Ἢ φύση καὶ οἱ Ἕλληνες», ποὺ ἐκδόθηκε στὴν Ἑλλάδα τὸ [995 (ἐκδ. Τραυ- λός, µετφ. Θεοφάνης Γραμμένος) χι ἔχει κάνει πέντε ἀνατυπώσεις. Πρόκειται γιὰ διαλέξεις ποὺ ἔδωσε ὁ Σ. τὸ [948 στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Δουυλίνου, ὅπου δίδασκε, σχετικὰ μὲ τὸ πῶς ἡ προσωκρατικὴ Φιλοσοφία προσέγγισε τὴ λει- τουργία τοῦ κόσμου. διαλέξεις ποὺ ἐκδόθηχαν σὲ θιθλίο τὸ 1954 ἀπὸ τὸ Καϊμπριτς, Οἱ ἀπόψεις τοῦ Σ. εἶναι συχνὰ ἀπαξιωτιχές, δηλαδὴ ἐνδιαφέρου- σες, μὲ προεξάρχουσα τὴν ἑξῆς. γιὰ τὸν Ἡράκλειτο: «Αὐτὸ ποὺ μὲ ἐντυπω- σιάζει περισσότερο στὸν Ηράκλειτο, εἶναι ἡ ἔντονη ἐμμονή του ὅτι ὀφείλου- με νὰ στηοίζουµε τὸ "κοινόν", ὥστε νὰ μὴ καταλήξουμε τρελλοὶ ἢ ἰδιῶτις (προέρχεται ἀπ᾿ τὴν Ελληνικὴ λέξη "ἴδιος" καὶ σημαίνει αὐτὸν ποὺ δὲν µε- τέχει στὴ δημόσια ζωή, ἀλλὰ καὶ τὸν πάσχοντα ἀπὸ πλήρη διανοητικὴ ἀνε- πάρκειά). "Ας σημειωθῇ ὅτι ὁ Ηράκλειτος δὲν ὑπῆρξε σοσιαλιστὴς ἀλλὰ μᾶλλον ἀριστοκράτης, πιθανῶς δὲ "φασίστας". Θεωρῶ αὐτὴ τὴν ἑρμηνεία ὡς σωστή» (σ. 81). Αὐτὰ λέει ὁ Σ. τοία χρόνια μετὰ τὸν Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. καὶ αὐτὰ διασάζουν ἔχτοτε οἱ ἄνα- γνῶστες τοῦ διύλίου του στὸ ἐξωτεριχὸ καὶ οἱ τουλάχιστον 10.000 ἀναγνῶστες του στὴν “Ελλάδα, Ἧταν λοιπὸν ὁ Ηράκλειτος «φασίστας»: ᾽Απάντηση δίνει μόνος του ὁ Σ.. μὲ τὴν ὕποτι θέμενη ἀντίφαση ποὺ ἐφευρίσχει χαὶ τὸν «ἔντυπω- σιάζει»: ὅποιος διακηρύσσει «ὅτι ὀφείλουμε νὰ στηρίζουμε τὸ "χοινόν”». εἶναι ἐξ ἀντιχειμένου δη- ποκράτης, ὄχι «πιθανῶς φασίοτας » χαὶ δὲν { χει οὔτε «ἔντονη» οὔτε «ἄτονη» ἐμμονή. Μὲ χύθε σεδασμὸ πρὸς τὸν Σ. καὶ τὸ ἔργο του. ἣ συγχεχριμένη ἀπόφανσή του δηλοῖ ἐπιπολκαότητα καὶ αὐταρέσχεια ἀνοίκεια πρὸς χάθε ἐπιστημονικὸ ἦθος καὶ ἐπάρχεια ὁ Σ παρερμηνεύει αὐταποδείχτως τὰ ἀπο- σπάσματα τοῦ Ἥρ., χρησιμοποιεῖ σημερινοὺς πολιτιχοὺς ὅρους γιὰ τὴν ἀρχαιότητα. παραολέπει ὅτι ἡ Δημοκρατία (ἡ συμμετοχική. ὄχι ἡ ἀντιπροσωπευτικὴ) ἐπινοήθηχε στὴν Ἑλλάδα, μὲ συνέπεια τὴν ἀνάπτυξη τῆς πολιτικῆς καὶ τοῦ πολιτισμοῦ" σὲ ἐπίρρωση δὲ τῆς ἐτυμηγορίας του παραθέτει τρίᾳ ἀπο- σπάσματα τοῦ Ἥρ. περιέχοντα τὴ λέξη «χοινύς». ἀποφαίνεται πὼς «ἔχει ἔντονο ἀννωστικιστικὸ. χου- ματισμό». τὸ σημαιντιχώτε οσους ποσμολογικὸ ἀπόσπασμα. τὸ 306: «κόσμον τόνδε, τὸν αὐτὸν ἀπά- ἣν ἀεὶ καὶ ἔστιν χαὶ ἔσται πῦρ ἀείζωον. ἁπτόμε- νὸν µέτρα καὶ ἀποσυεννύμενον μέτρα» ΝΜ «αὐτὸν ἐδῶ τὸν κόσμο. ποὺ εἶναι χοινὸς "τὰ ὅλα τὰ ἔμψυ:- χαχαὶ ἄψυχα ὄντα. δὲν τὸν ἔχει δημιουργήσει χανεὶς θεὸς καὶ χανεὶς ἄνθρωπος. ἀντιθέτως ἦταν καὶ εἶναι καὶ πάντα θὰ εἶναι πῦρ ἀείζωο. πῦρ ποὺ ἀναφλέγεται καὶ σδήνει σύμφωνα μὲ τοὺς αἰώνιους κανόνες ἁρμονίας ποὺ διέπουν τὸ σήμπαν»] Τὴ λέξη «κοινὸν» περιέχει καὶ τὸ δὺο ἀπόσπ.. ποὺ παραθέτει ὁ Σ.; «τοῖς ἐγρηγορόσιν ἕνα καὶ κοινὺν